13
Zakony katolickie żeńskie w Wilnie (1)

Po wojnie zakonnice z sum posagowych wzniosły klasztor murowany nad Wilenką przy ulicy Młynowej Fot. Marian Paluszkiewicz
image-53213

Po wojnie zakonnice z sum posagowych wzniosły klasztor murowany nad Wilenką przy ulicy Młynowej Fot. Marian Paluszkiewicz

Dawne Wilno przyjmowało też chętnie zakony katolickie żeńskie, które w mieście nad Wilią miały dobre warunki do życia, modlitwy oraz prowadzenia różnych pożytecznych prac dla miejscowej ludności.

Najstarszym zakonem żeńskim w Wilnie były bernardynki, czyli Mniszki Trzeciego Zakonu Regularnego św. Franciszka z Asyżu, Moniales Terti Ordinis Regularis Sancti Francisco Assisiensis (Bernardinae) (OSFB), siostry zakonne trzeciej reguły św. Franciszka pod tytułem Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny.

Pierwszy w Polsce klasztor tej reguły założony został w Krakowie w 1459, w Wilnie na Zarzeczu — w 1495 i był to pierwszy żeński klasztor na Litwie. Adam Honory Kirkor (1818 lub 1819-1886) w swoim „Przewodniku historycznym po Wilnie” pisze: „Podług źródeł klasztornych, Barbara Radziwiłłówna, siostra Piotra Radziwiłła podkomorzego Wielkiego Księstwa Litewskiego, i Dorota Olechnowiczówna, córka wojewody wileńskiego, panny zakonne reguły św. Franciszka, w roku 1495 fundowały ten klasztor i zapisały swe domy. Od początku założenia aż do roku 1794 klasztor był drewniany, składający się z oddzielnych domków”.

Podczas wojny 1794 roku klasztor spłonął, po wojnie zakonnice z sum posagowych wzniosły klasztor murowany według projektu arch. Karola Szyldhauza nad Wilenką przy ulicy Młynowej. Bernardynki swego kościoła nie miały, toteż w 1692 zbudowano most-galerię przez Wilenkę, który połączył klasztor z kościołem św. Franciszka i Bernardyna, gdzie mniszki modliły się i słuchały mszy świętej. W 1864 klasztor władze rosyjskie zamknęły, budynki przekazano kościołowi Bernardynów, a zakonnice przeniesiono do klasztoru przy kościele św. Michała. W 1867 zburzono most-galerię. Od 1876 do pierwszej wojny światowej budynek klasztorny należał do prawosławnego Bractwa św. Ducha. Po I wojnie światowej budynek zrekonstruowano i założono mieszkania do wynajęcia.

W Wilnie miały swój dom zakonny także bernardynki (klaryski), Zakon św. Klary, Ordo Sanctae Clarae (OSC), siostry zakonne trzeciej reguły św. Franciszka, klauzulowe, zwane też: bernardynki obserwantki. Główny cel ich działania: modlitwa kontemplacyjna. Klaryski podtrzymują kult Męki Pańskiej i Eucharystii. Klasztor i kościół pw. św. Michała wzniósł dla nich Lew Sapieha (1557-1633) w 1596 roku, przy ulicy św. Anny, obecnie Maironio. A.H. Kirkor pisze, iż po zbudowaniu klasztoru przy kościele św. Michała zakonnice uroczyście zostały doń wprowadzone.

„Na czele procesji — pisze Kirkor — Lew Sapieha niósł obraz Najświętszej Maryi Panny i na ołtarzu złożył. Obraz ten słynął cudami. W roku 1670 koronowany”. W budynku klasztornym na początku mieszkały 24 siostry, które przejęły klauzurę i zdecydowały zamieszkać w klasztorze przy kościele św. Michała. Zakonnice zajmowały się rzemiosłem, posiadały też niewielki browar. Opiekowały się ubogimi dziewczętami, zajmowały się wychowywaniem dziewcząt z zamożnych rodzin, prowadziły także pensjonat. W 1864 roku, po zlikwidowaniu klasztoru na Zarzeczu, przyjęto stamtąd zakonnice do tego klasztoru. W roku 1886 władze powiadomiły zakonnice, że klasztor zostanie zlikwidowany, w maju tego roku 3 siostry przeniosły się do klasztoru benedyktynek przy kościele św. Katarzyny.

W latach 1619-1622 zbudowano kościół murowany pw. św. Katarzyny, który przejęły benedyktynki Fot. Marian Paluszkiewicz
image-53214

W latach 1619-1622 zbudowano kościół murowany pw. św. Katarzyny, który przejęły benedyktynki Fot. Marian Paluszkiewicz

Budynek klasztorny przekazano gimnazjum żeńskiemu. W 1921 klasztor bernardynek zwrócono zakonnicom, które tajnie mieszkały w Wilnie i klasztor z zakonnicami przetrwał do 1949 roku. W okresie międzywojennym w klasztorze mieszkało 28 sióstr i 2 w nowicjacie. Siostry pracowały w przedszkolu, w szkole podstawowej, posiadały także tkalnię, która przynosiła im dochody na utrzymanie.
Trzecim zakonem żeńskim po bernardynkach w Wilnie były benedyktynki, czyli Zgromadzenie Zakonne Sióstr Benedyktynek. Przybyły one do Wilna na początku XVII wieku. Zakon benedyktynek przyczynił się wielce w wychowaniu i kształceniu panien, córek szlacheckich.

Benedyktynki — to Kongregacja Panien Benedyktynek pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi, Moniales Ordinis Sancti Benedicti (MOSB). Najstarszy klasztor benedyktynek w Polsce był w Trzebotowie na Pomorzu Zachodnim, założony w 1191. Później powstały klasztory na Śląsku, w Chełmnie i Toruniu. W XVI w. powstał klasztor benedyktynek w Nieświeżu, a w 1622 roku z Nieświeża staraniem biskupa Eustachego Wołłowicza (1571-1630) sprowadzono benedyktynki do Wilna i w tymże roku założyły klasztor w domu Horodyskich. Dzięki fundacji Jana Karola Chodkiewicza (1560-1621) i jego żony Anny Alojzy w latach 1619-1622 zbudowano niewielki kościół murowany pw. św. Katarzyny, który przejęły benedyktynki. Wzniesiono też klasztor murowany, który zachował się do naszych czasów. Benedyktynki przetrwały w Wilnie do 1945 roku. W latach międzywojennych w klasztorze przebywały 23 siostry, 2 nowicjuszki, 4 postulantki. Benedyktynki w Wilnie prowadziły gimnazjum dla 130 uczennic, pracowały w internacie i w szkole powszechnej. W czasie okupacji niemieckiej siostra Maria Mikulska ukrywała w klasztorze Żydów, m. in. uratowała życie znanemu później światowej sławy malarzowi Samuelowi Bakowi (ur. 1933), który jako dziecko został wyniesiony w worku z getta przy ulicy Subocz i ukrywał się z matką w klasztorze do 12 lipca 1944 roku.

Po II wojnie światowej benedyktynki wyjechały do Polski.
Prawie w tym samym czasie przybyły do Wilna karmelitanki bose, Mniszki Bose Zakonu Najświętszej Maryi Panny z Góry Karmel, Moniales Discalceatae Beatissimae Virginis Mariae de Monte Carmelo (OCD). Żeński zakon karmelitański powołany przez papieża Mikołaja V (1397-1455) na mocy bulli Cum nulla fidelium z 1452 roku. Jednym z bardziej znanych był klasztor Wcielenia w Avili (założony w 1486), do którego w 1535 wstąpiła Teresa Sanchez de Capeda y Ahumada (w zakonie Teresa od Jezusa — Teresa z Avili). W roku 1582 założyła w Avili klasztor pw. św. Józefa, który dał początek zakonowi karmelitanek. Klasztory terezjańskie zachowywały surową klauzurę, ubóstwo, ich celem była modlitwa i pokuta w intencji Kościoła. Był zakonem autonomicznym, w określonych sprawach podlegał jurysdykcji przełożonych własnego zakonu lub biskupa. Oprócz św. Teresy od Jezusa do najbardziej znanych karmelitanek bosych należą: św. Teresa od Dzieciątka Jezus (Św. Teresa z Lisieux, właściwie Marie Francoise Therese Martin, 1873-97) i św. Teresa Benedykta od Krzyża (wł. Edyta Stein).

W Polsce pierwszy klasztor karmelitanek bosych został założony w 1612 w Krakowie. Do Wilna zakonnice przybyły w 1638 roku. W Wilnie karmelitanki bose miały swój klasztor i kościół pod wezwaniem św. Józefa Oblubieńca. Świątynia odznaczała się bogatą i dobrze skomponowaną fasadą główną w duchu kwitnącego baroku. Klasztor zamknięto w 1865 roku, a kościół rozebrany został przez rząd rosyjski w 1876. Po nim pozostał nieregularny pusty plac (targowy), zwany Bosaczkami, znajduje się on przed Halą targową. Karmelitanki w 1938 powróciły do Wilna, w klasztorze przy ulicy Subocz przebywało 10 zakonnic do 1945 roku; w 1945 r. wyjechały do Polski.

W Wilnie istniał zakon żeński własny, wileński. Były to mariawitki, Congregatio Mariae Vitae, żeńskie zgromadzenie zakonne założone w 1737 roku przez ks. Józefa Turczynowicza, proboszcza kościoła św. Stefana w Wilnie. Zakon zatwierdził w 1752 papież Benedykt XIV (1675-1758). Celem zakonnic była praca wychowawcza i kształcenie dziewcząt. Zajmowały się też one opieką nad konwertytami z judaizmu, co powodowało zatargi z gminą żydowską. Zakonnice składały śluby czystości, ubóstwa i posłuszeństwa. Mariawitki miały niebawem 16 klasztorów na Litwie i Białorusi, ubogo uposażonych (dom i plac z ogrodem), żyjących z jałmużny i pracy swych rąk. Po 30 latach liczyły sióstr 60, a nawróconych (neofitek) około 400, za to ściągnęły na siebie gniew Żydów, którym powiodło się wyrobić u konsystorza wileńskiego wyrok kasaty. Po kasacie zakonu w 1774 przez konsystorz wileński, jego regułę ponownie potwierdził papież Klemens XIV (1705-1774). Zgromadzenie działało później głównie na Białorusi do 1842 roku.  W Wilnie dwie siostry mariawitki, Róża Górska i Agata Korniłłowiczówna, w 1820 prowadziły Dom Towarzystwa Dobroczynności.

Krótko istniało w Wilnie żeńskie zgromadzenie zakonne św. Brygidy. Jest to Zakon Najświętszego Zbawiciela, Ordo Sanctissimi Salvatoris Sanctae Brigittae (OSS alv), zakon z regułą św. Augustyna, założony w 1346 w Vadstena (Szwecja) przez św. Brygidę w celu szerzenia kultu Eucharystii i Męki Pańskiej. Początkowo zakon miał charakter kontemplacyjny, lecz stopniowo stał się apostolsko-kontemplacyjny. W 1370 zatwierdzony przez papieża Urbana VI (ok.1318-1389), do Polski sprowadzono brygidki w 1394. W Wielkim Księstwie Litewskim pierwszy klasztor brygidek założył Aleksander Gosiewski (?-1639) w 1623 roku w Brześciu, w Wilnie — ok. 1650, jednakże większej roli w mieście nad Wilią zakon brygidek nie odegrał.

Wielce przysłużyły się dla Wilna siostry szarytki, czyli Zgromadzenie Sióstr Miłosierdzia Św. Wincentego a Paulo, Congregatio Puellarum Caritatis Sancti Vincentii a Paulo. Szarytki (od fr. Charite — miłosierdzie), siostry miłosierdzia, wincentynki.
Żeńskie stowarzyszenie życia apostolskiego, ukierunkowane na pracę charytatywną, założone w 1633 w Paryżu przez św. Wincentego a Paulo i św. Ludwikę Marillac; w 1654 zaaprobowane przez Stolicę Apostolską, w 1668 zatwierdzone ostatecznie; siostry składają dodatkowy ślub służby ubogim. Do szczególnego rozwoju szarytek przyczyniły się objawienia, jakich w 1830 doświadczyła nowicjuszka, św. Katarzyna Laboure; zaowocowały one rozpropagowaniem w całym świecie kultu tzw. Cudownego Medalika i związanych z nim form pobożności maryjnej oraz założeniem Stowarzyszenia Dzieci Maryi (1838). Do Polski szarytki sprowadziła w 1652 królowa Maria Ludwika Gonzaga, żona króla Jana Kazimierza.

Do Wilna szarytki zaprosił w 1745 bp Bogusław Gosiewski i osadził je w klasztorze na Górce Chrystusa, w pobliżu klasztoru misjonarzy (ul. Subocz); opiekowały się one szpitalem misjonarzy, od 1809 — szpitalem św. Jakuba i potem szpitalem Sawicz przy ul. Bakszta. W 1867 władze rosyjskie usunęły szarytki ze szpitali wileńskich. Do Wilna powróciły w 1921, zamieszkały w domu zakonnym przy ulicy Subocz, do 1939 było 11 sióstr zakonnych, prowadziły przytułek dla dzieci pw. „Dzieciątka Jezus”. W 1945 wyjechały do Polski.

Cdn.

13 odpowiedzi to Zakony katolickie żeńskie w Wilnie (1)

  1. pani mówi:

    Wszystko to co pisze o Wilnie Sz. P PR Mieczyslaw Jackiewicz
    powinno byc dobrze znane kazdemu w Wilnie.

    Historia klasztorow – to europejska historia Litwy i Wilna.

    Polacy powinni zalozyc w Wilnie
    Polski Instytut Historyczny
    by ocalic europejskie Wilno.
    Obecnie w Wilnie wiele budowli stoi pustostanem. Dotyczy to takze stare miasto.
    Samorzad obecnie organizacjom pozytecznosci publicznej tworzy przyjazne warunki, ulgi podatkowe po warunkiem zagospogorowania tych pustych pomieszczen.
    Sa takze mozliwosci nabycia nieruchomosci zamiast utraconych przez polska spolecznosc.
    Takich jak Teatr na Pohulance, czy budynek Fundacji Kultury polskiej, innych pomniejszych obiektow.

  2. Jurgis mówi:

    Świetny opis. Takie są piękne karty historii Wilna .Opis pracy duszpasterskiej, społecznej, działań patriotycznych i dobroczynnych księży,zakonników i sióstr zakonnych to znakomite świadectwo i dokument.
    Warto byłoby utrwalić zdjęciami te miejsca i budynki o których tu mowa ,a które w dużej mierze zachowały się do teraz ,lecz są anonimowe bo nie ma na nich tabliczek informacyjnych.Chętnie wybrałbym się na taki spacer po Wilnie z osobą mającą dobre rozeznanie aby wykonać dokumentację fotograficzną.

  3. Wojtek mówi:

    To piekna historia polskiego Wilna ktora juz nie wroci Pozostana tylko kamienie jak na Rossie .

  4. dobrze mówi:

    pani ma racje

  5. Ona mówi:

    Do Pani: Apel kochaniutkiej Pani może sie wydawać na bardzo szlachietny.Niechaj sobi przypomni,ze zabrano naszym organizacjom przedwojennym wiele budynków i niky nawet nie pisnie zeby oddali prawym wlascicielom.

  6. sybirak mówi:

    Benedyktynki przetrwały w Wilnie do 1945 roku. W latach międzywojennych w klasztorze przebywały 23 siostry, 2 nowicjuszki, 4 postulantki. Benedyktynki w Wilnie prowadziły gimnazjum dla 130 uczennic, pracowały w internacie i w szkole powszechnej. W czasie okupacji niemieckiej siostra Maria Mikulska ukrywała w klasztorze Żydów, m. in. uratowała życie znanemu później światowej sławy malarzowi Samuelowi Bakowi (ur. 1933), który jako dziecko został wyniesiony w worku z getta przy ulicy Subocz i ukrywał się z matką w klasztorze do 12 lipca 1944 roku.

    Po II wojnie światowej benedyktynki wyjechały do Polski.

  7. kresowiak mówi:

    KLAMSTWO HISTORYCZNE, ZE:
    BRAK WIEDZY I POWIELANIE OD KILKU LAT KLAMSTWA!
    BENEDYKTYNKI – KURIERZE WILENSKI – SA DO DNIA DZISIEJSZEGO W WILNIE! BENEDYKTYNKI WALCZYLY LATAMI O POWROT DO KLASZTORU SW. KATARZYNY – a czemu ich tam nie ma…? CIAGLOSC KONGREGACJI JEST NA ZWIERZYNCU! WILNIANIE I KAPLANI WSPIERAJCIE ICH TAKZE MATERIALNIE… PISZCIE ODNOWA ARTYKULY! GLORIA IN EXCELSIS DEO!

  8. kresowiak mówi:

    KLAMSTWO, ze . NIGDY NIE WYJECHALY! PRZETRWALY CZASY RADZIECKIE I SAJUDIS! SA DALEJ W WILNIE!!!

  9. kresowiak mówi:

    BENEDYKTYNKI NIGDY NIE WYJECHALY z WILNA! ARTYKULY JACKIEWICZA OD LAT MAJA NIESCISLOSCI. STARE ZRODLA I PLAGIATY NA CALEGO… BEZKONCA PRZEPISYWANIE…

  10. muzyk mówi:

    “dreszcze mnie przechodza”, gdy mam grac w kosciele sw. Katarzyny! Kto nas tam zapedzil z muzykowaniem? Desakrazlizacja religii i kultury, a ponoc za to Kuria Biskupia krocie tysiecy pobiera za wynajem! Biedni my ludzie…!!!

  11. pani mówi:

    Do dobrze i Ona i do innych ,
    Dobrze ze sie odezqaliscie pod tym tekstem.
    Wszyscy macie raje.
    Kazda z nich osobno -WARTA osobnego TEKSTU.
    NIESTETY DZIS nowoupieczony; soba zachwycony viceminister kultury z AWPL juz odwoluje wczesniejsze postulaty partii o dyskryminacji w RL.
    Benedektynki z tego klasztoru z pomoca opacznosci przechowali w koscielnym murze ogromne skarby starej sztuki i starodrukow, rekopisow. Wszystko to zabral Budrys do muzeum sztuki. Niestety wciaz trzyma.
    Zakon benedyktynski w Europie byl bardzo ineletualnym zakonem. Wilenskie benedyktynki trzymaly sie tej 1000-letniej tradycji.
    Lubily tez wysoka sztuke. Zaprosily do przebudowy kosciola najprzeniejszych tworcow slawnego wilenskiego baroku.
    Dla tego kosciol jest tak fantastyczny.
    Lubily tez muzyke. Dla tego kosciol ma swietna akustyke w wiekszej czesci przestrzeni.
    Dobra muzyka wtym kosciele dziala na chwale benedyktynskiej reguly.

  12. pani mówi:

    odezqaliscie =odezwaliscie
    Dobrze ze sie odezqaliscie pod tym tekstem.

  13. ZBYSZEK mówi:

    Poszukuje domu dla ociemniałych lub umysłowo chorych w WILNIE prowadzonych przez zakonice lub inne instytucje prosze o adresy takich domów sprawa pilna chodzi o zaginiona 29.09.2012 KAZIMIERE ZAREMBE BYCMORZE UTRACILA PAMIĘC adres mej zbigniew73.73@o2.pl ///////// ……… http://zaginieni.pl/baza-danych-osob-zaginionych?type=2&imie=KAZIMIERA&nazwisko=ZAREMBA&plec=K&wzrostOd=164&wzrostDo=&kolorOczu=niebieskie&wiek=act&wiekOd=79&wiekDo=&ostMiejsce=&woj=&x=95&y=19&Itemid=2&option=com_content&view=article&id=2&id_o=5363231323130323

Leave a Reply

Your email address will not be published.