Nowe obowiązki instytucji finansowych
Zgodnie z decyzją litewskich władz od 9 października wszystkie banki, spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe, instytucje pieniądza elektronicznego oraz instytucje płatnicze muszą sprawdzać, czy przelewane środki trafiają do rzeczywistych właścicieli rachunków. Nowe zasady mają znacząco ograniczyć oszustwa i nadużycia, zarówno ze strony przedsiębiorców, jak i osób prywatnych.
Weryfikacja będzie również obowiązywać w skonsolidowanym systemie zarządzania rachunkami skarbu państwa (VIKSVA), który obsługuje instytucje budżetowe i fundusze publiczne. Jak informuje Ministerstwo Finansów, nowe procedury będą miały zastosowanie również wobec płatności realizowanych przez sektor publiczny.
Sprawdzenie odbiorcy przed przelewem
Przed zatwierdzeniem przelewu klient otrzyma jeden z czterech komunikatów: pełna zgodność danych odbiorcy, częściowa zgodność, całkowity brak zgodności lub brak możliwości weryfikacji. Decyzja o kontynuowaniu płatności w każdym przypadku pozostaje po stronie klienta.
System nie będzie informował o zgodności danych za pomocą wiadomości SMS. Komunikaty będą dostępne wyłącznie w bankowości elektronicznej, aplikacjach mobilnych lub bezpośrednio w oddziale banku — za pośrednictwem pracownika.
Czytaj więcej: Oszuści polują na dane kart płatniczych
Oszustwa wciąż poważnym problemem
Według danych Centrum Zapobiegania Praniu Pieniędzy (lit. Pinigų plovimo prevencijos centras) w pierwszej połowie 2025 r. odnotowano niemal 7,8 tys. przypadków prób oszustwa, których celem było wyłudzenie łącznie 28,9 mln euro. Z tej kwoty oszustom udało się przywłaszczyć około 10,6 mln euro. Dla porównania, w analogicznym okresie 2024 r. straty były o dwa miliony euro niższe.
O rosnącej skali wyłudzeń informowaliśmy już wielokrotnie na łamach „Kuriera Wileńskiego”. Žygeda Augonė, kierowniczka ds. bezpieczeństwa informacji w Swedbank, mówiła, że schematy oszustw telefonicznych pozostają niezmienne — przestępcy nadal podszywają się pod pracowników banków, operatorów komórkowych lub funkcjonariuszy policji. Zwróciła jednak uwagę, że stosują coraz bardziej wyrafinowane metody i skuteczniej wprowadzają ludzi w błąd. Oszuści często dzwonią, mówiąc po rosyjsku i podszywając się pod przedstawicieli instytucji.
Zmiany zgodne z unijnymi regulacjami
Jak zaznaczył Evaldas Ruzgys, członek zarządu Banku Litwy, nowe zasady obowiązują od 9 października w całej strefie euro, jednak na razie obejmują wyłącznie przelewy w euro. „Płatności w innych walutach są realizowane tak jak dotychczas, bez przeprowadzania kontroli. Jednak w przyszłości planuje się, że inne waluty Unii Europejskiej również zostaną objęte tą procedurą” — powiedział Ruzgys.
Eivilė Čipkutė, prezes Stowarzyszenia Banków Litwy, podkreśliła, że do tej pory podobne kontrole były przeprowadzane tylko w wybranych instytucjach i dotyczyły jedynie wewnętrznych przelewów pomiędzy klientami tej samej instytucji.
„Ale tylko niektóre to robiły, od teraz wszystkie to robią. Do tej pory pole odbiorcy było wykorzystywane raczej w celach informacyjnych. Nie była to jednak informacja niezbędna i nie powodowała żadnych zgłoszeń” — powiedziała Čipkutė dla radia LRT.
Według Banku Litwy podobne rozwiązania sprawdziły się już w innych krajach, gdzie liczba oszustw spadła o kilkadziesiąt procent.
Nowe przepisy stanowią ważny krok w walce z przestępczością finansową na Litwie. Surowsze kontrole to narzędzie, które — według instytucji państwowych — znacząco utrudni działalność oszustom.