Narodowe Stowarzyszenie Organistów Litwy uczciło jubileusz Mikalojusa Konstantinasa Čiurlionisa wyjątkowym wydawnictwem. Nowy dwupłytowy album CD „Mikalojus Konstantinas Čiurlionis. Utwory na organy” prezentuje pełne spektrum organowej twórczości kompozytora oraz premierową aranżację jego poematu symfonicznego.
Album obejmuje 60 utworów o łącznym czasie trwania blisko dwóch i pół godziny. Znalazły się wśród nich preludia, pieśni kościelne, kanony, fugi, wariacje i pejzaże zaczerpnięte z wydania „M. K. Čiurlionis. Wszystkie utwory na organy”. Całość zamyka opracowana na organy wersja poematu symfonicznego „W lesie”, oparta na rękopisie z lat 1900-1901.
Udział czołowych litewskich wykonawców
Nagrania zrealizowano na organach kościoła św. Jana przy Uniwersytecie Wileńskim. W projekcie udział wzięli litewscy organiści, laureaci i uczestnicy międzynarodowych konkursów organowych: Jurgita Kazakevičiūtė, Balys Vaitkus, Dovilė Savickaitė oraz Eglė Rudokaitė. Reżyserią dźwięku zajmowało się studio „MAMA Studios” oraz Arūnas Zujus.
Zamykający album utwór — poemat symfoniczny „W lesie” — został opracowany przez Balysa Vaitkusa jako organowa transkrypcja na podstawie faksymile rękopisu kompozytora. Opracowanie to uwzględniało każdy szczegół orkiestrowej partytury, łącznie z przyporządkowaniem głosów instrumentom solowym oraz wskazówkami dotyczącymi m.in. rejestracji i dynamiki. Zabieg ten miał na celu jak najwierniejsze odtworzenie charakteru oryginalnej partytury symfonicznej na organach.
Czytaj więcej: Wileńskie organy czekają, by jeszcze zabrzmieć
Organy z historią
Instrument, na którym dokonano nagrań, posiada długą i skomplikowaną historię. Organy trafiły do kościoła św. Jana w XIX wieku z zamkniętego przez władze carskie kościoła jezuitów w Połocku. Autorstwo instrumentu nie zostało jednoznacznie rozstrzygnięte — jedni badacze przypisują je Adamowi Gottlobowi Caspariniemu, inni — Mikalojusowi Jansonsowi.
W latach 1837-1839 instrument został rozbudowany przez warszawskiego organmistrza Theodora Tiedemanna i jego synów. Kolejna gruntowna przebudowa miała miejsce pod koniec XIX wieku, kiedy to pracami kierował Juozapas Radavičius. Po zamknięciu kościoła przez władze radzieckie w 1948 roku organy uległy dewastacji — mechanizmy zostały zniszczone, a rury wyniesione.
Rekonstrukcja instrumentu, przeprowadzona przez Rimantasa Gučasa i pracownię Vilniaus vargonų dirbtuvės, trwała blisko dwadzieścia lat i zakończyła się w 2000 r. Organy posiadają obecnie 64 rejestry oraz trzy manuały i uchodzą za największy tego typu instrument na Litwie. W 2024 r. instrument został odnowiony przez mistrzów z łotewskiego warsztatu w Ugalė pod kierownictwem Janisa Kalninša.
Oprawa graficzna i prezentacje
Oprawę graficzną albumu stanowi portret Čiurlionisa w formie witrażu, zaprojektowany przez Rūtę Kairytė — absolwentkę Wydziału Sztuki Narodowej Szkoły Sztuk Pięknych im. M. K. Čiurlionisa. Obraz ten podkreśla związek sztuki wizualnej i muzyki w twórczości kompozytora.
Premiera albumu odbyła się 29 października na Uniwersytecie Wileńskim, a następnie 2 listopada w kościele św. Apostołów Filipa i Jakuba w Wilnie. Kolejne wydarzenia promujące wydawnictwo zaplanowano na 12 listopada w sali koncertowej im. Sauliusa Sondeckisa w Narodowej Szkole Sztuki im. M. K. Čiurlionisa oraz 26 listopada w Muzeum Dziedzictwa Kościelnego, gdzie trwa wystawa „Vargonai ir Čiurlioniai”.
Nagrania z albumu będą udostępnione na litewskim portalu muzycznym pakartot.lt oraz na międzynarodowych platformach streamingowych, takich jak Spotify, Deezer, Apple Music, iTunes, Google Play Music, Shazam i SoundCloud.
Projekt został sfinansowany przez Radę Kultury Litwy oraz Samorząd Miasta Wilna.