Więcej

    Dzisiaj Dzień Księgonosza — upamiętnienie kolporterów języka ojczystego i nadziei

    Czytaj również...

    Dziś, 16 marca, Litwa obchodzi Dzień Księgonosza (lit. Knygnešio diena). Upamiętnia kolporterów, którzy po powstaniu styczniowym w wielkim trudzie i niebezpieczeństwie przemycali książki i gazety drukowane w alfabecie łacińskim. W latach 1864-1904 na terytorium dawnego Wielkiego Księstwa Litewskiego obowiązywał zakaz łacińskiego druku.

    Vincas Juška, jeden z najsłynniejszych księgonoszy
    | Fot. domena publiczna

    Po powstaniu styczniowym władza Imperium Rosyjskiego zakazała wydawania książek pismem łacińskim w języku litewskim. Od 1864 roku jakiekolwiek wydawnictwa mogły być realizowane tylko w piśmie rosyjskim, w cyrylicy. To znaczy, że można było pisać po litewsku, ale wyłącznie za pomocą rosyjskich liter. Np. tytuł „Lietuvių dainos ir menas” (pol. „Litewskie pieśni i sztuka”) był zapisany „Летувю даинос ир мянас” (transkrypcja: „Lietuwiu dainos ir mianas”). W ten sposób carat próbował wychować naród litewski poddany działaniu kulturowemu Rosji.

    Litwini, których rozwój języka był silnie związany z pismem łacińskim, sprzeciwiali się takiej decyzji.

    Czytaj więcej: Czy Polacy staną się częścią „Rosyjskiego Świata”?

    Od upomnienia do obławy

    Choć na początku za posiadanie zakazanych ksiąg groziły niewielkie kary, z czasem do kontroli włączyły się organy administracyjne. Carska żandarmeria skonfiskowane książki paliła, a ukrywających je mieszkańców skazywała na surowe kary. Przyłapani byli osadzani w więzieniach lub zsyłani na Sybir.

    Książki przemycali właśnie księgonosze. Unikając kontroli granicznych i patroli przenosili oni zakazaną lekturę na teren Wielkiego Księstwa Litewskiego. Najczęściej szmuglowano druki z Ameryki, a przede wszystkim z Tylży i Królewca, które to pozostawały poza zaborem rosyjskim.

    Liczby skonfiskowanych na granicy książek różnią się w zależności od źródeł, ale wiadomo, że w samych latach 1891-1893 oraz 1900-1902 na granicy łącznie skonfiskowano ok. 100 tys. zakazanych książek i gazet. Jeszcze więcej skonfiskowano druków, które mieszkańcy posiadali przed wprowadzeniem zakazu.

    Czytaj więcej: List do redakcji: O prawo być sobą

    Sprawa ponad podziałami

    Misji księgonosza oddawały się osoby z różnych warstw społecznych. Byli to chłopi, mieszczanie, ale także księża i przedstawiciele inteligencji.

    Trudzenie się księgonosicielstwem było surowo karane. Groziła za to kara więzienia bądź wywózki na Sybir. Pomimo to, druk łaciński trafiał na Litwę, był przekazywany z rąk do rąk, a narodów posługujących się dialektami i językami bałtyjskimi (głównie językiem żmudzkim i litewskim) nie udało się trwale związać z pismem rosyjskim.

    Czytaj więcej: „Łacinizacja” Wschodu a my

    Księgonosze a Polska

    Ślad bohaterskiej historii księgonoszy możemy znaleźć także na terytorium dzisiejszej Polski. We wsi Krewiany, w gminie Puńsk, do dziś stoi pomnik upamiętniający postać Pawła Matulewicza.

    Paweł Matulewicz, urodził się w w 1840 we wsi Poluńce (lit. Paliūnai). Był synem Bartłomieja Matulewicza i Róży z Sokołowskich. Pomimo wielu sukcesów kamieniarskich, w obliczu wynaradawiania stanął do nierównej walki z carskim zaborcą o tożsamość i język.

    Wielokrotnie przekraczał on nielegalnie granicę uciekając przed carskimi żandarmami. Przenoszone przez niego nielegalne druki trafiały głównie do Puńska i okolicznych wsi.


    Na podst.: spaudos.lt, własne

    Więcej od autora

    13 sierpnia rozpocznie się XXIX Międzynarodowy Festiwal Poezji „Maj nad Wilią”

    Najdalszą drogę pokona Beata Późniak Daniels, aktorka i reżyserka z Los Angeles polskiego pochodzenia, nominowana w USA do Oskarów, która osiągnęła sukcesy za oceanem m.in. w nagrywaniu nagradzanych angielskich audiobooków, której dziadkowie wywodzą się z Wilna. W Roku Romantyzmu...

    Lukas Savickas — kandydat na mera Wilna

    Polityczna droga Savickasa rozpoczęła się w 2019 roku. Przedstawiając swoje priorytety i wytyczne programowe, Lukas Savickas podkreślił, że dla Wilna szczególnie ważne jest, aby zarządzanie miastem było nie tylko postępowe, ale także gospodarne. Poseł podkreślił, że wielkie projekty miasta muszą być...

    Święto sportu „Uprawiaj sport i bądź zdrowy” w Kalwiszkach

    Zapraszamy wszystkich chętnych do wzięcia udziału w masowej gimnastyce, sztafetach sprawnościowych, przeciąganiu liny oraz spróbowaniu celności ręki w zawodach w darta. Czytaj więcej: Lato z dartem Odbędą się również zawody warcabowe i szachowe. W tych zawodach będą mogły wziąć udział osoby...

    Miasto, które inspiruje do spacerów

    Znany meteorolog mieszkający w centrum Wilna spaceruje zna tu prawie każdy centymetr i namawia innych do odkrywania stolicy właśnie poprzez spacery. „Gdyby przejść przynajmniej raz w tygodniu pieszo pewne odległości normalnie pokonywane samochodem, otworzyłoby się zupełnie inne postrzeganie miasta....