Jednym z symboli teraźniejszych protestów na Białorusi jest historyczna biało-czerwono-biała flaga Białorusi, którą przed 25 laty zdelegalizował Aleksander Łukaszenka. Flaga historyczna była oficjalnym symbolem państwowym dwukrotnie, po I wojnie światowej oraz na początku lat 90.
Dla znanego białoruskiego opozycjonisty, który od 10 lat mieszka w Wilnie, Pawła Marinicza, historyczna flaga jest symbolem niepodległości.
– Dla mnie flaga Białoruskiej Republiki Ludowej w pierwszej kolejności jest symbolem niepodległej i suwerennej Białorusi. Oczywiście, chciałbym, aby WKL zostało wskrzeszone w granicach Unii Europejskiej – komentuje działacz dla „Kuriera Wileńskiego”.
Teorie historyczne
Jest sporo teorii historycznych dotyczących tego, dlaczego barwy narodowe Białorusi są takie, a nie inne. Jedna z wersji mówi, że takim sztandarem posługiwały się wojska ruskie w bitwie pod Grunwaldem. Inna wersja mówi, że flaga kolorystycznie nawiązuje do kolorów herbu Pogoni, który jest uznawany za herb narodowy zarówno na Litwie, jak i Białorusi. Trzecia teoria stanowi, że pochodzi od sztandaru św. Jerzego, którego używała kawaleria WKL w bitwie pod Orszą w 1514 r. Prawdopodobnie, aczkolwiek brak sprawdzonych źródeł historycznych, barwy były wykorzystywane przez Konstantego Kalinowskiego.
To, co jest pewne na 100 proc. – obecny model flagi zaprojektował działacz białoruski z początku XX w., architekt Klaudiusz Duż-Duszewski. Po rewolucji lutowej w Rosji zaczęły błyskawicznie rozwijać się ruchy narodowo-wyzwoleńcze. Białorusini nie byli żadnym wyjątkiem. Początkowo działacze białoruscy posługiwali się białą flagą z hasłami. Zdaniem niektórych badaczy, dodając do białej flagi czerwony pas, lewicowe władze Białoruskiej Republiki Ludowej chciały się odciąć od oskarżeń o wykorzystywanie reakcyjnej symboliki.
25 marca 1918 r. Komitet Wykonawczy Rady I Zjazdu Wszechbiałoruskiego ogłosił niepodległość Białorusi. Niestety, Białoruskiej Republice Ludowej nie udało się stworzyć trwałych instytucji państwowych. De iure Białoruś zostało uznane tylko przez Finlandię w roku 1919. Częściowo uznanie nastąpiło ze strony Litwy, Łotwy i Ukrainy, które zezwoliły na swym terytorium utworzyć białoruskie placówki dyplomatyczne. W czerwcu 1918 r. delegacja białoruska, na czele z Romanem Skirmuntem, uzyskała uznanie państwa przez Ukraińską Republikę Ludową. W rezultacie w Kijowie powstał konsulat generalny oraz konsulat w Odessie. Następny konsulat BRL utworzono na Litwie.
Powrót i likwidacja
Ponownie biało-czerwono-białe barwy stały się państwowym symbolem w 1991 r. Rada Najwyższa Białorusi przyjęła ustawę o fladze państwowej Białorusi, następnego dnia została ona wywieszona na budynku parlamentu i przez cztery lata była oficjalnie uznaną flagą kraju. 14 maja 1995 r. Aleksander Łukaszenka zainicjował referendum dotyczące zmiany symboliki państwowej Białorusi. Nowy przywódca zaproponował zastąpienie biało-czerwono-białej flagi sztandarem nawiązującym do czasów Białoruskiej SRR. Nową flagę pozbawiono tylko sierpa i młota. 75 proc. obywateli przystało na prezydencką propozycję. Część działaczy opozycyjnych twierdzi, że wyniki zostały sfałszowane. Następnego dnia po przeprowadzeniu głosowania flaga narodowa została zdjęta z gmachu parlamentu i pocięta na kawałki. Tym niemniej, biało-czerwono-biały sztandar nadal był używany przez opozycję.
Antoni Radczenko