Upamiętnienie Franciszka Skaryny – od Połocka po Padwę

W czwartek, 20 stycznia w szeregu europejskich miast zostaną odprawione Msze święte w intencji Franciszka Skaryny. W 500 lat od wydania drukiem pierwszej książki na terenie Wielkiego Księstwa Litewskiego, modlić się w jego intencji będą chrześcijanie w Wilnie, Warszawie, Pradze, Mińsku, Połocku i Padwie.

W Wilnie Skaryna zamieszkał dopiero na początku lat 20. XVI w.
| Fot. Marian Paluszkiewicz

Do uczczenia pamięci pierwszego wileńskiego drukarza zachęca również Centrum Badania Ludobójstwa i Ruchu Oporu Mieszkańców Litwy. „Dziś, bardziej niż kiedykolwiek jest aktualne wydawanie książek i czasopism historycznych, niosących prawdziwe, wolne słowo” – powiedział dr Arūnas Bubnys, dyrektor generalny centrum.

Upamiętnienie związane jest z 500. rocznicą wydania pierwszej książki w Wielkim Księstwie Litewskim, czyli „Małej książeczki podróżnej” i założenia pierwszej wileńskiej drukarni. Mszę świętą w wileńskiej katedrze odprawi o godz. 17.30 arcybiskup wileński Gintaras Grušas. Msza święta w archikatedrze warszawskiej zostanie odprawiona nieco później, o godz. 19.00 czasu polskiego.

Jak podaje w komunikacie MSZ RP, celem inicjatywy jest „przypomnienie postaci Franciszka Skaryny, a jednocześnie podkreślenie wspólnego dziedzictwa i więzów kulturowych w naszym regionie. To także wyraz wsparcia dla białoruskiego społeczeństwa obywatelskiego w jego dążeniach do budowy niezależnego i demokratycznego państwa. To również znak solidarności ze strony Polaków, Litwinów i Czechów, którzy nie pozostają obojętni w obliczu represji, jakich ze strony reżimu Łukaszenki doświadczają nasi sąsiedzi – zarówno naród białoruski, jak i mniejszość polska. W nabożeństwach w Wilnie, Pradze i Warszawie wezmą udział przedstawiciele ministerstw spraw zagranicznych. (…) Franciszek Skaryna odegrał istotną rolę w kształtowaniu świadomości Białorusinów. Był prekursorem piśmiennictwa białoruskiego, tłumaczem Biblii z języka staro-cerkiewno-słowiańskiego na język starobiałoruski” – poinformował Łukasz Jasina, rzecznik prasowy MSZ RP.

Czytaj więcej: Skaryna – pierwszy drukarz Wielkiego Księstwa Litewskiego i jego wileńskie ślady

Franciszek Skaryna urodził się w Połocku w latach 80. XV w. Rodzinne miasto opuścił w 1504 r., by studiować w Akademii Krakowskiej. Po dwóch latach uzyskał stopień bakałarza sztuk wyzwolonych, później także magistra medycyny, a na początku 1510 r. – doktora sztuk wyzwolonych. Studia kontynuował w Padwie, gdzie otrzymał tytuł doktora medycyny. Do historii przeszedł jednak jako drukarz i tłumacz.

Swoją pierwszą drukarnię założył w Pradze w 1517 r. Tam też wydał pierwszą książkę – „Psałterz” – przełożony na język staro-cerkiewno-słowiański. W następnych księgach Skaryna poszedł o krok dalej. Biblię tłumaczył sam na język ruski, będący wówczas językiem urzędowym Wielkiego Księstwa Litewskiego, który był o wiele bardziej zrozumiałym dla ówczesnego prawosławnego czytelnika. Właśnie z tego języka rozwinął się później m.in. język białoruski, toteż „Biblia Ruska” uważana jest za pierwszą książkę wydaną w tym języku. W sumie przez ponad roczną działalność w Pradze wydał dwadzieścia dwie księgi biblijne, które przeszły do historii jako „Biblia Ruska”. Było to niezwykłe osiągnięcie, które stawiało wschodniosłowiańską biblistykę w czołówce europejskiej i wyprzedzało biblistykę polską o co najmniej kilkanaście lat.

W Wilnie Skaryna zamieszkał dopiero na początku lat 20. XVI w., w domu najstarszego burmistrza wileńskiego Jakuba Babicza, gdzie założył pierwszą w Wielkim Księstwie Litewskim drukarnię. Około 1522 r. wydał w niej „Małą książeczkę podróżną”. W marcu 1525 r. wydrukował ostatnią swoją książkę – „Apostoł”.

Sejm RL ustanowił rok 2022 Rokiem Franciszka Skaryny. W sejmowej uchwale podkreślono wkład Skaryny jako pioniera druku, wydawcy książek, propagatora dialogu międzykulturowego, zaangażowanego w powstanie i rozwój prasy na Litwie i w Europie Wschodniej.