37
Tatarzy litewscy

„Zjazd” Tatarów na otwarcia pomnika we wsi Rejże upamiętniającego bitwę pod Grunwaldem i Wielkiego Księcia Litewskiego Witolda Fot. archiwum „Lietuvos Totoriai”

Przybyli na te ziemie za czasów Witolda. Obecnie jest ich około 4 tysięcy. Język utracili podobno 400 lat temu. Nie bacząc na to, litewscy Tatarzy zachowali swoją tożsamość, tradycje i odrębność narodową. Mają swoje stowarzyszenie, zespoły muzyczne oraz gazetę, która w tym roku obchodzi jubileusz 15-lecia.

Obchody gazety „Lietuvos Totoriai” („Litewscy Tatarzy”) co prawda, z braku środków, były dosyć skromne. Ograniczono do „okrągłego stołu” w redakcji, gdzie omówiono plany na przyszłość gazety i wspólnoty tatarskiej na Litwie. Gazeta, której nakład wynosi 800 egzemplarzy i jest rozprowadzana bezpłatnie, w całości jest finansowana z budżetu państwa litewskiego. Żadnej pomocy z zagranicy nie utrzymują. Zwracano się co prawda do rządu Tatarstanu (republika autonomiczna wchodząca w skład Federacji Rosyjskiej), ale tam projekt nie został zaaprobowany.

Prezes fundacji ustawienia pomnika Motiejus Jakubauskas, biskup Juozas Matulaitis, muftij litewskich muzułmanów Romas Jakubauskas, europarlamatarzysta Vytautas Landsbergis, prezes litewskich Tatarów Adas Jakubauskas, doradca prezydenta Litwy Gaja Bartusevičiūtė Fot. archiwum „Lietuvos Totoriai”

— Sądzę, że tak się stało z braku funduszy, bo wspólnot tatarskich po całym świecie jest mnóstwo. Być może wpływ miało również to, że gazeta jest wydawana nie po tatarsku — tłumaczył sytuację „Kurierowi” Galim Sitdykow, redaktor naczelny gazety.

Trochę inaczej jest ze Związkiem Wspólnot Tatarskich na Litwie, który czasami na swoje projekty dostaje pieniądze od rządu z Kazania, stolicy Tatarstanu. Na początku lat 90. dużo pomógł rząd Turcji, który zainwestował w renowację obiektów muzułmańskich na Litwie.

Pierwszy numer „Lietuvos Totoriai” ukazał się 15 lat temu w Solecznikach. Właśnie tu, w miejscowej rejonówce „Szalcza” pracował jako dziennikarz Galim Sitdykow, który po konsultacjach z miejscowymi Tatarami postanowił wydawać pierwszą na Litwie gazetę dla Tatarów. Pierwszy numer był trójjęzyczny: po litewsku, rosyjsku i polsku. Później redakcja pisma przeniosła się do Kowna i przez prawie 8 lat było wydawane wyłącznie po litewsku.

— Przed kilkoma laty powróciliśmy do wydania trójjęzycznego. Bo są to trzy języki, którymi posługują się litewscy Tatarzy — opowiada Galim Sitdykow.

— Tak się od wieków złożyło, że polski oraz częściowo białoruski, tradycyjnie był językiem litewskich Tatarów. Obecnie sytuacja zmieniła się. O ile w rejonie wileńskim raczej rozmawia się po polsku, to w Olicie czy Kownie — po litewsku — dodaje Adas Jakubauskas, prezes Związku Wspólnot Tatarów Litewskich.

„Leisen” — zespół folklorystyczny Tatarów wspólnoty powiatu kowieńskiego Fot. archiwum „Lietuvos Totoriai”

Język rosyjski jest ojczystym językiem dla tych Tatarów, którzy przybyli po II wojnie światowej z Tatarstanu czy Baszkirii. Ci najczęściej osiedlali się w dużych przemysłowych miastach.

— Różnice między rdzennymi Tatarami a przejezdnymi są znaczące. Przyjezdni w większym stopniu zachowali kulturę tatarską, a przede wszystkim język — mówi Adas Jakubauskas. Z tą opinią zgadza się też Galim Sitdykow, który urodził się pod Kazaniem, a na Litwę przybył w latach 70.:

— W Tatarstanie też nie wszyscy znają język, niektórzy w domu rozmawiają po rosyjsku. Jednak tam tatarski jest bardziej rozwinięty zarówno literacki, jak i potoczny.

Tatarska konnica w znacznym stopniu przyczyniła się do zwycięstwa nad Zakonem Krzyżackim Fot. archiwum „Lietuvos Totoriai”

W ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat w Europie stało się modne odradzanie języków regionalnych, które były praktycznie na wymarciu. Tak odrodzono język walijski oraz w mniejszym stopniu — irlandzki. Obaj rozmówcy jednak są sceptyczni co do odrodzenia na Litwie języka tatarskiego.

— Wtedy Tatarzy przybywali z różnych terenów Krymu, znad Wołgi, czy północnego Kazachstanu, rozmawiali w różnych dialektach i jeden drugiego niezbyt rozumieli. Dlatego przyjęli język swoich sąsiadów — najpierw białoruski, potem polski — powiedział Adas Jakubauskas.

Tatarów litewskich łączy przede wszystkim wyznanie. Tatarzy są najstarszą i najliczniejszą grupą etniczną na Litwie wyznającą islam.

— Religia oraz poczucie więzi narodowej to jest to, co nas wszystkich łączy — powiedział „Kurierowi” Adas Jakubauskas. Religia była jedną z tych rzeczy, która łączyła ten naród za czasów radzieckich. Wtedy działał jedyny meczet we wsi Rejże i tu każdego roku na takie święta jak Kurban Bajram czy Ramadan Bajram zjeżdżali się Tatarzy z całej Litwy.

Meczet w Niemieżu Fot. Marian Paluszkiewicz

— Nie można powiedzieć, że Tatarzy są bardziej religijni niż inne narody europejskie. Oczywiście spotykamy się w czasie najważniejszych świąt religijnych — mówi Galim Sitdykow.

Do meczetów razem z litewskimi Tatarami chodzą się modlić również studenci i wychodźcy z krajów muzułmańskich, którzy zamieszkali na Litwie. Według Galima Sitdykowa, między dwoma grupami żadnych konfliktów nie ma.


37 odpowiedzi to Tatarzy litewscy

  1. Kmicic mówi:

    Maciej Jakubowski,Roman Jakubowski,Gaja Bartusewicz.
    Tatarzy na Litwie zatracają tradycyjne posługiwanie się językiem polskim.

  2. elpopo mówi:

    Chyba dotacje litewskie państwo zabierze jak gazeta ma być trójjęzyczna… Państwo Litewskie nie dopłaci nawet lita do polskiego słowa.

  3. elpopo mówi:

    A co do nazwisk. Kto wie czy Tatarzy nie zmienią ich w momencie jak tylko będą mogli…

  4. Ja mówi:

    do Kmicic: a czemu mają mówić po polsku, skoro nie są Polakami? I dlaczego “tłumaczysz” ich nazwiska na język polski? Gdy Litwini przekręcają nazwiska Polaków jest źle, ale gdy Ty polonizujesz nazwiska Tatarów, to jest cacy. To hipokryzja.

  5. elpopo mówi:

    Nazwiska Tatarów od zawsze były litewskoruskie czyli kończyły się na -wicz/-icz: Murzicz; Abakanowicz itp.

  6. Kmicic mówi:

    JA:
    nie polonizuję zlitewszczonych nazwisk Tatarów. To były ich od pokoleń orginalne nazwiska.Myślę , że przyjęte dobrowolnie.Podobnie jak polska mowa, sami się do niej do dzisiaj przyznają.Orginalne tatarskie nazwiska niestety przepadły w pomroce dziejów.Może kiedyś wróca do swych korzeni sprzed wielu wieków ?

  7. Oleniszki mówi:

    Wydaje mi się, że inne mniejszości narodowe na Litwie mają wiele wspólnych elementów z kulturą polską opartych na języku polskim.
    Sądzę, że znajomość mowy polskiej nie im jest obca.

    Może redakcja KW utworzyłaby na swych stronach dział poruszający w/w zagadnienia.
    Ten artykuł jest bardzo dobrym tego przykładem.

  8. tomasz mówi:

    do Kmicic: Tak jak Polacy na Litwie do swych litewskich korzeni?
    Co ty bredzisz???
    Człowiek jest tym za kogo się uważa i nazywa się tak jak się nazywa i CHCE się nazywać. NIKT (nawet Kmicic 🙂 nie ma prawa mu grzebać “w korzeniach” i twierdzić że w istocie to się nazywa tak czy siak.

    ps: Pierwsze słyszę, że “oryginalne” nazwisko Tatara to “Jakubowski”. 🙂 🙂 🙂
    Gdyby jeszcze Jakob Bej lub Jaka Han. To może bym i uwierzył a tak to widzę Garsvę tylko podpisanego “Kmicic”. I tyle…

  9. tomasz mówi:

    do Kmicic: Jeszcze jeden drobiazg. Jakieś dwa tygodnie temu starałeś się przekazać “myśl” o tym jakoby “prawdziwych Rosjan” nie było albo śladowe ilości. Ponieważ w istocie to jest tam tak dużo zruszczonych Polaków że strach. Teraz coś tam o polskich nazwiskach Tatarów. Mam propozycję. Napisz może jakie nacje NIE SĄ w istocie Polakami. Prościej będzie…

    No to narazka. Zbieram się w drogę na Litwę. 😉

  10. józef III mówi:

    Na dzisiejszej Białorusi tamtejsi Tatarzy (jest Ich sporo) twierdzą obecnie, że są Tatarami białoruskimi. Wynika to z polityki unifikacyjnej państwa oraz tez białoruskiej opozycji narodowej, o tym, że “na Bialorusi [dzisiejszej] wszystko jest ‘białoruskie’ a mieszkańcy są ‘Białorusinami'”. O tutejszych Polakach z kolei, że to ‘spolonizowani’ ‘skatolicyzowani’ Białorusini – co najwyżej : “kaściolnyja paliaki”. W tej kwestii istnieje pełna zgoda władz i opozycji. A także ; usilnie białorutenizującego liturgię (a zatem, świadomość) tamtejszego partykularnego Kościoła rzymskokatolickiego. Parafie “polskojęzyczne” praktycznie już nie istnieją.

  11. Kmicic mówi:

    Niezależnie od rozmaitych zdań i opinii rozmówców.
    Tatarzy w Rzeczpospolitej i w Wlk. Ks. Litewskim bardzo się zasłużyli i po dziś dzień mogą służyc za wzór obywaleli.Wiele znanych rodów wywodzi swe korzenie z Tatarów. Henryk Sienkiewicz, noblista, Anna Dymna- aktorka…
    Zaskoczona takim europejskim patriotyzmem muzułmanów była brytyjska rodzina królewska w czasie ostatniej wizyty na Podlasiu. Okazuje się, że w Rzeczpospolitej naturalnym było to z czym dzisiaj europejska cywilizacja ma ogromny kłopot..

  12. tomasz mówi:

    A najbardziej Tatarzy zasłużyli się złupieniem Krakowa. 🙂

  13. elpopo mówi:

    Trzeba pamiętać o jednym. Gdy Tatarzy przybyli na Litwę nie posiadali nazwisk, a zresztą wtedy nikt ich nie posiadał. Litwa była już wtedy ruskojęzyczna, a jeżeli nawet nie to w momencie wprowadzania nazwisk była. Końcówka -wicz oznacza syna: Carewicz (syn cara); królewicz (syn króla). Do tej pory rosyjskie “odczestwa” mają te końcówkę. Dlatego tatarskie Murzicz to syn Murzy; Abakanowicz syn Abakana itd. Wszyscy Tatarzy Litewscy najpierw mówili po rusku a potem po polsku bo były to języki warstw wyższych, a przecież Tatarzy nie byli małorolnymi chłopami tylko szlachcicami.

  14. Wyżbik mówi:

    W 13 PUŁKU Ułanów Wileńskich był szwadron tatarski, niedługo święto pułkowe 25 lipca, w rocznicę bitwy pod Janowem.

  15. HolgerTolger mówi:

    Chyba Tatarzy w Polsce mają troche lepiej, przynajmniej często sie o nich mówi, przyjeżdzaja z kamerami do wiosek i sie pytaja o to a to tamto..troche takich materiałów jest nawet na youtube..Czasem jak patrze na to co sie dzieje to mysle,że Polacy postepuja bez glowy i oleju.Wszedzie polskie darcie papy o biala i chrzescijanska Europe, a co ta biala i chcrzescijanska Europa dla nas zrobiła?Przypominam,że po tym jak SObieski pomogl Niemcom i AUstriakom to nie doscy ze zabrali nam wszytsko to..Turcja była jedynym panstwem ktore nie uznalo rozbiorow Polski.

    Wiec moze zamiast bawic sie w sojusze z Litwinami ktorzy dają nam po pysku co jakis czas, nie lepiej zaczac rozmawiac z Turcją i japonią?Oni tez z ruskimi mają na pieńku i Japonczyc to nawte bardziej my..

  16. józef III mówi:

    Tatarom : polskim, litewskim i (może) białoruskim : salam alejkum !

  17. tak mówi:

    To prawda, ze z Nimcami zawsze szedlo nam kiepsko, ale jest juz troche lepiej. Z Litwinami szedlo jako tako, ale jest juz o wiele gorzej. Niemcy nabieraja wigoru, Litwini zanikaja, bo car i kaizer postawili im wszystko na jezyk a nie na rozum. A jak mogli inaczej, jezeli wladze w panstwie przekazali agresywnej ciemnocie wioskowej

  18. tak czy siak mówi:

    Do 17:
    Szedło szedło i co z tego wyszedło?

  19. @Kmicic

    Anna Dymna ma raczej korzenie ormiańskie niż tatarskie. Z rodziny pochodzenia tatarskiego pochodzi natomiast wybitna polska rzeźbiarka Magdalena Abakanowicz. Warto też wspomnieć o znanym amerykańskim aktorze Charlesie Bronsonie, którego ojciec pochodził z rodziny tatarskiej z terenów dzisiejszej Litwy.

  20. Kmicic mówi:

    Dominik Wilczewski:
    Dymna sama przyznaje się do korzeni tatarskich.Tatarzy w ogóle dobrze odnależli się w Rzeczypospolitej, z azjatyckiego raba stali się obywatelami Najjaśniejszej RP.

  21. czarek mówi:

    Trzy lata temu w Polityce ukazal sie ciekawy artykul o Tatarach .
    “Od ucha tnij “- W Pogonowski,no gazety 2630,z dnia 2007-11-24. Mozna go jeszcze przeczytac na Internecie.

  22. tomasz mówi:

    do Kmicic: Wiesz co to znaczy “rab”?

  23. Kmicic mówi:

    zaczepny tomasz 23:
    A wiesz co to znaczy niewolnik? Lub inaczej, osoba pokorna ,z którą władza czyni sobie co zechce?
    Z tym kojarzy mi się część kultury Azji, komunizm i kultura Bizancjum.
    Może byś coś konkretnego zaproponował? Jakieś działania Rady, na rzecz KW, mniejszości polskiej?

  24. tomasz mówi:

    do coraz mniej sensowny Kmicic:
    No to czyimi niewolnikami byli Tatarzy?

    Na moje propozycje przyjdzie czas. Zapewniam cię jednak że nie będą tak monotematyczne jak ciągłe pisanie listów.
    Zresztą u mnie akurat ciągle się dzieje. Jak się “wydzieje” to będziesz zaproszony.

  25. Kmicic mówi:

    tomasz:
    u mnie też dużo się dzieje.
    A może coś w międzyczasie?
    Przyszłym zaproszeniem czuję się zaszczycony 😀

  26. Kmicic mówi:

    A listy ,kolego, trzeba pisać i wysyłać, nawet jeżeli Ciebie akurat nudzą.

  27. tomasz mówi:

    do Kmicic:
    No i dobrze. W międzyczasie to warto się zastanowić wreszcie czy gramy jako drużyna czy jako soliści.

    A listy kolego, to może i trzeba wysyłać a może i nie ale jeśli wysyłać to treściwiej a nie od przypadku do przypadku. I nie ma tu znaczenia czy mnie nudzą czy też nie. Ma znaczenie to czego chce większość a nie tylko ty.

  28. Kmicic mówi:

    Tomasz 28:
    W tej grze możemy grac jako soliści i jako drużyna. I tak nasza aktywność(m w stosunku do potrzeb) będzie kilkaset razy za mała.
    co drugiej częsci Twojej wypowiedzi to całkowicie się z nią zgadzam. Mierzi mnie tylko bezczynność Rady, pomimo kilku kuluarowych spotkań z KW i gdzie indziej. Ale nic konkretnego, od wyborów(ile to już dni minęło?), nie zrobiliśmy. Ja przystopowałem ze swoimi propozycjami(zgodnie z Twoim życzeniem?) i czekam na inicjatywy. A nic się nie wydarzyło… marazm, Panie tomaszu

  29. tomasz mówi:

    do Kmicic: Jako soliści zawsze będziemy słabsi. Musimy wreszcie nauczyć się że zdanie innych też jest ważne.A nie tylko nasze “jedynie słuszne”.

    Dalsze pretensje to kieruj sobie do “szefa”. To akurat jego działka. Moim zdanie pogubił się kompletnie.
    Marazm Panie Andrzeju jest, bo zabrakło odwagi (w tym także i tobie) postawienia czoła faktom. Udajecie że nic się nie stało. A stało się.
    Ty zresztą swoją metodą, stajesz po wygodnej stronie. Kiedyś gadałeś o braku działań a sam w sprawie wysyłanie e-maili byłeś autsaiderem. Teraz gadasz o maraźmie ale jesteś JEDYNYM z Rady który swojej konecpcji na dalsze działanie nie przedstawił. Tylko czekasz….
    Czekaj tatka latka..

  30. Kmicic mówi:

    posty20,24,26,27,29 to albo atak etatowych troli ,albo przy tym upale wysiada elektronika. Optuję za pierwsza wersją.
    a tomasza też trole zaatakowały czy tak w odpowiedzi?

  31. Kmicic mówi:

    Etatowcy :-DD

  32. tomasz mówi:

    do Kmicic:Znaczy posty nr 20,24,26,27,29 nie są twoje?
    Jeśli tak to zwróć się do admina. Takie numery powinny być tępione w zarodku.
    Każdy z moich postów jest pisany przeze mnie.

    do Admina: Proszę o pilne wyjaśnienie tej sytuacji.

  33. Kmicic mówi:

    33:
    wczoraj dziwne rzeczy działy się z moim komputerem. Tak jakby wszystkie komentarze były zawirusowane,poprzestawiany szyk słów i zdań. Dzisiaj jest ok, posty znaczą to co miały znaczyć. Co się wczoraj działo pozostanie tajemnicą.

  34. tomasz mówi:

    do Kmicic:Faktycznie dziwne bo ja nie widziałem nic niepokojącego.

  35. dimitr mówi:

    Stary już temat ale pozwole sobie wkleić dwa linki odnośnie Tatarów, tym razem polskich:
    http://www.youtube.com/watch?v=-1FBuUCRyq8
    http://www.youtube.com/watch?v=wTHFVNu_ptQ
    Mam nadzieję, że admin mnie nie wytnie:)

  36. Zeflik mówi:

    Tatarzy z Litwy caly czas pieknie mowia po polsku!

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.