„Unia Lubelska” już w Wilnie

„Unia Lubelska” jest obok „Bitwy pod Grunwaldem” najbardziej znanym dziełem Jana Matejki, które zawitało do Wilna Fot. Marian Paluszkiewicz
„Unia Lubelska” jest obok „Bitwy pod Grunwaldem” najbardziej znanym dziełem Jana Matejki, które zawitało do Wilna Fot. Marian Paluszkiewicz

W środę w Muzeum Sztuki Użytkowej w Wilnie zostanie otwarta wystawa „Unia Lubelska i jej epoka w twórczości Jana Matejki”. Jej sztandarowym dziełem jest monumentalny obraz malarza „Unia Lubelska”, który został przywieziony na Litwę specjalnie z Lublina, gdzie na Zamku Lubelskim eksponowany jest na co dzień.

— Jest to ogromne przedsięwzięcie muzealne, patrząc zarówno ze strony  technicznej, jak też wymiaru kulturowego i stało się to możliwe dzięki zaangażowaniu instytucji muzealnych i kulturowych z Polski i Litwy — powiedział „Kurierowi” kurator wystawy Marijus Uzorka z Muzeum Narodowego Pałac Władców Wielkiego Księstwa Litewskiego. Do Wilna sprowadzono nie tylko obraz „Unia Lubelska”, ale również wiele innych oryginałów z pożyczonych z ekspozycji Muzeum Narodowego w Warszawie i Krakowie.

Girl in a jacket

— 11 oryginalnych eksponatów przyjechało do nas z Warszawy i 9 z Krakowa. W sumie ekspozycja zawiera 27 dzieł. Pozostałe to reprinty odtworzone dzięki przedstawionym nam przez Muzeum Narodowe w Warszawie cyfrowym kopiom — wyjaśnił nam kurator wystawy.

Organizatorami wystawy po polskiej stronie są oprócz muzeów z Warszawy i Krakowa  też polski instytut Adama Mickiewicza oraz Instytut Polski w Wilnie. Ze strony litewskiej wystawę wspiera Muzeum Narodowego Pałac Władców Wielkiego Księstwa Litewskiego oraz Muzeum Sztuki Użytkowej Wilnie, gdzie właśnie rozmieściła się ekspozycja w centrum ze sławnym dziełem polskiego mistrza pędzla historycznego.

Po „Bitwie pod Grunwaldem” obraz „Unia Lubelska” jest największym i nie mniej znanym dziełem artystycznym polskiego mistrza. Obraz został namalowany w 1869 roku, z okazji rocznicy 300-lecia Unii Lubelskiej. Jest wyrazem przejścia malarza od twórczości przesiąkniętej krytyką dziejów do prac przedstawiających w świetle glorii dzieje historie Polski oraz Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Za „Unię Lubelską” Matejko został odznaczony w 1870 roku  francuskim orderem Legii Honorowej ustanowionym w 1802 roku przez Napoleona.

Oprócz „Unii Lubelskiej” będzie można obejrzeć 24 kolejne szkice i obrazy Matejki, z których najbliżej tematyki wileńskiej jest obraz przedstawiający króla Zygmunta Augusta z Barbarą Radziwiłłówną w pałacu Radziwiłłów w Wilnie.

Wileńska ekspozycja „Unia Lubelska i jej epoka w twórczości Jana Matejki” zawiera też kamea (szlachetny kamień ozdobiony wypukłym reliefem) oraz kopie dokumentów pochodzących z przedstawianego okresu.

Obecna wystaw jest już trzecią przedstawiającą twórczość wybitnego polskiego artysty. Pierwsza została zorganizowana jeszcze w 1959 r. w wileńskim Ratuszu (wtedy Wileńskie Muzeum Sztuki). Wtedy z muzeów w Krakowie, Warszawie, Wrocławia, Poznania, Łodzi do Wilna przywieziono ponad 140 dzieł Jana Matejki pochodzących również z prywatnych kolekcji oraz kolekcji polskich uczelni. Dopiero po 40 latach, w 1999 r. od 14 kwietnia do 10 września, zorganizowano w Wilnie drugą wystawę dzieł Matejki. Wtedy do Wilna przywieziono największy obraz mistrza „Bitwę pod Grunwaldem”.

Tym razem wystawa przedstawiająca twórczość artysty jest organizowana z okazji obchodów 440. rocznicy Unii Lubelskiej. Wystawie patronują ministrowie kultury Polski i Litwy Bogdan Zdrojewski i Remigijus Vilkaitis.

Ekspozycja jest finansowana prawie w całości (koszta transportu, ubezpieczenie dzieł sztuki) przez polskie Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach projektu promocji Polski na Litwie, dlatego organizatorzy po litewskiej stronie nie ponoszą prawie żadnych kosztów.

Otwarcie wystawy odbędzie się w środę, 18 listopada o godz. 16. Wystawa potrwa do 2010 r. 28 marca. Wstęp dla zwiedzających jest płatny.

Z okazji obchodów 440. rocznicy, w dniach 19-20 listopada, również w Muzeum Sztuki Użytkowej odbędzie się międzynarodowa konferencja historyczna „Unia Lubelska — idea i ciągłość”. Wezmą w niej udział ponad 30 historyków z Polski, Litwy, Białorusi i Ukrainy.


Unia Lubelska

Obraz (olej, płótno, 298×512 cm) namalowany w 1869 r. jest jednym ze znanych dzieł malarskich Jana Matejki tworzących cykl poświęcony historii Polski. Upamiętnienia unię Polski i Litwy zawartą na sejmie w Lublinie w 1569 r. Kompozycja skupia się na ceremonii zaprzysiężenia unii w renesansowym wnętrzu Zamku Lubelskiego. Unia Lubelska uchodzi za jedno z najlepszych dzieł Matejki. Po drugiej wojnie światowej, zrabowany przez Niemców obraz odnaleziono we wsi Przesieka w Karkonoszach, wraz z dwoma innymi dziełami Matejki. Na pamiątkę tego wydarzenia, wieś przez krótki czas nazywała się Matejkowice. Obraz jest własnością Muzeum Narodowego w Warszawie, a znajduje się w depozycie w Muzeum Lubelskim na zamku w Lublinie.


Jan Alojzy Matejko

Urodził się w Krakowie w czerwcu 1838, zm. również w Krakowie 1 listopada 1893. — Polski malarz, twórca obrazów historycznych i batalistycznych, znany historiozof. W latach 1852-1858 studiował u Władysława Łuszczkiewicza i Wojciecha Stattlera w Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie. W1873 r. sam został dyrektorem tej szkoły. Uczniami Matejki byli, między innymi, znani polscy twórcy Jacek Malczewski i Stanisław Wyspiański.