Raport „Macierzy Szkolnej”: Prowadzona jest ukierunkowana polityka na uszczuplenie oświaty polskiej na Litwie

2
97

W 2018/2019 roku szkolnym liczba uczniów w klasie pierwszej wyniosła 938 osób, co stanowi 3,23 proc. ogółu uczniów klas pierwszych w republice, zaś liczba uczniów w klasach 1–12 stanowi 11 114 osób, czyli 3,43 proc. ogółu uczniów w republice.

Malejąca liczba polskich szkół oraz uczniów w tych szkołach stanowi pełne odbicie tendencji malejącej liczby szkół oraz uczniów w szkołach w całej republice (skutki emigracji oraz niżu demograficznego). Taki stan rzeczy potwierdzają również dane statystyczne. W szkołach z litewskim językiem nauczania liczba uczniów w 2015 roku wyniosła 30 1082, w 2016 roku 297 333 (–1,25 proc.), zaś w 2017 r. – 292 476 (–1,63 proc.). Odpowiednio w szkołach z polskim językiem nauczania w 2015 r. –11418, w 2016 r. – 11 329(–0,78 proc.), zaś w 2017 r. – 11 210 (–1,05 proc.).
Stwierdzenie więc, że coraz większa liczba polskich dzieci idzie do szkół z litewskim językiem nauczania jest w zasadzie bezpodstawne. W tej sytuacji, w ciągu ostatnich 20 lat, najważniejszym wskaźnikiem pozostaje udział procentowy uczniów szkół polskich w stosunku do ogółu uczniów w republice, który pozostaje niezmienny i oscyluje w granicach 3,6–3,4 procent.
W 2017/2018 roku szkolnym maturę zdobyło 818 uczniów, z nich 571 wstąpiło na studia wyższe, co stanowi 69,8 proc. (z nich 10 proc. studiuje za granicą).
Na łamach czasopisma „Reitingai“ w 2018 roku, wśród 50 najlepszych (na podstawie wyników egzaminów państwowych) gimnazjów na Litwie wyłania się osiemnaście z polskim językiem nauczania, czyli – połowa.
Jednocześnie musimy podkreślić, że w okresie ostatnich 20 lat dokonano znacznych posunięć na osłabienie pozycji języka ojczystego w szkołach z polskim językiem nauczania, jak również całego procesu nauczania w języku ojczystym.
Prowadzona jest ukierunkowana polityka na uszczuplenie oświaty polskiej. Początkiem tych działań było obniżenie statusu języka polskiego w szkołach, ponieważ:
– przed 20 laty język polski został skreślony z listy egzaminów obowiązkowych na maturze, zaś jego ocena nie ma wpływu przy wstępowaniu na studia wyższe, przeważnie na miejsca finansowane przez państwo;
– materiały egzaminacyjne ze wszystkich przedmiotów na maturze nie są tłumaczone na język polski;
– poczynając od klas początkowych na język polski całkowicie się nie tłumaczy ćwiczeniówek oraz materiałów pomocniczych;
– brakuje podręczników przedmiotowych w języku polskim dla klas 5–12 (w wyniku niedostatecznego finansowania od wielu lat nie są tłumaczone podręczniki przedmiotowe z języka litewskiego na język polski);
– brakuje podręczników oraz literatury programowej do nauczania języka polskiego i literatury; od co najmniej 15 lat nie są wydawane podręczniki do języka polskiego i literatury, zaś posiadane są przestarzałe moralnie i fizycznie;
– plany nauczania nie przewidują prowadzenia lekcji z historii oraz geografii Polski w szkołach polskich na Litwie;
– sytuację oświaty polskiej na Litwie szczególnie pogorszyło przyjęcie Ustawy o oświacie z dn. 17 marca 2011 roku.

Stan posiadania szkolnictwa polskiego na Litwie w 2018/2019 roku szkolnym

Od 2013 r. wprowadzono ujednolicony egzamin maturalny z języka litewskiego dla szkół z polskim i litewskim językiem nauczania. W 2017 r. ujednolicono programy nauczania języka litewskiego w klasach początkowych w szkołach polskich i litewskich, nie zważając na mniejszą o połowę liczbę lekcji. Nadmieniamy, że pierwsze próby ujednolicenia egzaminu rozpoczęto już w 2005 roku. Jako oficjalny powód takich działań podawano konieczność poprawy znajomości języka litewskiego w szkołach mniejszości narodowych. Stowarzyszenie „Macierz Szkolna” niejednokrotnie wskazywało na potrzebę poprawy jakości nauczania języka litewskiego poprzez przygotowanie odpowiednich podręczników, pomocy naukowych, przygotowanie odpowiedniej metodyki nauczania i podnoszenie kwalifikacji nauczycieli. Również wskazywaliśmy, że ujednolicenie egzaminu maturalnego z języka litewskiego nie ojczystego i języka litewskiego ojczystego pogorszy sytuację maturzystów ze szkół z polskim językiem nauczania i utrudni im przedostawanie się na studia, szczególnie na miejsca finansowane przez państwo. Dziś widzimy wyraźnie, że ujednolicenie egzaminu prześladowało jedyny cel – ograniczenie możliwości wstępowania abiturientów ze szkół polskich na studia wyższe, finansowane przez państwo i cel ten został osiągnięty.
Z 2013 rokiem, to znaczy od daty ujednolicenia egzaminu, wyniki egzaminów państwowych z języka litewskiego co roku pogarszały się np.: w 2011 r. egzaminu z języka litewskiego nie złożyło –6,4 proc., w 2012–6,2 proc., zaś po ujednoliceniu, kolejno w 2014 r.–16,3 proc., 2015–16,1 proc., 2017 –19,26 proc., w 2018 r. – nie złożyło go nawet 23 proc.
Natomiast średnia różnica zdobytych tzw. „koszyczków studenta” przez maturzystów szkół z polskim językiem nauczania do ogółu maturzystów Litwy w latach 2010-2011-2012 stanowiła –12,26 proc. Po wprowadzeniu ujednoliconego egzaminu maturalnego z języka litewskiego różnica ta wzrosła w latach 2013-2018 do 18,23 proc., z tym że w roku 2016 – wzrosła ona do 22,5 proc., zaś w 2017 r. nawet do 26,5 proc. Co jednak najważniejsze – Ministerstwo Oświaty i Nauki RL, jak również Rząd RL w tym okresie nie podjęli żadnych namacalnych działań, czyli odebrali taki stan rzeczy jako oczywisty.
Nierozwiązane problemy trwają nadal:
– programy i podręczniki do nauki języka litewskiego nie odpowiadają możliwościom uczniów klas początkowych;
– brakuje metodycznych materiałów pomocniczych, w tym materiałów video i audio;
– nauczyciele nie dysponują odpowiednią metodyką nauczania języków nie ojczystych;
– złożone obietnice i zapewnienia, że co roku w okresie listopada będą prowadzone badania i dokona się analizy wyników z państwowych egzaminów maturalnych z języka litewskiego z roku poprzedniego i na tej podstawie zostaną opracowane zajęcia wyrównawcze oraz ustali się kryteria oceny egzaminu maturalnego na następny rok nie zostały zrealizowane ani razu;
– finansowanie na podręczniki pozostaje nadal niedostateczne – różnica na jednego ucznia szkoły z polskim językiem nauczania i ucznia z litewskim językiem nauczania stanowi 13,74 proc. (na jednego ucznia szkoły z polskim językiem nauczania przeznacza się kwotę 23,51 euro, zaś dla ucznia szkoły z litewskim językiem nauczania –20,67 euro), natomiast koszty tłumaczonych i wydawanych w mniejszym nakładzie podręczników są większe o 50-60 proc. Stanowi to główny powód nietłumaczenia podręczników przedmiotowych z języka litewskiego na język polski. Faktycznie w okresie ostatnich 20 lat z braku dostatecznych środków finansowych, przyznawanych dla szkół z polskim językiem nauczania, żaden podręcznik z tych środków nie został przetłumaczony. Zawdzięczając środkom Senatu RP oraz staraniom Stowarzyszenia „Macierz Szkolna” tłumaczy się i wydaje drukiem podręczniki przedmiotowe w języku ojczystym, jednak nie pokrywa to zapotrzebowania w pełni.
– od 25 lat nie przygotowuje się kadry pedagogicznej w języku polskim dla przedszkoli;
– brakuje nauczycieli klas początkowych oraz różnych przedmiotów, ponieważ takich nauczycieli nie kształci w języku ojczystym.

Dążąc do rozwiązania palących problemów szkolnictwa polskiego na Litwie, uważamy za konieczne:
I.W kwestii nauczania języka litewskiego i organizacji egzaminów maturalnych z tego przedmiotu:

1. Ministerstwo Oświaty i Nauki Litwy powinno wypracować oddzielne programy nauczania tego przedmiotu poczynając od klasy 1–4 w terminie do maja 2019 roku, z uwzględnieniem możliwości oraz umiejętności uczniów klas początkowych, jak również biorąc pod uwagę znaczną różnicę godzin lekcyjnych w nauczaniu.
2. Istnieje potrzeba korygowania programów nauczania również w klasach starszych, z racji na ewidentne różnice w opanowaniu języka litewskiego już na poziomie szkoły początkowej z polskim i litewskim językiem nauczania.
3. Należy przygotować odpowiednie podręczniki, pomoce naukowe oraz audiowizualne.
4. Kadrę nauczycielską, należy wyposażyć w odpowiednią metodykę nauczania języka litewskiego jako nie ojczystego.
5. Dokonać odpowiedniej korekty w systemie wynagrodzeń dla nauczycieli i wychowawców przedszkoli, by języka litewskiego mogli nauczać specjaliści.
6. Co roku, w listopadzie, przeprowadzać egzamin pilotażowy, dokonać analizy wyników państwowych egzaminów maturalnych z języka litewskiego z roku poprzedniego i na tej podstawie ustalać kryteria oceny egzaminu maturalnego na następny rok oraz stosowania przewidzianych ulg.

II. W kwestii nauczania języka polskiego:

1. Żądamy przywrócenia języka polskiego na listę obowiązkowych egzaminów maturalnych.
2. Podkreślamy potrzebę ustalenia dla maturzystów, którzy złożyli egzamin maturalny z języka polskiego, odpowiedniego współczynnika oceny, zaliczanej przy wstępowaniu na studia wyższe, w szczególności na miejsca finansowane przez państwo.
3. Akcentujemy konieczność prowadzenia adaptacji wydawanych w Polsce podręczników do nauki języka polskiego i literatury dla klas1–12, dążąc, by poczynając od klas początkowych, takie podręczniki już z dniem 1 września 2019 roku trafiły do naszych szkół.
4. Ubiegamy się o zapewnienie pełnego finansowania przygotowania i wydania podręczników oraz pomocy naukowych do nauki języka polskiego i literatury w klasach 1–12 ze środków budżetu państwa.

III. W kwestii podręczników przedmiotowych:
Występujemy o zwiększenie finansowania z 23,51euro do 30 euro na jednego ucznia, co pozwoli na sukcesywne tłumaczenie i wydawanie podręczników przedmiotowych w języku polskim.

IV. W kwestii kadry pedagogicznej.
Znaczącym zagrożeniem dla szkolnictwa polskiego na Litwie jest brak możliwości kształcenia nauczycieli w języku polskim, ich przekwalifikowania się, jak również doskonalenia.
Badanie przeprowadzone przez „Macierz Szkolną”w 2016 roku wykazało, że już w najbliższych 3 latach braknie 27 nauczycieli klas początkowych, zaś po 8 latach – dodatkowo – 15; odpowiednio nauczycieli języka polskiego – 6 i 16; języka litewskiego – 11 i 18; matematyki – 21 i 28; fizyki 24 i 17. Ogółem odczujemy brak 175 nauczycieli w ciągu najbliższych 3 lat, zaś po 8 latach braki te wzrosną o kolejne 192 nauczycieli.
Proponowane rozwiązania:
– zachowując w byłym Uniwersytecie Edukologicznym kierunek polonistyki, stworzyć warunki do kształcenia nauczycieli klas początkowych, wychowawców przedszkoli, jak również nauczycieli różnych przedmiotów, w tym specjalistów 2–3 przedmiotów;
– stworzyć warunki do przekwalifikowania oraz doskonalenia zawodowego nauczycieli. Badanie „Macierzy Szkolnej” z 2017 roku wskazało, że chęć podnoszenia kwalifikacji zgłosili nauczyciele nauczania początkowego – 60 osób w Polsce i 154 na Litwie; kadra kierownicza szkół – odpowiednio 24 i 42 osoby; nauczyciele wychowanie przedszkolnego –19 i 77 osób; poloniści –38 i 61 osób itd..

V. Dążąc do wyrównania szans i zapewnienia równych możliwości na egzaminach maturalnych, jak również podniesienia znaczenia nauczania w języku polskim oraz rozwoju motywacji ucznia należy zobowiązać Centrum Egzaminacyjne do przygotowania na maturze w języku ojczystym wszystkich materiałów egzaminacyjnych.

VI. Ubiegamy się o wprowadzenie do szkół nauczania historii i geografii Polski oraz elementów etnokultury, przyznając na te lekcje dodatkowe środki finansowe.

VII. Występujemy o zwiększenie finansowania szkół mniejszości narodowych o 10 proc.

 

Józef Kwiatkowski
Prezes Stowarzyszenia
Nauczycieli Szkół Polskich
na Litwie „Macierz Szkolna”

2 KOMENTARZE

  1. Niestety to są fakty zasmucające.Sytuacja jest zła , stopniowo ale systematycznie pogarszająca się. Od 1994r zwycięża złe, landsbergisowskie nastawienie wobec litewskich Polaków. Kto i kiedy wreszcie postawi tamę tej sytuacji.

  2. Odpowiedź na nurtujące pytanie red Warzechy w Znad Wilii..Pozwolę sobie dodać parę uwag o dziwieniu się z zanikającego używaniu języka polskiego na Litwie. Eliminacja języka polskiego nie wzięła się znikąd. Język polski był ograniczany lub rugowany na Litwie po 1996.Nie wolno było go używać w pracy. Dziwne bo nawet recepcja hotelu, kelnerki w restauracji pracownicy w czasie przerwy lub w miejscowościach w większości przez Polaków byli karani za polską mowę i polskie nawy ulic. Były przypadki że zwiedzający Wiln Polacy byli pobici na starówce za polską m .Dzieci bawiące się w piłkę wolały używać rosyjskiego aby nie narażać się na – nazwijmy to delikatnie przykrości

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę wpisać swój komentarz!
Proszę podać swoje imię tutaj

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.