Krótszy urlop ceną za utrzymanie pracy

68
Lepiej utrzymać pracę, nawet kosztem krótszego urlopu  Fot. Marian Paluszkiewicz
Lepiej utrzymać pracę, nawet kosztem krótszego urlopu
Fot. Marian Paluszkiewicz

Sytuacja gospodarcza mająca miejsce w ostatnim czasie na rynku europejskim, potocznie zwana kryzysem, powoduje ujemne skutki nie tylko dla przedsiębiorców, ale również dla pracowników.

Niektórzy pracodawcy, w celu uniknięcia zwolnień, czy tak zwanej reorganizacji, tj. zwolnień grupowych, podejmują decyzję o podpisaniu z pracownikami lub ich przedstawicielami układów, które mają na celu wprowadzenie czasowo mniej korzystnych postanowień umów o pracę. Choć takie działania nie są na rękę pracownikom, to niewątpliwie stanowią „mniejsze zło” w stosunku do utraty pracy i zarobku.

Jak wskazano już we wcześniejszym artykule, pracownik ma prawo do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego, w wymiarze czterech tygodni. Na Litwie uprawnienie to przyznane jest na mocy Kodeksu Pracy Republiki Litewskiej, Karty Praw Podstawowych i Dyrektywy 2003/88/WE. Jedynym dotychczas wyjątkiem od tej zasady było wypłacenie ekwiwalentu za niewykorzystany urlop pracownikowi, z którym rozwiązuje się umowę o pracę. Kolejny wyjątek został ustanowiony wyrokiem Trybunału w połączonych sprawach C-229/11 i C-230/11.

Przed niemieckim sądem pracy zawisł spór pomiędzy przedsiębiorcą z branży motoryzacyjnej a jego byłymi pracownikami, którzy domagali się wypłacenia ekwiwalentu za niewykorzystany w związku z trudną sytuacją ekonomiczną w poprzednich latach urlop. Sytuacja ta nie stanowiłaby problemu, gdyby nie fakt, że umowa przewidywała przedłużenie umów o pracę o kolejne lata w zamian za skrócenie czasu pracy do zera i niewypłacanie przez pracodawcę wynagrodzenia. W zamian za to pracownicy pobierali za pośrednictwem przedsiębiorstwa zasiłek z federalnej agencji pracy. W tej sytuacji pracodawca uważał, że w związku z faktem, iż zatrudnieni nie wykonywali pracy, nie nabyli prawa do urlopu w tych latach.
W tej sprawie Trybunał wyraził stanowisko, że prawo unijne nie stoi na przeszkodzie tego typu porozumieniom pracowniczym, ani też nie zabrania stosunkowego zmniejszenia wymiaru corocznego urlopu w sytuacji pomniejszenia wymiaru czasu pracy.

Sędziowie podkreślili, że nie można sytuacji takiego pracownika traktować analogicznie do sytuacji pracownika, któremu pomimo nieprzepracowania pełnego wymiaru czasu pracy z powodu choroby, przysługuje urlop tak jak „pracownikowi czynnemu zawodowo”. Pracownik taki bowiem nie tylko sam godzi się na „gorsze warunki” przyjęte w układzie zbiorowym pracy, to może również czas wolny spożytkować na dodatkowe płatne zajęcie. Sytuację tę należy raczej przyrównywać do sytuacji osoby pracującej w niepełnym wymiarze, jej wymiar urlopu jest bowiem proporcjonalny do wymiaru czasu pracy. Trybunał wyraźnie wskazał, że motywem działania pracodawcy w tej sytuacji jest dobre rozporządzenie posiadanymi środkami, można zatem podejrzewać, ze gdyby miał pokryć wynagrodzenie za okres urlopu, mógłby być mniej skory do zawierania układów z pracownikami, które niewątpliwie powodują utrzymanie wielu miejsc pracy.

Wyrok ten nie ucieszy pracowników, ale uspokoi pracodawców, niemniej jednak wychodzi on naprzeciw obecnej sytuacji gospodarczej i pracowniczej. Bądź co bądź, lepiej utrzymać pracę, nawet kosztem mniejszej ilości godzin i krótszego urlopu, niż zostać pozbawionym środków do życia.

Katarzyna Gorgol, absolwentka prawa na Katolickim Uniwersytecie Lubelskiem w ramach praktyk dla Europejskiej Fundacji Praw Człowieka.

Dyrektywa 203/88/WE:

Dyrektywa 203/88/WE wskazuje, w jaki sposób należy ustalać czas pracy i wyznaczać coroczne urlopy wypoczynkowe, a także nakazuje państwom członkowskim składanie co 5 lat raportów z jej wykonania, czym wprowadza bezpośrednią kontrolę poszanowania czasu pracy.

Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej:

Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej jest zbiorem podstawowych praw człowieka Unii Europejskiej z 2000 roku, która stała się wiążąca prawnie wraz z wejściem w życie Traktatu Lizbońskiego z 2007 roku. Karta zawiera 54 artykuły gwarantujące poszanowanie godności człowieka, wolności, równości, solidarności, praw obywatelskich i odpowiednie wykonywanie wymiaru sprawiedliwości przez państwa członkowskie. Republika Litewska przystąpiła do Karty w pełnym jej wymiarze, natomiast Polska oraz Wielka Brytania podpisały ją z tzw. protokołem brytyjskim, który zakłada ograniczenie wpływy Karty i orzecznictwa TSUE na ustawodawstwo krajowe dotyczące zagadnień poruszonych w Karcie.