W sobotę, 26 stycznia, w Duksztach Starych w rejonie ignalińskim odbyło się uroczyste otwarcie kwatery żołnierzy z III Armii gen. Edwarda Rydza-Śmigłego, uczestników operacji łatgalskiej (1919-1920) na Łotwie, w której Polska udzieliła znaczącego wsparcia młodej, łotewskiej niepodległości.
– Dostrzegamy, że również na Litwie rośnie świadomość znaczenia zwycięstwa wojsk polskich nad bolszewikami w 1920 r. W razie porażki z mapy Europy zniknęłaby nie tylko Polska, ale także państwa ościenne. Nie wiemy, dokąd w swoim marszu na Europę doszliby bolszewicy, gdzie i czy zostaliby zatrzymani – mówił przy grobach poległych prowadzący uroczystość Marcin Zieniewicz, konsul generalny RP na Litwie.
Ambasador Urszula Doroszewska podkreślała, że choć umieszczony na tablicy napis mówi, iż pochowani tu żołnierze bronili niepodległości Rzeczpospolitej, ich walka ocaliła również Litwę i Łotwę.
– Ta bitwa została wygrana, a teraz możemy powiedzieć, że wygraliśmy wszyscy. Walka nie poszła na marne. Polska, Litwa, Łotwa są teraz bezpieczne. Jesteśmy wspólnie w NATO, najpotężniejszym sojuszu wojskowym na świecie – podkreśliła ambasador.
W imieniu władz samorządowych przemówił zastępca mera Ignaliny Laimutis Ragaišis. Dziękując przedstawicielom polskiego państwa za inicjatywę oraz opiekę nad tym miejscem, podkreślił znaczenie ofiary polskich żołnierzy.
– Przed 100 laty zginęli tu najlepsi synowie Polski. Dzisiaj, patrząc z perspektywy 100 lat, rozumiemy znaczenie, jakie miało ofiarowanie swojego życia przez tych młodych mężczyzn – mówił.
Znaczenie cmentarza w Duksztach (lit. Dūkštas) dla historii podkreślił Mikołaj Falkowski, prezes Fundacji „Pomoc Polakom na Wschodzie”.
– Ta kwatera jest szczególna, ponieważ mogą tu obok siebie powiewać trzy flagi: Litwy, Łotwy i Polski. Musimy pamiętać, że jesteśmy w miejscu, z którego ruszyła ofensywa na Dyneburg (łot. Daugavpils), z którego polskie wojska wykonały kontratak i manewr wypychający bolszewików z tych ziem. (…) Ta kwatera potrzebuje nieustannej opieki. Gdyby udało się doprowadzić do tego, że troskę o to miejsce podejmie wspólnie młodzież polska i litewska, byłby to chyba największy sukces żołnierzy, którzy tu spoczywają – mówił Falkowski.
Kwatera w Starych Duksztach została w latach 2007–2018 odnowiona ze środków Senatu RP, Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Ministerstwa Spraw Zagranicznych, wcześniej także Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa.
– Bardzo ważne jest dla nas, by ślady polskości na Litwie były widoczne. Ważne jest także uczczenie tych, którzy oddali swoje życie za wolną ojczyznę. Dlatego państwo polskie partycypuje w kosztach tego rodzaju inicjatyw, dlatego Senat RP przyznał środki na renowację tego cmentarza. Macierz pamięta o Polakach – zauważył w rozmowie z „Kurierem Wileńskim” Grzegorz Seroczyński, dyrektor Biura Polonijnego Senatu RP.
Prace rozpoczęte przez Związek Polaków na Litwie zostały w roku 2018 sfinalizowane przez Fundację Pomoc Polakom na Wschodzie. Fundacja rozpoczęła prace na tym cmentarzu w 2017 r., kontynuując te, które wcześniej prowadził ZPL. Wykonawcą projektu była firma Žybartuva z Białej Waki. Odnowiono 36 nagrobków, a więc ok. jedną trzecią całej kwatery. Jesienią 2018 r. został podniesiony poziom gruntu i wyrównana ziemia, teren ogrodzono i zrobiono wygodne dojście do pomnika centrum kwatery.
Więcej o uroczystości w Duksztach Starych i wizycie przedstawicieli Wileńskiego Oddziału Miejskiego ZPL na Łotwie w najbliższym wydaniu magazynowym.
Fot. Marian Paluszkiewicz