Więcej

    W Poniewieżu upamiętniono działające tu przed 1940 r. polskie gimnazjum

    Czytaj również...

    W budynku przedwojennego Gimnazjum Polskiego w Poniewieżu funkcjonuje dziś Centrum Wychowania Specjalnego „Šviesos”
    | Fot. Gediminas Kartanas

    Z inicjatywy dwóch Polek, Heleny Wandy Urbanowicz oraz Reginy Czyryckiej, na budynku przedwojennego Gimnazjum Polskiego w Poniewieżu zawisła w grudniu ub.r. tablica upamiętniająca tę działającą na Litwie Kowieńskiej szkołę.

    Polskie gimnazjum powstało w 1919 r. i działało aż do rozpoczęcia okupacji sowieckiej krajów bałtyckich 80 lat temu. Polska społeczność Poniewieża, choć dziś nieliczna, od lat walczyła o upamiętnienie tego śladu polskości na przedwojennej mapie edukacyjnej Republiki Litewskiej. Udało się to jeszcze przed świętami Bożego Narodzenia. Zielone światło dała rada miejska Poniewieża, nikt z radnych nie zagłosował przeciwko.

    Czytaj więcej: W polskich szkołach nadal brakuje podręczników po polsku

    Wybitni absolwenci

    Gimnazjum Polskie w Poniewieżu otwarto oficjalnie 7 lutego 1919 r. Jego długoletnim dyrektorem był Hipolit Pereszczako. U progu niepodległości Litwy w szkole uczyło się 80 uczniów, zaś w 1929 r., gdy gimnazjum obchodziło dziesiątą rocznicę powstania – 436. W ciągu pierwszych 10 lat istnienia szkoły wydano 151 świadectw maturalnych.

    Jak twierdzi prof. Krzysztof Buchowski, historyk z Uniwersytetu w Białymstoku, poniewieskie gimnazjum było jedyną polskojęzyczną szkołą na Litwie, której maturę uznawały do 1936 r. władze Republiki Litewskiej. Wśród absolwentów szkoły byli m.in.: lekarz i działacz społeczności polskiej na Litwie Adam Dowgird, poeta emigracyjny Zygmunt Ławrynowicz, a także dyrygent i pedagog Bolesław Piekarski. Do szkoły uczęszczali także hrabia Alfred Tyszkiewicz oraz zmarły w 2015 r. Antoni Rosen, dziedzic dworu w Gaczanach.

    Od 1922 r. społeczność polska Poniewieża i sporej części Litwy Kowieńskiej zbierała pieniądze na wybudowanie nowego gmachu przy ul. Kranto 18 (Nadbrzeżnej 18), do którego budowy przystąpiono w 1929 r. Nowy budynek szkoły oddano do użytku w 1930 r. Gimnazjum Polskie działało w tym miejscu do 14 czerwca 1940 r., zostało zamknięte według zarządzenia ówczesnego ministra oświaty Litwy, jeszcze przed wejściem wojsk sowieckich na Litwę.

    Jak przypominają Polacy z Poniewieża, po II wojnie światowej w gmachu polskiej szkoły działały m.in. seminarium nauczycielskie i szkoła specjalna dla dzieci niepełnosprawnych, która istnieje po dziś dzień pod nazwą Centrum Wychowania Specjalnego „Šviesos”.

    – Nam było smutno z tego powodu, że duża część obecnych mieszkańców Poniewieża nic nie wie o tym, że polskie społeczeństwo z pomocą stowarzyszenia „Oświata” założyło w 1919 r. Gimnazjum Polskie w Poniewieżu. Pierwotnie działało ono w kilku wynajętych pomieszczeniach, niezupełnie odpowiadających potrzebom szkoły – mówi Helena Wanda Urbanowicz (znana w Poniewieżu jako Elena Vanda Urbanavičiūtė). Jej ojciec Aleksander Urbanowicz uczył się w tym gimnazjum, później zaś troszczył się, by córka, już w sowieckim Poniewieżu, gdzie polskości miało programowo nie być, nauczyła się czytać i pisać po polsku.

    Życzliwość dla inicjatywy

    Tablica już zawisła, ale jej uroczyste odsłonięcie zaplanowane jest na czas po zakończeniu kwarantanny
    | Fot. Gediminas Kartanas

    Gdy latem 2019 r. odwiedziłem Poniewież i spotkałem się z panią Reginą Czyrycką, nauczycielką języka polskiego na Uniwersytecie Trzeciego Wieku w Poniewieżu, kwestia upamiętnienia przedwojennego gimnazjum była już w toku.

    Wcześniej bowiem bywało tak, że z Polski przyjeżdżali potomkowie absolwentów szkoły i żalili się, że na terenie miasta nie ma żadnego znaku, iż do 1940 r. działało tutaj polskie gimnazjum, jedno z trzech funkcjonujących w przedwojennej Litwie (oprócz kowieńskiego i wiłkomierskiego).

    W czasie wizyty krewnych z Warszawy Helena Wanda Urbanowicz pierwszy raz sformułowała myśl, że warto na tym gmachu odsłonić tablicę pamiątkową Gimnazjum Polskiego. Później włączyła się w tę sprawę Regina Czyrycka (znana w Poniewieżu jako Čirickaitė), która jest emerytowaną bibliotekarką. Jej matka Irena Kannówna również uczyła się w tej szkole.

    Co ciekawe, inicjatywa spotkała się z życzliwością lokalnych historyków, działaczy kultury, księży, jak również uczniów języka polskiego z grupy Reginy Czyryckiej. Gdy 17 grudnia 2020 r. na forum rady miejskiej doszło do głosowania w sprawie instalacji dwujęzycznej tablicy, nikt nie wyraził sprzeciwu. Staraniom grupy inicjatywnej sprzyjał dyrektor Centrum Wychowania Specjalnego „Šviesos” Petras Leikauskas.

    – Teraz w naszych marzeniach pozostaje uroczyste odsłonięcie tablicy, któremu na razie przeszkadza kwarantanna – mówi „Kurierowi Wileńskiemu” Helena Wanda Urbanowicz.

    Czytaj więcej: Szkoła w kwarantannie: najważniejsze rzeczy


    Tomasz Otocki


    Artykuł opublikowany w wydaniu magazynowym “Kuriera Wileńskiego” nr 3(7) 18-24/01/2021

    Więcej od autora

    Zajęło mi trochę czasu, zanim potrafiłam zaakceptować swoje ciało

    Ponadto głośniej mówi się o zagrożeniu stwarzanym przez stereotypy i zaburzenia odżywiania, które mogą mieć wyjątkowo tragiczne konsekwencje psychiczne i fizyczne. Ustalono, że co 62 minuty umiera co najmniej jedna osoba cierpiąca na zaburzenia odżywiania, a nastolatki i młode...

    Wilno zaprasza na obchody „Dni Stolicy 2022”

    Gdy zegar odlicza ostatni rok do jubileuszu, w ramach „Dni Stolicy” Wilno przygotowuje się do zorganizowania uroczystości oferujących ekskluzywne treści, zapraszając do radosnego łyka wolności i spojrzenia na miasto, które wkrótce będzie obchodzić swoje 700-lecie, oczami pełnymi ciekawości. Jak...

    Wojdaty. Odpust i poświęcenie domu parafialnego.

    Uroczystość rozpocznie się o godz. 10:00 adoracją Najświętszego Sakramentu.10:30 godz. — Procesja.11:00 godz. — Msza święta w jęz. polskim i litewskim.12:30 godz. — Koncert w wykonaniu Katarzyny Zvonkuvienė oraz zespołu „Laukinis medus”. Czytaj więcej: Nasza Katarzyna: śpiewać dla siebie, a...

    „Polonijne Dni Młodych” przy kościele św. Michała Archanioła w Szumsku

    Spotkanie odbędzie się 26-28 sierpnia pod hasłem „Uzdrówcie rany przeszłości miłością” przy kościele św. Michała Archanioła w Szumsku. Będzie to czas modlitwy, refleksji, nowych przyjaźni, aktywnych zajęć, muzyki i dobrej zabawy! Początek w piątek o godz. 16:30.  Czytaj więcej: Figury...