Więcej

    Wileńskie ślady pierwszego kardynała

    Czytaj również...

    Po II wojnie światowej siedzibę telegrafu przeniesiono do gmachu przy pl. Katedralnym
    | Fot. Marian Paluszkiewicz

    Wilnianie dawny pałac Radziwiłłów nazywali Kardynalią. A wszystko za sprawą Jerzego Radziwiłła, pierwszego litewskiego kardynała.

    Początki dziejów pałacu Radziwiłłów, zwanego Kardynalią, sięgają XVI w. W 1541 r. mieszczący się u zbiegu ulic Zamkowej i Świętojańskiej, należący do Kapituły Wileńskiej budynek wynajęto Mikołajowi Radziwiłłowi, pod warunkiem że dokona w nim gruntownego remontu.

    Mikołaj Radziwiłł, zwany Czarnym (1515–1565), brat stryjeczny Barbary Radziwiłłówny i Mikołaja Radziwiłła Rudego, był jedną z najbardziej wpływowych i najbogatszych postaci politycznych Wielkiego Księstwa Litewskiego. Początkowo wyznawca luteranizmu, później został kalwinistą. Za jego życia w pałacu mieścił się zbór kalwiński.

    W 1979 r. na miejscu Kardynalii wzniesiono domy mieszkalne
    | Fot. Marian Paluszkiewicz

    300 lat Kardynalii w rękach Radziwiłłów

    Po jego śmierci rezydencję odziedziczyli jego synowie: Mikołaj Krzysztof, zwany Sierotką – słynny podróżnik i kartograf – oraz Jerzy, biskup wileński.

    Tomas Venclova tak oto opisuje sylwetkę przyszłego kardynała: „Jerzy Radziwiłł (1556–1600) urodził się w Wilnie w Łukiszkach. Pod wpływem jezuitów porzucił kalwinizm i stał się żarliwym katolikiem. Studiował w Rzymie teologię pod opieką Roberta Bellarmina, poźniej kanonizowanego. Pomógł uzyskać od papieża Grzegorza XIII uprawnienia uniwersyteckie dla kolegium w Wilnie. W 1581 r. zapisał uczelni 8 tys. florenów. Został mianowany biskupem wileńskim oraz krakowskim. W 1583 r. został podniesiony do godności kardynalskiej. Był pierwszym litewskim kardynałem, kolejnym został dopiero w XX w. Vincentas Sladkevičius (1920–2000). Istnieją opinie, że rozważany był nawet jako kandydat na papieża. Założył pierwsze seminarium duchowne w Wilnie, które ulokował w swoim pałacu. Zabraniał przyjmowania do seminarium osób nieznających języka litewskiego. Prowadził surową, wręcz fanatyczną politykę kontrreformacyjną. Palił dzieła protestanckie, m.in. wydaną przez swego ojca Biblię Brzeską, zamykał drukarnie. W swoich poczynaniach naśladował Roberta Bellarmina, który przyczynił się do skazania na stos Giordana Bruna. Był też doskonałym dyplomatą. W 1589 r. pogodził w Pradze króla Zygmunta III Wazę z cesarzem Rudolfem II’’.

    Czytaj więcej: Album Wilczyńskiego – najsłynniejszy dokument artystyczny prezentujący Wilno

    W 1944 r. podczas II wojny światowej Kardynalia została częściowo zniszczona
    | Fot. archiwum

    Jerzy Radziwiłł zmarł w Rzymie w 1600 r. Pochowany został w kościele II Gesù, czyli kościele Najświętszego Imienia Jezus, gdzie w posadzce znajduje się poświęcona mu marmurowa tablica. Dopiero w 1900 r . rodzina ufundowała pomnik kard. Radziwiłła w bazylice wawelskiej.

    Radziwiłłowie zarządzali Kardynalią blisko 300 lat. Ostatnią właścicielką była księżniczka Stefania Radziwiłłówna. Po jej śmierci w 1832 r. pałac stał się własnością jej męża, księcia Ludwika Wittgensteina. W 1849 r. Wittgenstein sprzedał dawną siedzibę Radziwiłłów. Pałac nabył rząd rosyjski na pomieszczenia poczty i telegrafu.

    „Przy tej sposobności nadbudowano trzecie piętro oraz obdarto pałac ze wszystkich jego ozdób, tak że dziś z trudnością domyśleć się można jego pierwotnego przeznaczenia, patrząc na tę typowo rosyjska fasadę. Obecnie mieści się tam w dalszym ciągu Poczta, Telegraf i Centrala Telefoniczna” – pisał w 1937 r. w przewodniku krajoznawczym po Winie prof. Juliusz Kłos.

    Pałac Radziwiłłów znajdował się u zbiegu ulic Zamkowej i Świętojańskiej
    | Fot. Marian Paluszkiewicz

    150 abonentów wileńskiego telefonu

    Pierwsza centrala telefoniczna zaczęła działać w dawnym pałacu przed 125 laty. W marcu 1896 r. pierwsze aparaty telefoniczne zostały zainstalowane w instytucjach państwowych, urzędach oraz domach zamożnych mieszkańców Wilna. Roczna opłata za linię nie dłuższą niż dwie wiorsty (ok. 2 km) stanowiła 75 rubli. Opłata za każdą kolejną wiorstę – dodatkowo 15 rubli. Na początku było tu zatrudnionych 12 pracowników. Z telefonów korzystało wówczas 150 abonentów.

    Siedzibę telegrafu po II wojnie światowej przeniesiono do gmachu przy pl. Katedralnym. Obecnie mieści się tu hotel Kempinski.

    W 1944 r., podczas II wojny światowej, Kardynalia została częściowo zniszczona. Po wojnie władze sowieckie nie chciały inwestować w odbudowę pałacu. W 1956 r. dawną rezydencję Radziwiłłów zburzono. W 1979 r. na jej miejscu wzniesiono domy mieszkalne z galerią handlową na parterze, biegnącą wzdłuż ul. Zamkowej (Pilies).

    Pod nowymi domami, które nie dodają uroku wileńskiej Starówce, zachowały się gotyckie piwnice z czasów Radziwiłłów: Czarnego, Rudego, Barbary… Piwnice są niezwykle cennym zabytkiem architektonicznym. Odzwierciedlają technikę budowy, plan oraz konstrukcje domów budowanych w stylu gotyckim.

    WIĘCEJ NIŻEJ | Reklama na podst. ust. użytkownika.; Dzięki reklamie czytasz nas za darmo

    Artykuł opublikowany w wydaniu magazynowym “Kuriera Wileńskiego” nr 14(39) 03-04/04/2021

    Reklama na podst. ust. użytkownika.; Dzięki reklamie czytasz nas za darmo

    Afisze

    Więcej od autora

    Pałace wileńskie: Tyszkiewiczowie słynęli ze swych majątków

    Niektóre wileńskie pałace Tyszkiewiczów pomimo wojen, pożarów i innych kataklizmów przetrwały. Pałac przy Zygmuntowskiej Jeden z pałaców wznosi się nad Wilią, u zbiegu ulic Zygmuntowskiej, Tadeusza Kościuszki i Tadeusza Wróblewskiego. Zbudowany został w miejscu, gdzie dawniej stał pałac Radziwiłłów, w którym...

    Na Litwie powstaje sieć schronów — może z nich skorzystać 31 proc. ludności

    „W kraju powstało 3 310 schronów. Piąta część samorządów osiągnęła cel rządu w kwestii przygotowania podstawowych schronów, w których ludzie mogliby bezpiecznie ukryć się w razie potrzeby” — wynika z informacji opublikowanej przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych. System schronów tworzony od zera „Tworzyć...

    Ruszyło rozliczanie zeznań podatkowych

    — Deklaracje dochodowe już złożyło 290 tys. mieszkańców Litwy. Szacujemy, że w tym roku swoje dochody zadeklaruje 858 tys. osób, majątek — około 98 tys. Należy zauważyć, że z roku na rok coraz więcej interesantów deklaracje składa elektronicznie. Można to...

    Polacy na obchodach Dnia Odrodzenia Państwa Litewskiego

    Niosąc flagi polskie i litewskie, o godzinie dziesiątej wyruszyli z placu Katedralnego na cmentarz na Rossie. Tu spoczywają sygnatariusze ogłoszonego 16 lutego 1918 r. Aktu Niepodległości Litwy w tym patriarcha litewskiego odrodzenia narodowego Jonas Basanavičius. Czytaj więcej: Ogniska pamięci 16 lutego w Wilnie...