Więcej

    Wileńskie ślady pierwszego kardynała

    Czytaj również...

    Po II wojnie światowej siedzibę telegrafu przeniesiono do gmachu przy pl. Katedralnym
    | Fot. Marian Paluszkiewicz

    Wilnianie dawny pałac Radziwiłłów nazywali Kardynalią. A wszystko za sprawą Jerzego Radziwiłła, pierwszego litewskiego kardynała.

    Początki dziejów pałacu Radziwiłłów, zwanego Kardynalią, sięgają XVI w. W 1541 r. mieszczący się u zbiegu ulic Zamkowej i Świętojańskiej, należący do Kapituły Wileńskiej budynek wynajęto Mikołajowi Radziwiłłowi, pod warunkiem że dokona w nim gruntownego remontu.

    Mikołaj Radziwiłł, zwany Czarnym (1515–1565), brat stryjeczny Barbary Radziwiłłówny i Mikołaja Radziwiłła Rudego, był jedną z najbardziej wpływowych i najbogatszych postaci politycznych Wielkiego Księstwa Litewskiego. Początkowo wyznawca luteranizmu, później został kalwinistą. Za jego życia w pałacu mieścił się zbór kalwiński.

    W 1979 r. na miejscu Kardynalii wzniesiono domy mieszkalne
    | Fot. Marian Paluszkiewicz

    300 lat Kardynalii w rękach Radziwiłłów

    Reklama (dobiera algorytm zewnętrzny na podst. ustawień czytelnika)

    Po jego śmierci rezydencję odziedziczyli jego synowie: Mikołaj Krzysztof, zwany Sierotką – słynny podróżnik i kartograf – oraz Jerzy, biskup wileński.

    Tomas Venclova tak oto opisuje sylwetkę przyszłego kardynała: „Jerzy Radziwiłł (1556–1600) urodził się w Wilnie w Łukiszkach. Pod wpływem jezuitów porzucił kalwinizm i stał się żarliwym katolikiem. Studiował w Rzymie teologię pod opieką Roberta Bellarmina, poźniej kanonizowanego. Pomógł uzyskać od papieża Grzegorza XIII uprawnienia uniwersyteckie dla kolegium w Wilnie. W 1581 r. zapisał uczelni 8 tys. florenów. Został mianowany biskupem wileńskim oraz krakowskim. W 1583 r. został podniesiony do godności kardynalskiej. Był pierwszym litewskim kardynałem, kolejnym został dopiero w XX w. Vincentas Sladkevičius (1920–2000). Istnieją opinie, że rozważany był nawet jako kandydat na papieża. Założył pierwsze seminarium duchowne w Wilnie, które ulokował w swoim pałacu. Zabraniał przyjmowania do seminarium osób nieznających języka litewskiego. Prowadził surową, wręcz fanatyczną politykę kontrreformacyjną. Palił dzieła protestanckie, m.in. wydaną przez swego ojca Biblię Brzeską, zamykał drukarnie. W swoich poczynaniach naśladował Roberta Bellarmina, który przyczynił się do skazania na stos Giordana Bruna. Był też doskonałym dyplomatą. W 1589 r. pogodził w Pradze króla Zygmunta III Wazę z cesarzem Rudolfem II’’.

    Czytaj więcej: Album Wilczyńskiego – najsłynniejszy dokument artystyczny prezentujący Wilno

    W 1944 r. podczas II wojny światowej Kardynalia została częściowo zniszczona
    | Fot. archiwum

    Jerzy Radziwiłł zmarł w Rzymie w 1600 r. Pochowany został w kościele II Gesù, czyli kościele Najświętszego Imienia Jezus, gdzie w posadzce znajduje się poświęcona mu marmurowa tablica. Dopiero w 1900 r . rodzina ufundowała pomnik kard. Radziwiłła w bazylice wawelskiej.

    Radziwiłłowie zarządzali Kardynalią blisko 300 lat. Ostatnią właścicielką była księżniczka Stefania Radziwiłłówna. Po jej śmierci w 1832 r. pałac stał się własnością jej męża, księcia Ludwika Wittgensteina. W 1849 r. Wittgenstein sprzedał dawną siedzibę Radziwiłłów. Pałac nabył rząd rosyjski na pomieszczenia poczty i telegrafu.

    „Przy tej sposobności nadbudowano trzecie piętro oraz obdarto pałac ze wszystkich jego ozdób, tak że dziś z trudnością domyśleć się można jego pierwotnego przeznaczenia, patrząc na tę typowo rosyjska fasadę. Obecnie mieści się tam w dalszym ciągu Poczta, Telegraf i Centrala Telefoniczna” – pisał w 1937 r. w przewodniku krajoznawczym po Winie prof. Juliusz Kłos.

    Pałac Radziwiłłów znajdował się u zbiegu ulic Zamkowej i Świętojańskiej
    | Fot. Marian Paluszkiewicz

    150 abonentów wileńskiego telefonu

    Pierwsza centrala telefoniczna zaczęła działać w dawnym pałacu przed 125 laty. W marcu 1896 r. pierwsze aparaty telefoniczne zostały zainstalowane w instytucjach państwowych, urzędach oraz domach zamożnych mieszkańców Wilna. Roczna opłata za linię nie dłuższą niż dwie wiorsty (ok. 2 km) stanowiła 75 rubli. Opłata za każdą kolejną wiorstę – dodatkowo 15 rubli. Na początku było tu zatrudnionych 12 pracowników. Z telefonów korzystało wówczas 150 abonentów.

    Siedzibę telegrafu po II wojnie światowej przeniesiono do gmachu przy pl. Katedralnym. Obecnie mieści się tu hotel Kempinski.

    W 1944 r., podczas II wojny światowej, Kardynalia została częściowo zniszczona. Po wojnie władze sowieckie nie chciały inwestować w odbudowę pałacu. W 1956 r. dawną rezydencję Radziwiłłów zburzono. W 1979 r. na jej miejscu wzniesiono domy mieszkalne z galerią handlową na parterze, biegnącą wzdłuż ul. Zamkowej (Pilies).

    Pod nowymi domami, które nie dodają uroku wileńskiej Starówce, zachowały się gotyckie piwnice z czasów Radziwiłłów: Czarnego, Rudego, Barbary… Piwnice są niezwykle cennym zabytkiem architektonicznym. Odzwierciedlają technikę budowy, plan oraz konstrukcje domów budowanych w stylu gotyckim.


    Artykuł opublikowany w wydaniu magazynowym “Kuriera Wileńskiego” nr 14(39) 03-04/04/2021

    Reklama (dobiera algorytm zewnętrzny na podst. ustawień czytelnika)

    Afisze

    Więcej od autora

    Rozpoczął się strajk kierowców wileńskiej komunikacji miejskiej

    Wileński Związek Zawodowy Transportu Publicznego zapowiedział rozpoczęcie bezterminowego strajku. Rano na niektórych ulicach Wilna ruch był mocno ograniczony — nie wyjechało 520 autobusów komunikacji miejskiej, czyli ponad połowa. Nie wyklucza się, że do strajku dołączy więcej kierowców. „Widmo strajku kierowców wisiało już od...

    Rusza rozbiórka sowieckich rzeźb na cmentarzu Antokolskim

    „Bardzo żal, że Komitet Praw Człowieka ONZ nie poparł decyzji usunięcia sowieckich stel z cmentarza na Antokolu. Komitet został wprowadzony w błąd z powodu niesłusznych argumentów prorosyjskich działaczy i dlatego zasugerował tymczasową ochronę sowieckich pomników na okres prowadzenia dochodzenia...

    Kultowa „Rotonda” przywitała pierwszych gości

    Tu niegdyś wpadało się na kawę z lodami, a porcja parówek z musztardą często była w ciągu dnia jedynym ciepłym posiłkiem dla studentów Uniwersytetu Wileńskiego i Akademii Sztuk Pięknych. Przez wile lat popularna niegdyś kawiarnia przedstawiała żałosny widok. W remont...

    Przed 100 laty w kościele na Zwierzyńcu odbyła się pierwsza msza

    Nazwa dzielnicy — Zwierzyniec od XVI w. należał do Radziwiłłów, którzy mieli tu rezerwat przeznaczony na polowania. W lesie trzymano żubry, łosie i inną zwierzynę — stąd nazwa miejsca. Las rósł tu jeszcze w XIX w. W 1893 r. ówczesny...