10
Alternatywny Raport o Ochronie Mniejszości Narodowych na Litwie

Słowa krytyki i pochwały zawarte w raporcie mają na celu sprawienie, by Litwa stała się silniejszą, bardziej tolerancyjną w kwestii ochrony — mniejszości narodowych            Fot. Marian Paluszkiewicz
image-62355

Słowa krytyki i pochwały zawarte w raporcie mają na celu sprawienie, by Litwa stała się silniejszą, bardziej tolerancyjną w kwestii ochrony — mniejszości narodowych Fot. Marian Paluszkiewicz

Z okazji przypadającego na 10 grudnia Międzynarodowego Dnia Praw Człowieka, Europejska Fundacja Praw Człowieka (EFHR) chciałaby zaprezentować streszczenie Raportu alternatywnego organizacji pozarządowych w sprawie implementacji Konwencji Ramowej o Ochronie Mniejszości Narodowych na Litwie.

Jest to raport alternatywny w stosunku do Raportu przygotowanego przez Litwę. EFHR jest zdania, że Raport rządowy nie odzwierciedla rzeczywistej sytuacji mniejszości narodowych na Litwie, stąd wynikła potrzeba sporządzenia Raportu alternatywnego. Pluralizm, jeżeli chodzi o podmioty biorące aktywny udział w życiu publicznym, jest wysoce wskazany w każdym państwie demokratycznym. Mamy nadzieję, że nasz Raport stanie się przyczynkiem do szerszej dyskusji na temat sytuacji ochrony praw mniejszości na Litwie.
Z pełną wersją Raportu w języku angielskim można zapoznać się na stronie Fundacji: http://en.efhr.eu/2013/11/28/alternative-ngo-report-on-lithuanias- implementation-of-the-framework-convention-for-the-protection-of-national-minorities/.
Już niedługo będą dostępne również inne wersje językowe.

Streszczenie Raportu. Alternatywny Raport Europejskiej Fundacji Praw Człowieka (dalej — EFHR) ma na celu naświetlenie problemu ochrony mniejszości narodowych na Litwie od momentu ratyfikacji przez państwo Konwencji Ramowej o Ochronie Mniejszości Narodowej (KROMN) dnia 17 lutego 2000 r. (traktat wszedł w życie z dniem 1 lipca 2000 r.). Raport przedstawia dane i dokumenty, które mogą być istotne dla właściwej oceny stopnia, w jakim Litwa wywiązała się z zobowiązań konwencyjnych. Należy podkreślić, że wszelkie słowa krytyki i pochwały zawarte w raporcie mają na celu sprawienie, by Litwa stała się silniejszą, bardziej tolerancyjną, demokratyczną, w pełni przestrzegającą zobowiązań w kwestii ochrony jednej z najbardziej narażonych na dyskryminację grup społecznych — mniejszości narodowych.
W porównaniu do innych krajów bałtyckich, Litwa jest państwem najbardziej jednorodnym etnicznie. Od czasów odzyskania niepodległości można zauważyć wzrost procentowy mieszkańców pochodzenia litewskiego. Tymczasem działania mające na celu ochronę mniejszości narodowych nie zostały w pełni rozwinięte, zarówno w kategoriach prawnych, jak i w praktyce.

Jednym z głównych wniosków tego Raportu jest to, że niestety, ogólna sytuacja mniejszości od chwili uzyskania przez Litwę niepodległości w 1990 r., od momentu ratyfikacji KROMN w dniu 17 lutego 2000 r., jak też od chwili przystąpienia do Unii Europejskiej w 2004 r. nie uległa znacznej poprawie. Jest to niepokojące w tym względzie, że Litwa ma za sobą ponad 12 lat ciągłej kontroli i zaleceń ze strony Komitetu Doradczego KROMN.
Niniejszy Raport alternatywny wskazuje na to, że w ostatnich latach pojawiła się tendencja do jeszcze bardziej zauważalnego ignorowania przepisów KROMN oraz zaleceń Komitetu Doradczego; tendencję tę często uzasadnia się argumentem, że przepisy KROMN mają charakter programowy i nie stanowią „faktycznego zobowiązania”. Sytuacja ta doprowadziła, jeśli nie do poczucia bezkarności wśród urzędników, to przynajmniej do przekonania o braku konieczności wypełniania zobowiązań, podjętych przez rząd Litwy w momencie ratyfikowania Konwencji.

W rezultacie mamy do czynienia nie tylko z jawnym naruszeniem postanowień KROMN, ale również z brakiem świadomości wśród odpowiednich urzędów i instytucji — lub nawet otwartym negowaniem — konieczności stosowania się do norm określonych w Konwencji. Najbardziej oczywistym przykładem takiej sytuacji jest utrata mocy Ustawy o Mniejszościach Narodowych z 2010 r. i brak porozumienia co do kształtu nowej ustawy (jak miało to miejsce 18 listopada 2013 r.). Kolejnym przykładem jest zmniejszenie liczby przedmiotów nauczanych w językach mniejszości, zastąpionych obowiązkowymi przedmiotami wykładanymi w języku litewskim, stały sprzeciw wobec możliwości używania nazwisk nielitewskich w sytuacjach urzędowych, toczące się procesy sądowe w sprawie dwujęzycznych tablic topograficznych umieszczanych w rejonach zwarcie zamieszkałych przez przedstawicieli mniejszości narodowych itd.

Główne wnioski Raportu. Litwa potrzebuje pomocy: nie jest w stanie, bez wzmocnienia istniejącego prawodawstwa oraz usprawnienia mechanizmów z zakresu praw człowieka i ochrony mniejszości, sprostać wynikającym z Konwencji Ramowej o Ochronie Mniejszości Narodowych zobowiązaniom. Szkodę państwu przynosi ignorowanie zwiększającej się liczby objawów ewidentnego lekceważenia praw mniejszości narodowych i zobowiązań Litwy w mierze przepisów Konwencji Ramowej.
Niniejszy Raport wskazuje na to, że ogólne tendencje, jakie można zaobserwować od czasu ratyfikacji Konwencji Ramowej, nie są zbyt optymistyczne. Zawarte w Raporcie informacje wyraźnie pokazują niepokojącą prawidłowość: w ostatnich latach Litwa coraz bardziej priorytetowo traktuje kulturę i język litewskiej większości, które dominują i wypierają wszelkie przejawy kultury i języka mniejszości w publicznej i — choć w mniejszym stopniu — prywatnej sferze.

© 2010 Fot. Marian Paluszkiewicz
image-62356
Sam fakt istnienia oficjalnego języka państwowego nie stanowi problemu; Litwa posiada wszelkie prawa do posiadania i promowania tego istotnego symbolu swojej tożsamości narodowej. Jednakże, jak wynika z Konwencji Ramowej, ochrona języka państwowego nie może stanowić usprawiedliwienia dla dyskryminacji i wykluczenia mniejszości: mniejszości narodowe posiadają swoje prawa, które — zgodnie z prawnie wiążącymi postanowieniami traktatu — powinny być chronione. Od czasu ratyfikacji Konwencji Ramowej litewskie władze polityczne i sądowe  przyjmowały kolejne przepisy i decyzje, czyniące język litewski nie tylko językiem podstawowym; uczyniono go językiem wyłącznym, coraz bardziej ograniczając możliwości używania języków mniejszości, nawet w sferach kluczowych dla zachowania tożsamości, np. w zapisie imion w języku ojczystym. W innych krajach demokratycznych taka sytuacja postrzegana jest jako skrajność.
Należy też zauważyć, że wszelkie pozytywne inicjatywy dotyczące tej kwestii — włączając te, które nastąpiły w wyniku konsultowania rządowego projektu Ustawy o Mniejszościach Narodowych — spotykają się ze zdecydowanym sprzeciwem, nawet ze strony premiera.

Politycy i urzędnicy nierzadko traktują prawa mniejszości narodowych jako sprzeczne z „wartościami narodowymi” Litwy: językiem, integralnością i jednością. W ten sposób istotne filary społeczeństwa litewskiego zdają się być obojętne lub nieświadome konieczności ochrony mniejszości. W swoim programie z 13 grudnia 2012 r. rząd litewski zobowiązał się do rozwiązania problemów mniejszości narodowych, takich jak kwestia pisowni imion i nazwisk w językach narodowych w oficjalnych dokumentach urzędowych, a także stosowania dwujęzycznych znaków typograficznych, zgodnie z postanowieniami Konwencji Ramowej. Do tej pory nie podjęto jednak żadnych istotnych działań w tym zakresie. Trudno uznać za zdrową sytuację, w której mniejszości narodowe nie mają poczucia tego, że władze państwowe je szanują i z nimi współpracują — a tak właśnie w ostatnich latach przedstawia się sytuacja na Litwie.

EFHR
Listopad 2013
Ul. Liepkalnio 103, Wilno LT-02121, Litwa
E-mail: efhr@efhr.eu
Tel: +(370) 691 50 822
+(48) 222 472 607

Inf. EFHR

10 odpowiedzi to Alternatywny Raport o Ochronie Mniejszości Narodowych na Litwie

  1. Jurgis mówi:

    Po przeczytaniu tego streszczenia Alternatywnegon Raportu, należy zauważyć że to co od dłuższego czasu mówi się i pisze na łamach KW znalazło wreszcie swoje prawne uzasadnienie.Zadziwiające jest jak można było przez tyle lat milczeć, polemizować,lekceważyć lub zwlekać z tymi regulacjami.
    Warto byłoby też usłyszeć w tej sprawie jasne i głośne stanowisko Ambasadora RP na Litwie Pana Jarosława Czubińskiego,którego dotychczasowe wypowiedzi szybują z dala od podstawowego tematu wywiązania się strony litewskiej wobec Polski i UE z regulacji prawnych w zakresie praw Polaków na Litwie.

  2. dobrze mówi:

    do Jurgis: a moze panu J.Cz. nie podoba sie sluzba dyplomatyczna i chce wrocic do domu?

  3. Ja mówi:

    Czekamy na publikację pełnego Raportu 🙂

  4. Janek mówi:

    Wspaniały report. EFHR pokazało się naprawdę z b. dobrej stony. Bardzo profesjonalne i fachowe. Tutaj jest już raport po angielsku: http://en.efhr.eu/2013/11/28/alternative-ngo-report-on-lithuanias-implementation-of-the-framework-convention-for-the-protection-of-national-minorities/ Też czekam na PL wersję!

  5. xawery mówi:

    Jurgis:
    Jasne i głośne stanowisko powinna wyrazić grupa posłów AWPL, która wspiera rząd i wchodząc w skład koalicji rządzacej, czy ma zamiar dalej to robić, czy zacząć jednoznacznie odciąc się od polityki, która nie załatwia podstawowych praw Polaków w tym państwie. Ambasador RP na Litwie za nich tego nie załatwi.

  6. Žilvinas Radavičius mówi:

    Bardzo źle. Taka polityka do dobrego nie prowadzi. Trzeba to poprawic. Szkoda že moich pomysłów projektowych nicht nie finansuje.
    Potrzebna dyskusja z politykami I dzialaczami spolecznymi jak na Litwie, tak I w Polsce.

  7. Jurgis mówi:

    Oto wspomagająca wykładnia prawna dla uregulowania praw Polaków na Litwie przedstawiona w raporcie EFHR:The summary of the Report::”The European Foundation of Human Rights’ (the ‘EFHR’) alternative report aims to highlight the protection of minorities since Lithuania’s ratification of the Framework Convention for the Protection of the Rights of National Minorities (the ‘FCNM’) on 17 February 2000 (the treaty came into force in Lithuania on 1 July 2000). This report also provides data and documents that might be useful in better assessing Lithuania’s compliance with its legal obligations under this treaty. It is to be emphasised that the criticism and praise it contains are offered in the hope of making Lithuania a stronger, more tolerant democracy fully respectful of its human rights obligations in respect to one of its more vulnerable members of society: its national minorities. Lithuania is the most ethnically homogeneous of the Baltic States, and becoming increasingly since independence, while the protection of national minorities in legal and practical terms is still not being fully implemented. One of the main conclusions of this Report: the position of minorities has generally – and unfortunately – not improved
    markedly since Lithuania’s independence gained in 1990 or the ratification of the FCNM on 17 February 2000 and Lithuania’s accession to the European Union in 2004. It is unfortunate because one would expect a trend towards increased compliance with Lithuania’s treaty obligations after ratification and the impact of more than 12 years of monitoring and recommendations by the FCNM’s Advisory Committee of Experts.As this alternative Report highlights, there has been a tendency in recent years for authorities to increasingly ignore the provisions of the FCNM and the recommendations of that treaty’s Advisory Committee, sometimes under the argument that it does not involve ‘real obligations’ and that its provisions are mostly programmatic. This has perhaps predictably led to a sense of impunity among officials, or at least an absence of any urgency, in complying with the commitments made by the Government of Lithuania when it ratified the Convention.As a result, there appears to be not only clear breaches of the country’s FCNM obligations, but more worryingly an increasing refusal of authorities to acknowledge or even to consider that their conduct needs to be measured by and comply with the standards set out in the FCNM in certain areas. The most obvious and recent example is the coming to an end of the 1989 Law on National Minorities in 2010; (as of 18 November 2013) the inability to agree on new legislation on the rights of minorities; the reduction in the number of courses allowed to be taught in minority languages and their mandatory replacement by the Lithuanian medium instruction; the continued refusal to recognise and use in most official activities non-Lithuanian names for citizens; court judgments against bilingual street signs in areas inhabited by national minorities in substantial numbers, etc.”

    Oto tłumaczenie niektórych fragmentów przytoczonego powyżej Raportu Alternatywnego EFHR o Ochronie=Praw Mniejszości Narodowych. Konwencja o Prawach Niejszości [FCNM] została ratyfikowana przez Litwę 17 lutego 2000r i wszła w życiena Litwie 1 lipca 2000r. W roku 2004 Litwa wstąpiła do UE.Spodziewano się przez 12 lat że Litwa sprosta wypełnieniu swoich obowiązków wynikających z tych z podpisanych zobowiązań. W ostatnich latach zaistniała tendencja lekceważenia przyjętych zobowiązań przez Litwę.Ta sytuacja dała poczucie bezkarności Litwie,lub co najmniej braku pilności spełnienia tych zobowiązań.Wynikiem tego jest jawne pogwałcenie zobowiązań FCNM i co gorsza nawet brak nawet ochoty do rozważenia implementacji.Takie przykłady jak zmniejszenie lekcji szkolnych w języku mniejszości,obowiązkowe wprowadzenie nauczycieli Litwinów.odmowa zapisu imion i nazwisk w oryginale,orzeczenia sądów o nielegalności podwójnych nazw miejscowości zamieszkałych w większości przez nie Litwinów itp.

  8. anonim mówi:

    Mam nadzieje, ze odpowiednie instytucje zwroca uwage na te slowa krytyki i pochwał. Ciekawe czy Litwa przyzna, ze potrzebuje pomocy

  9. Pomoc mówi:

    Litwa nie przyznaje istnienia problemu, o jakiej pomocy moze isc mowa? To wszystko bedzie ciagnac sie dalej, dopuki skupisko nie wybuchnie, a wtedy na pomoc juz bedzie za pozno..

  10. Czarek mówi:

    Jezeli ocenicie generalnie , w przeciagu dlugiego okresu , postepowanie Litwy wobec polskiej mniejszosci w tym kraj to wniosek jest nastepujacy : panstwo litewskie nie lamie zadnego prawa . Prawa na Litwie sa omijane ,interpretowane w dwojaki sposob,zapomijane lub tego prawa nie ma . Zawsze jednak jest zachowany pewien limit ,pewna dwoznacznosc ,cos co na arenie miedzynarodowej mozna z latwoscia wytlumaczyc .Postepuja zle ale robia to w bialych rekawiczkach . Trzeba byc troche “znawca w temacie ” aby zrozumiec ze motorem litewskich dzialan wobec polskiej mniejszosci jest antypolonizm .
    Przypomina mi to postepowanie Roberta Mugabe w Zimbabwe . Wiekszosc poczynan rzadu Mugabe skierowana jest przeciwko bialej mniejszosci w tamtym kraj . Usprawiedliwia On to historyczna sprawiedliwoscia ,etnicznym prawem , demokratyczna wola wiekszosci. Biali mieszkancy Zimbawe nie cierpia jednak bezprawia . Wszystkie poczynania krzywdzace bialych mieszkancow sa zgodne z konstytucja lub zgodne z prawem . Mugabe widzi siebie jak “old fassion english gentelman “. On nawet ubiera sie jak angielski gentelman. Niestety wiekszosc ludzi w Afryce ,i nie tylko, widzi go jako takiego. Porownajcie jak sa widzeni w Europie Mr Landsbergis lub Ms Grzybowska .
    Wydaje mi sie ze EHRF jest teraz jedyna organizacja spoleczna lub polityczna ktora wie co robi i wie w jakim kierunku idzie . Moj respekt za dobra robote .

Leave a Reply

Your email address will not be published.