17
Mieszkańcy Wilna w wieku XIV i później (3)

Punkt centralny całej tej zamkniętej w sobie dzielnicy stanowił Dziedziniec Szkolny przy ul. Żydowskiej Fot. Marian Paluszkiewicz
image-49457

Punkt centralny całej tej zamkniętej w sobie dzielnicy stanowił Dziedziniec Szkolny przy ul. Żydowskiej Fot. Marian Paluszkiewicz

Dnia 30.11.1924 r. zwołano w Wilnie konferencję przedstawicieli gmin i stowarzyszeń karaimskich w celu omówienia projektów i zgłoszonych uwag.

Za udziałem kobiet w wyborach wypowiedziała się gmina wileńska, natomiast „ortodoksi z Trok zajęli stanowisko zdecydowanie negatywne, powołując się na względy rzekomo dogmatyczne”. (wg „Myśli Karaimskiej” zeszyt II, 1925 r. str. 35). Większość była też za wyborem hachana na okres 7 lat, a hazzanów na 3 lata i sprawy te były tematem wielu jeszcze późniejszych narad, łącznie z zorganizowaną w dn. 11-12.06.1927 r w Haliczu konferencją poświęconą zasadom wyboru hachana, lecz w końcu obie te nierozstrzygnięte kwestie odłożono do czasu wyborów.

Odbyły się one w Trokach 23.10.1927 r. i głosami delegatów wszystkich gmin jednomyślnie wybrany został Seraj Szapszał (8.05.1873-18.11.1961), poprzednio (1915-1919) Hachan Taurydzko-Odeski. Wybór ten został zatwierdzony przez władze 26.11.1927 r., a 18.09.1928 r. w kienesie wileńskiej hachan uroczyście objął ten wysoki urząd. W listopadzie 1928 r. hachan Szapszał przedłożył władzom projekt ustawy, nad którym prace trwały już od dawna. Stał się on podstawą ustawy uchwalonej przez Sejm dn. 21.04.1936 r. Długi okres prac sejmowych nad nią spowodowany był m. in. chęcią ujednolicenia tekstów ustawy karaimskiej i muzułmańskiej. Zostały one jednocześnie uchwalone i w dniu 26.04.1936 r. na uroczystym spotkaniu z Karaimami i Tatarami wręczono Hachanowi Szapszałowi i Muftiemu Szynkiewiczowi egzemplarze ustaw i wysokie odznaczenia państwowe.

Żydzi

Pierwsza wzmianka o Żydach w Wielkim Księstwie Litewskim pochodzi z 1388 r., kiedy książę Witold nadał pierwszy przywilej gminie żydowskiej. Od tego czasu Żydzi zaczęli osiedlać się w stolicy WKL i okres panowania w WKL wielkiego księcia Witolda Żydzi nazywali „złotymi czasami”, historyk Żydów litewskich Salomonas Atamukas twierdzi, że w Wielkim Księstwie mieszkało już ok. 6 000 Żydów. Na pewno około 1 000 mieszkało w Wilnie. Wielki książę litewski, Aleksander I, w 1495 roku wypędził Żydów z WKL i Wilna, wyjechali oni częściowo do Polski, a część do Krymu. Po 8 latach, w 1503 r., kiedy Aleksander został królem Polski, pozwolił im powrócić do Litwy i Wilna. W 1507 r. wielki książę Zygmunt Stary potwierdził przywilej nadany Żydom przez Witolda. Od 1527 r. obowiązywał przywilej de non tolerandis Judaeis. W 1551 r. Żydzi otrzymali prawo zamieszkania na terenie nieruchomości należących do bojarów.

Z 1568 r. pochodzi pierwsza informacja o istnieniu gminy żydowskiej, a w 1572 r. powstała stara synagoga. I dopiero na przełomie XVI i XVII wieku Żydzi zaczęli masowo osiedlać się w Wilnie, aby w krótkim czasie stać się jednym z większych i znanych centrów żydowskich na świecie. W tamtych latach wspólne państwo polsko–litewskie było jedynym krajem w Europie, gdzie naród żydowski mógł normalnie rozwijać się.

„Czarne miasto” lub getto

Od 1633 r., za czasów Władysława Wazy, w Wilnie powstała dzielnica żydowska, zwana „czarnym miastem”, tzw. getto. Mieściła się między ulicami: Wielką, Niemiecką i Dominikańską. Zabudowana starymi, ciasnymi i ciemnymi domami, połączonymi przez niezliczone przejścia w jeden niesłychanie skomplikowany labirynt, posiadała plątaninę nieregularnych wąskich uliczek, poprzecinanych w wielu miejscach przerzuconymi przez nie arkadami. Arkady takie stosowane były wszędzie tam, gdzie sklepienia szeroko rozpięte wewnątrz budynków wymagały od zewnątrz skarp, przeciwdziałających parciu sklepień, a ciasnota uliczki czy przejścia na to nie pozwalała (łuk przerzucony przez uliczkę i opierający się o dom położony naprzeciwko, ciężarem swym neutralizował parcie sklepień w obydwu domach, nie zabierając miejsca na ulicy).

W połowie XVI w. Żydzi przybyli z Krakowa, otworzyli tutaj lombard, zajęli się handlem. Król Zygmunt Waza w 1598 r. oficjalnie po raz pierwszy przyznał Żydom w Wilnie prawo do zamieszkania, handlowania, kupowania nieruchomości, potwierdził prawo budowania domów modlitwy. W roku 1633 Żydzi wileńscy uzyskali przywilej uprawiania handlu, destylacji alkoholu i rzemiosła (nie zastrzeżonego dla cechów), ale ograniczający rejony miasta, w których mogli mieszkać. W pierwszej połowie XVII wieku w Wilnie osiedliło się wielu Żydów z Pragi, Frankfurtu i z różnych miast w Polsce, osiągając liczbę 3 000 na 15 000 mieszkańców miasta. W Wilnie mieściły się główne sądy żydowskie dla Wielkiego Księstwa Litewskiego. Latem 1665 r., gdy na Wilno szły hordy moskiewskie, część Żydów zbiegła do Polski i na Inflanty do Rygi, a ci, którzy pozostali, byli wyrznięci przez Kozaków atamana Iwana Zołotarenki.

Synagoga Główna

Pomnik Wileńskiemu Gaonowi Fot. Marian Paluszkiewicz
image-49458

Pomnik Wileńskiemu Gaonowi Fot. Marian Paluszkiewicz

Punkt centralny całej tej zamkniętej w sobie dzielnicy stanowił Dziedziniec Szkolny („Szul-hejf”) przy ul. Żydowskiej. Znajdował się tam kompleks budynków z różnych czasów, wśród których wznosiła się główna synagoga. Stara murowana bożnica pochodziła (według tradycji) z roku „Szeleg”, t. j. 1572/73. Prawdopodobnie jest to rok założenia bóżnicy pierwotnej, później przebudowanej na mocy przywileju królewskiego — „na zmurowanie Bóżnicy na ulicy Żydowskiej w Wilnie, której by wierzch nie przewyższał kamienic i która by do kościołów chrześcijańskich i cerkwi żadnego podobieństwa nie miała” pochodzącego z 1630 r.

Gmach synagogi wzniesiony został na planie kwadratu z czterema filarami pośrodku. Do wnętrza synagogi, położonej znacznie niżej od poziomu ulicy, schodziło się po kilkunastu stopniach przez wielkie okute drzwi, posiadające oryginalne urządzenie do zatarasowywania ich od wewnątrz za pomocą ruchomej poręczy schodów. Między kolumnami wznosiła się bima w kształcie baldachimu na słupkach, skomponowana później w stylu rokokowym. W tym samym charakterze wykonany był aron ha-kodesz, mieszczący zwoje Tory.

Wnętrze zdobiły dawniej wspaniałe mosiężne świeczniki z XVII i XVIII w., lecz zostały one wywiezione do Rosji podczas ewakuacji 1915 r. Od zewnątrz bóżnica pozasłaniana była różnymi dobudówkami z końca XIX w., ponad którymi wznosił się ledwo widoczny z ciasnej uliczki ciekawy szczyt z bogatą galerią drewnianą w stylu klasycyzmu z początku XIX w., również polichromowany. Reszta zabudowań bóżnicy pochodziła z drugiej połowy XVIII w. Synagoga przetrwała okupację niemiecką Wilna (1941-1944) i dopiero jesienią 1944 roku została zburzona z rozkazu władz sowieckic.
 
Wilno jako ośrodek rabiniczny

W XVII i początkach XVIII wieku Wilno stało się znanym ośrodkiem nauk rabinicznych i praw halachicznych, z rabinami takimi jak Joshua Hoeschel Ben Joseph, Shabbetai ha-Kohen, Judah Lima, Moses Kremer, Baruch Charif, Cwi Hirsch i inni. Najsłynniejsze w judaistycznym świecie stało się Wilno pod koniec XVIII wieku za sprawą rabina Elijah ben Solomon Zalman’a (1720- 797), zwanego Gaon z Wilna (Gaon of Vilna). Gaon stworzył centrum rabiniczne rozpowszechniające system nauk religijnych i żydowski sposób życia, przeciwstawiające się chasydyzmowi, stworzonemu na Podolu przez Israela ben Eliezer’a-Baal Szema (ok. 1700-1760) i rozprzestrzenianego przez cadyków — wizjonerów.

W młodości badacz mistycznej Kabbalah, Gaon starał się zrozumieć całość tradycji żydowskiej poprzez racjonalną analizę, opartą na postrzeganiu Torah jako Boskiej Mądrości i Woli. Rozumowanie było według niego połączeniem pomiędzy boskością a ludzkością: rozmyślania nad Torah są rozmyślaniami nad Boskim Myśleniem, które transformują świadomość i emocje, prowadząc do moralnej uczciwości i świętości. Była to intelektualna duchowość w ramach autonomii ludzkiego umysłu — rozumowania i wolnej woli. Odrzucił jednak Gaon pojawiający się wówczas żydowski ruch oświeceniowy, Haskalah, prawdopodobnie z powodu zawartych w nim tendencji asymilacyjnych.

Ten nacisk na ważność ludzkiego umysłu i studiów jako jądra żydowskiej duchowości, doprowadził Gaona do zaciętej opozycji wobec mistycznego chasydyzmu, szczególnie wobec doświadczeń ekstatycznych oraz objawiających się wizji wyjaśniających tajemnice Torah, które stanowiły istotę chasydyzmu. Gaon odrzucił chasydzką Wszechobecność Boga w świecie, uznając tylko Wszechobecność Boskiej Opatrzności. Obawiał się, iż chasydzka kontemplacyjna modlitwa i ekstaza i wynikające z niej wizje mogą zastąpić centralność Torah, zaś koncepcja pośrednictwa między Bogiem a ludźmi jest w istocie panteizmem. Ta opozycja Gaona wobec chasydyzmu przyjęła nawet specjalną nazwę, Mitnagdim.
W konflikcie z chasydyzmem, w latach 1772 i 1781 Gaon dwukrotnie doprowadził do ekskomuniki i rozwiązania chasydzkiej kongregacji w Wilnie. Kahał żydowski wypędził z Wilna większość chasydów z rodzinami. Już po śmierci Gaona, Rosjanie w roku 1798 uwięzili na niedługi okres czasu 22 wileńskich chasydów i ich przywódcę Sznera Zalmana. Od początków XIX wieku te dwie wspólnoty zgodnie współistniały w Wilnie. Uczeń Gaona, Hayyim założył w roku 1803 w Wołożynie na Litwie słynną yeshivah (akademię), która odegrała wielką rolę wśród ortodoksyjnych Żydów Wschodniej Europy (i która stała się prekursorem Yeshiva University w Nowym Yorku).

W 1783 r. król Stanisław August Poniatowski odwołał w Wilnie getto żydowskie i Żydzi otrzymali prawo zamieszkania w całym mieście, swobodnego zajmowania się handlem oraz rzemiosłem. W tym okresie Waad (sejm żydowski) w Brześciu ogłosił Wilno ośrodkiem duchowym — litewską Jerozolimą. Nastąpiło to po upewnieniu się, że w Wilnie mieszka wielu Żydów, rabinów dobrze znających Torę i inne pisma święte oraz umiejących je komentować. W 1800 roku mieszkało w Wilnie ok. 7 000 Żydów.

Żydzi Wilna wzięli aktywny udział w powstaniu kościuszkowskim. Jarosław Wołkonowski podaje, że „dr Salomon Polonus wygłosił 17 maja 1794 r. przemówienie w bożnicy wileńskiej, które ukazało się drukiem z tytułem Głos Salomona Polonusa, obywatela wileńskiego, do Ludu Izraelskiego miany. Wezwał w nim Żydów do współdziałania z insurekcją. Na ten apel żydowska gmina wileńska zebrała 25 000 złotych, ale datki na cele powstania składali tutejsi wyznawcy mojżeszowi permanentnie. W chwili decydującej Żydzi razem z mieszczanami walczyli przeciw wojskom rosyjskim”. O losach Żydów wileńskich w XIX i XX wiekach będzie w osobnym artykule.

Odc. ost. Pocz. w nr. 155

17 odpowiedzi to Mieszkańcy Wilna w wieku XIV i później (3)

  1. Maur mówi:

    Interesujące…

  2. Zbyszko mówi:

    ‚Pomnik wileńskiemu Gaonowi’ ~ ‚Pamiatnik wilenskomu Gaonu’ ` Brzydki rusycyzm. Po polsku ‚Pomnik wileńskiego Gaona’, tak, jak np. Mickiewicza, Moniuszki, Montwiłła itd.

  3. pani mówi:

    „….W 1551 r. Żydzi otrzymali prawo zamieszkania na terenie nieruchomości należących do bojarów…”

  4. pani mówi:

    „…Od 1633 r., za czasów Władysława Wazy, w Wilnie powstała dzielnica żydowska, zwana „czarnym miastem”, tzw. getto. Mieściła się między ulicami: Wielką, Niemiecką i Dominikańską. …”

  5. Wereszko mówi:

    Skąd tylu Żydów nagle wzięło się we wsch. Europie? Gdzie była ich „wylęgarnia”? W Palestynie? w Hiszpanii? w Niemczech?
    I pytanie główne niezwykle mnie od dawna nurtujące:Dlaczego oni wszyscy tak ciągnęli z tolerancyjnej Jewropy do tej biednej zacofanej Rzeczypospolitej skoro tu był taki straszny antysemityzm? Masochiści jacyś,czy co? Nie rozumiem tego.Może Astoria mi to wytłumaczy? on taki mondry…

  6. pani mówi:

    Pytanie Wereszki : ” Skąd tylu Żydów nagle wzięło się we wsch. Europie? ” jest bardzo dobre i sluszne, wskazujace na systemowe braki nauki historycznej wynikajace, chyba z euro-+etnocentryzmow.
    Wskazujace na pilna potrzebe powolania w Wilnie miedzynarodowego badawczego osrodka historyczno-antropologicznego.
    Juz nie raz tu dyskotowalismy na temat wedrowek do stolicy WKL roznych grup etnicznych … Wykazalismy nierozpoznane ich szlaki.

  7. Astoria mówi:

    @ Wereszko:

    –>Skąd tylu Żydów nagle wzięło się we wsch. Europie? Gdzie była ich „wylęgarnia”? W Palestynie? w Hiszpanii? w Niemczech? (…) Może Astoria mi to wytłumaczy?

    Z przyjemnością, Wereszko. Jak się szacuje, 80% Żydów na kuli ziemskiej ma swoje korzenie w Europie środkowo-wschodniej (Polsce, Litwie, Białorusi, Ukrainie, Rosji). Pytasz, skąd się tam wzięli ich przodkowie. Próbują to wyjaśnić od wielu lat dwie konkurujące ze sobą hipotezy: hipoteza nadreńska i hipoteza chazarska. W świetle hipotezy nadreńskiej, przodkowie Żydów w Europie środkowo-wschodniej wywodzą się z małej grupy Żydów germańskich (nadreńskich), którzy wyemigrowali na wschód, gdzie się szybko rozmnożyli – w sprzyjających im tam warunkach (polsko-litewska tolerancja religijna i etniczna przychodzi na myśl). W świetle hipotezy chazarskiej, Żydzi w Europie środkowo-wschodniej pochodzą od plemion judejskich, które wymieszały się z Chazarami. Chazarowie byli zbiorowiskiem plemion tureckich, które osiedliły się na Kaukazie na początku pierwszego milenium po Chrystusie, stworzyły imperium i przyjęły judaizm jako religię państwową w 8 wieku. Judejskie imperium Chazarów było magnesem dla Żydów z Mezopotamii i Cesarstwa Rzymsko-Greckiego, którzy tam się systematycznie osiedlali aż do 13 wieku. Po upadku imperium Chazarów – podbitym przez przyszłych Ukraińców – Judeo-Chazarowie zaczęli migrować do Europy środkowo-wschodniej, na tereny Rusi, Litwy i Polski. Obie hipotezy nie wykluczają nieznacznego napływu Żydów, postulowanego przez hipotezę konkurencyjną.

    Dosłownie 3 tyg. temu ukazał się sensacyjny artykuł, który na podstawie badań genetycznych dowodzi, że racja leży po stronie hipotezy chazarskiej. Tu skrót artykułu i link do całego tekstu za darmo:

    http://arxiv.org/abs/1208.1092

    Artykuł wywołał natychmiast wielkie poruszenie w społeczności antropologów genetycznych i zażarte dyskusje. Polecam dyskusje na tych profesjonalnych blogach:

    http://blogs.discovermagazine.com/gnxp/2012/08/ashkenazi-jews-are-probably-not-descended-from-the-khazars/#more-17667

    http://dienekes.blogspot.com/2012/08/origins-of-north-african-and.html

    jak też komentarz na tym polskim profesjonalnym blogu (niestety też po angielsku, gdyż angielski jest linguą francą w tej dyscyplinie):

    http://eurogenes.blogspot.com/2012/08/khazar-origins-of-european-jews-finally.html

    Jak widzisz, wyjaśnienie twojej zagadki posunęło się do przodu, ale nadal stoi w tym samym miejscu. Problem w tym, że antropologia genetyczna nie operuje w kategoriach absolutnych, lecz jedynie relatywnych. Nie można genezy Żydów poznać w oparciu o badania genów w sensie absolutnej wiedzy; można tę wiedzę jedynie dedukować z porównania materiału genetycznego jednej domniemanej grupy etnicznej do materiału genetycznego innej domniemanej grupy etnicznej. Będzie to metoda zapewne kontrowersyjna do końca świata, i zapewne do końca świata nie będzie wiadomo, jaka jest geneza Żydów w Europie środkowo-wschodniej. Nie jest to nic niezwykłego. W końcu nadal nie wiadomo, skąd się wzięli Polacy. Czy napłynęli na nadwiślańskie tereny opuszczone przez Celtów i Germanów w 5 wieku, czy już tam autochtonicznie przebywali. Wiadomo przynajmniej jedno, że nazwę Wiśle nie nadali Słowianie, ale Germanie.

  8. Astoria mówi:

    PS. Germanów nie należy utożsamiać z Niemcami. Germanie to pojęcie dalece szersze od Niemców.

  9. pani mówi:

    Klaniam Ci sie Astoria godnie, podnoszac kapelusz. Naprawde dziekuje za te info.
    Rowniez interesowala mnie ta kwestia pierwszych szkolnych lat. dopiero w ostatnich latach obserwujac procesy migracyjne w Wilnie (jak migracji fizycznych roznokierunkowych, tak i spoleczno-hierachicznych oraz biznesowo-komercyjnych) owniz doszlam do takiego wniosku.
    Jako biolog i jako historyk-antropolog akceptuje podany przez cie komunikat w jego podstawowych tezach. //The Judaized Empire was continuously reinforced with Mesopotamian and Greco-Roman Jews until the 13th century. Following the collapse of their empire, the Judeo-Khazars fled to Eastern Europe. The rise of European Jewry is therefore explained by the contribution of the Judeo-Khazars. //
    Skoregowalabym, nieco twoje tlumaczenie, jak i wczesniejsze dane z wikipedeii. One podawaly ze po kolapsie chazarskiego panstwa zydzi szeroko rozsiedlily sie w miastach wdluz granic z Chinami.
    Wydaje mi sie ze wiekszosc z nich w wiekach X-XV osiadla w miedzymorzu Czarne-Kaspijskie, takze w Azji Srodkowej. Tam byly miasta i tradycyjne szlaki.

  10. pani mówi:

    cd z inspiracji Astorii: „…wyjaśnienie … zagadki posunęło się do przodu, ale nadal stoi w tym samym miejscu. Problem w tym, że antropologia genetyczna nie operuje w kategoriach absolutnych, lecz jedynie relatywnych. Nie można genezy Żydów poznać w oparciu o badania genów w sensie absolutnej wiedzy; można tę wiedzę jedynie dedukować z porównania materiału genetycznego jednej domniemanej grupy etnicznej do materiału genetycznego innej domniemanej grupy etnicznej. Będzie to metoda zapewne kontrowersyjna …” az nie zmienimy paradygmatow na tyle by formulowac pytania do Boga Stworcy po zrozumieniu kolejnych odpowiedzi Jego na juz poprawnie sformulowane poprzednie …
    To uzupelnienie podaje chyba za Stanislawem Lem’em, ktory deklarowal wlasny ateizm, a tworczoscia programowal nas na przyjecie Boga Tworcy.

  11. Astoria mówi:

    @ pani:

    Cieszę się, że się do czegoś przydałem. Te blogi są fascynujące, bo nauka dzieje się na nich na oczach czytelnika, który może śledzić jej progres i regres. Niektóre artykuły są dyskutowane czasem na rok przed ich oficjalną publikacją.

  12. Wereszko mówi:

    Astoria
    Jak rozumiem to co piszesz,to Żydzi w Europie Wsch. nie mają korzeni w Palestynie? Nie są potomkami tych Żydów ponoć wygnanych z Palestyny przez okrutnych Rzymian? Jak więc możemy zaakceptować ich prawo do „powrotu” do „ziemi przodków” czyli do Palestyny? Wszak ich ziemią przodków wcale nie była Palestyna lecz Chazaria. To tak jakby jacyś Eskimosi żądali zaakceptowania ich prawa do powrotu,po tysiącach lat, do np. Nowej Gwinei?
    Czytałem gdzieś że Żydzi wcale nie zostali przez Rzymian wygnani z Palestyny,większość została tam i się zarabizowała.Dzisiaj oni są Palestyńczykami,muzułmanami,potomkami tamtych Żydów.A więc dzisiaj Żydzi w Palestynie walczą z…Żydami? Wojna domowa żydowska? Niesamowite!
    Astoria,ty taki mondry,tobie jednemu ufam,powiedz mi:
    Żydzi to nacja czy wyznanie(podobnie jak :chrześcijanie to nacja czy wyznanie)? Tacy np.Chazarowie, i ich obecni potomkowie żyjący wśród nas,to żydzi czy Żydzi?

  13. pani mówi:

    Palestyna
    Jako Ojczyzna duchowa
    Dzisiejszych wyznawcow
    Trzecz rozbiegajacych
    Sie drog do
    JEDYNEGO Boga.

    Czy to nie jest dziwnie?
    A jakze, Mok Boze?
    Wciaz nie pojmujemy
    Dla czego w duchowej Ojczyznie
    Wciaz leje sie krew
    Na kamienie jak loze.

  14. pani mówi:

    A jakze, Moj Boze? – ma byc

  15. Wereszko mówi:

    Astoria
    Napisałem:”A więc dzisiaj Żydzi w Palestynie walczą z…Żydami?”

    Doprecyzuję:Dzisiaj,na terenie Palestyny,potomkowie judaistycznych Chazarów znad Morza Czarnego walczą z potomkami Żydów palestyńskich,którzy przez wieki stali się muzułmanami.A więc,de facto,zupełnie obcy uzurpatorzy usiłują usunąć odwiecznych autochtonów z ich odwiecznych siedzib? Tak,Astoria?

  16. Astoria mówi:

    @ Wereszko:

    Dobrze ci odpowiedziała pani. Z Lewantu, który zamieszkiwały plemiona semickie, pochodzą trzy religie abrahamowe: judaizm, chrześcijaństwo i islam. Wszystkie wywodzą się z religii plemiennej Hebrajczyków (niekoniecznie mówiących po hebrajsku; językiem ojczystym Jezusa był aramejski) i ich świętego pisma Tory. Dla wszystkich religii abrahamowych Jerozolima jest miastem świętym. Te religie opanowały prawie cały świat, prócz Azji południowo-wschodniej. Mapka:

    http://pl.wikipedia.org/wiki/Religie_abrahamowe

    Względem etnogenezy Żydów, są oni wymieszani, jak wszyscy ludzie na świecie. Nie ma etnicznie czystych ras czy narodowości i samo to pojęcie jest nonsensowne. W umownie pojmowanych grupach etnicznych czy narodowych można szukać przewagi pewnych genów relatywnie do innych grup i na tej podstawie próbować odtwarzać migracje ludzi i związki między nimi w przeszłości.

    –>Jak rozumiem to co piszesz,to Żydzi w Europie Wsch. nie mają korzeni w Palestynie?

    Ależ mają, przynajmniej większość, i jest to genetycznie udowodnione, choć nie wszyscy (np. żydzi etiopscy nie mają powiązań genetycznych z Semitami – są afrykańczykami). Po wygnaniu Żydów z Palestyny (zapewne częściowym, a nie zupełnym, jak słusznie zauważasz), diaspora żydowska podzieliła się na sefardyjską i aszkenazyjską, mieszając się z tubylcami. Żydzi migrujący do państwa Chazarów wymieszali się z Chazarami, nie tracąc jednak związków genetycznych z Palestyną. Należy też zauważyć, że państwo Chazarów było religijnie tolerancyjne – na judaizm przeszła rządząca elita, ale w Chazarii obok synagog stały meczety i cerkwie. Żydzi mieszali się nie tylko z Chazarami tureckimi, ale też ormiańskimi, arabskimi i słowiańskimi.

    –>Jak więc możemy zaakceptować ich prawo do „powrotu” do „ziemi przodków” czyli do Palestyny?

    Nigdy nie akceptowałem argumentu, że Żydzi mają prawo do Izraela z powodów biblijnych. Izrael wywalczyli syjoniści, którzy argumentowali, że prześladowani w Europie Żydzi powinni stworzyć własne, bezpieczne dla siebie państwo. Ale gdzie? Na Madagaskarze? W sowieckim Żydowskim Obwodzie Autonomicznym koło Kamczatki?

    http://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%BBydowski_Obw%C3%B3d_Autonomiczny

    Stworzyli je tam, gdzie się osiedlali tysiącami od przełomu 19 i 20 w. pod wpływem odrodzenia syjonistycznego: w Palestynie, gdzie były ruiny ich świątyń. W tym czasie cały obszar Bliskiego Wschodu (i Azji południowej) był częścią Imperium Brytyjskiego. Gdy Imperium Brytyjskie zaczęło się sypać po II wojnie światowej, zaczęły powstawać nowe państwa, które nigdy wcześniej nie istniały na mapie świata w dzisiejszym sensie narodowej suwerenności: Indie, Pakistan, Libia, Syria, Jordania, Arabia Saudyjska, etc. To były całkiem sztuczne twory państwowe, arbitralnie i często bez pomyślunku powołane do suwerennej egzystencji pociągnięciem brytyjskiego ołówka po mapie. O ile większość z tych państw stworzyli według widzimisię Brytyjczycy i interes USA (Arabia Saudyjska), to syjoniści musieli sobie Izrael wywalczyć sami – i dyplomatycznie, i zbrojnie, metodami czasem terrorystycznymi (Begin i jego frakcja). Wielka Brytania była przeciwna stworzeniu Izraela kosztem ziem i interesu arabskich Palestyńczyków. Ostateczna jednak legitymizacja Izraela pochodzi wprost od ONZ i zgody na to większości państw świata, w tym Polski.

    –>A więc dzisiaj Żydzi w Palestynie walczą z…Żydami? Wojna domowa żydowska? Niesamowite!

    Żydzi są mocno spokrewnieni z Palestyńczykami. Jest to potwierdzone genetycznie i oczywiste, skoro obie grupy wywodzą się od wspólnych przodków semickich i posługują językami semickimi: arabskim i hebrajskim (hebrajski jest sztucznie odtworzonym językiem biblijnym, podobnie jak sztucznie odtworzonymi językami są współczesny litewski czy czeski). Co jest w tym dziwnego, że arabscy i żydowscy Semici są dziś do siebie nastawieni antagonistycznie? To problem głównie polityczny. Chorwaci i Serbowie mają podobną genezą etniczną, choć różną kulturowo, mówią tym samym językiem, choć go różnie zapisują, a tradycyjnie się nie lubią od stuleci. Polska jest w konflikcie z Rosją od kilkuset lat, mimo iż Polacy są genetycznie bardzo podobni do Rosjan.

    –>Żydzi to nacja czy wyznanie(podobnie jak: chrześcijanie to nacja czy wyznanie)? Tacy np.Chazarowie, i ich obecni potomkowie żyjący wśród nas,to żydzi czy Żydzi?

    Szukasz prostych wyjaśnień skomplikowanych spraw. Z pewnością chrześcijanie to nie nacja, a tylko wyznanie wielu grup etnicznych i narodowościowych. Po to się pisze Żydzi z wielkiej albo z małej litery, żeby odróżnić grupę etniczną od wyznawców religii. Sami Żydzi mają wielki problem z odpowiedzią na pytanie, kto jest Żydem? W tradycji żydowskiej – promowanej głównie przez ortodoksów – żydowskość dziedziczy się po matce, co eliminuje mnóstwo Żydów, którzy nie mieli matki Żydówki. Inne odłamy judaizmu są bardziej tolerancyjne. Wielu etnicznych Żydów jest ateistami i agnostykami, więc nie może być żydami z małej litery. Moim zdaniem, to sprawa przede wszystkim prywatnej samoidentyfikacji.

    Spróbujmy ocenić żydowskość Michnika, którego ty – znając twoją antyżydowską obsesję – zapewne klasyfikujesz automatycznie jako Żyda, w dodatku wrogiego Polsce. Jego matka była Polką, więc z ortodoksyjnego punktu widzenia Michnik Żydem być nie może. Jego ojciec był zasymilowanym polskim Żydem niereligijnym – był komunistycznym aparatczykiem. Sam Michnik uważa się za ateistę, więc nie może być żydem z małej litery. Przy tym urodził i wychował się w Polsce, jego ojczystym językiem jest polski, był zawsze obywatelem Rzeczypospolitej, w różnych jej przygodach ustrojowych, i – przynajmniej moim zdaniem – życie poświęcił na walce z totalitarną bolszewią w interesie suwerennej i demokratycznej Polski. Jak to wszystko podsumować narodowościowo? Być może najprościej tak: stuprocentowy Polak o korzeniach żydowskich.

    Być może łatwiej byłoby ci zrozumieć problemy z klasyfikacją żydowskości, gdybyś bliżej się przyjrzał problemom z klasyfikacją polskości. Z pewnością polskości nie determinuje katolicyzm, gdyż wielu Polaków nie jest katolikami. Z pewnością polskości nie deteminuje etniczność, gdyż wielu obywateli Polski nie jest etnicznymi Polakami, choć może się uważać za Polaków. Wielu Polaków uważa się i za Polaków, i za kogoś narodowo innego jednocześnie. Przecież nie można polskim Litwinom, Niemcom, Ukraińcom, Białorusinom i innym odmówić polskości, jeśli się do niej poczuwają, a jednocześnie pragną kultywować swoją odmienną od polskości specyficzność etniczną, językową, religijną, czy jakąkolwiek inną. To jest esencja problemu Polaków zamieszkałych na Litwie – państwie, które w swojej współczesnej genezie postrzega litewskość etnicznie i priorytetowo, a nie równoprawnie z innymi litewskimi etnicznościami. Przez to współczesna, nacjonalistyczna Litwa ma niewiele wspólnego z tolerancyjnym Wielkim Księstwem Litewskim.

    Przyjrzyjmy się rodowodowi genetycznemu Polaków z RP. Jak się okazuje są najbardziej spokrewnieni z Serbołużyczanami, których niedobitki zamieszkują wschodnie obszary Niemiec. Potem Polakom jest najbliżej etnicznie do m.in.: Rosjan, Białorusinów, Ukraińców, Węgrów (Węgrzy to głównie Słowianie podbici przez Madziarów, którzy przyjęli język najeźdźców), jak też Irańczyków, Hindusów i Pakistańczyków. Polaków wyróżnia haplogrupa R1a i jej podgrupy R1a1 i inne. Spójrz z kim Polacy są najbardziej spokrewnieni (otwórz mapkę z prawej strony):

    http://pl.wikipedia.org/wiki/Haplogrupa_R1a1_(Y-DNA)

    „Plemiona” europejskie są bardzo wymieszane. Współczesnym Skandynawom jest znacznie bliżej do Słowian, niż do oryginalnych Skandynawów z okresu neolitu. Tamci Skandynawowie nie byli niebieskookimi blondynami, lecz bliżej im było do ciemnookich i ciemnowłosych Sardyńczyków.

  17. pani mówi:

    Wiersz o Palestynie dedykuje wam obu, Astoria i Wereszko.
    Zainspirowaliscie. Pozdrawiam Przekornych!

    ps Rozne haplogrupy [genow] chyba nie moga byc rownozancznymi markerami pokrewienstw. Ostatnio, co raz czesciej, slusznie pisze sie ze na obecnym poziomie wiedzy i paradygmatu, uczciwiej jest traktowac je jako markery szlakow wedrownych grup plemiennych. I tyle.
    Haplogrupy maja tylko meszczyzni. Wiec one swiadcza tylko, ze wsrod meskiej czesci polskiej populacji czesto i stabilnie te geny nie podlegajace mutacjom od 15 000 lat sa. Moze zadnych innych genow od tych ich meskich przodkow Polacy nie maja.
    Y-chromosoma to jedyna, zawsze felerna (bez czwiartki) chromosoma wsrod kilkadziesieciu [(w zaleznosci od gatunku biologicznego)] chromosom.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.