Teraz ich praca może być znacznie łatwiejsza, dzięki porozumieniu, jakie IPN podpisało z Centrum Badań Ludobójstwa i Ruchu Oporu Mieszkańców Litwy (lit. Lietuvos gyventojų genocido ir rezistencijos tyrimo centras – LGGRTC).
„By nie zapomnieć o żadnej ofierze”
W Warszawie w poniedziałek, 11 lipca, prezes Instytutu Pamięci Narodowej dr Karol Nawrocki oraz dyrektor generalny Centrum Badań Ludobójstwa i Ruchu Oporu Mieszkańców Litwy dr Arūnas Bubnys podpisali porozumienie o współpracy w zakresie poszukiwań miejsc spoczynku ofiar totalitaryzmów.
Porozumienie otwiera nowe możliwości ścisłej współpracy w takich obszarach działalności obu instytucji, jak: poszukiwania nieznanych miejsc pochówku ofiar totalitaryzmów (w tym wspólne prace archeologiczne i ekshumacyjne), poszukiwania krewnych mieszkających na terytorium państw obu stron, identyfikacji genetycznej ofiar, kwerend archiwalnych i badań historycznych w zakresie poszukiwań i identyfikacji i wymiany doświadczeń w zakresie metodologii prowadzenia poszukiwań archiwalnych i badań historycznych, poszukiwań miejsc pochówku ofiar, prac ekshumacyjnych i identyfikacyjnych.
Jak zauważył podczas konferencji prasowej prezes IPN dr Karol Nawrocki, współpraca obu instytucji ma służyć temu, by nie zapomnieć o żadnej ofierze sytemu komunistycznego.
„Ten czerwony, sowiecki system komunistyczny, przychodzący z Rosji, nie rozpoznawał narodowości, ani w swoich teoriach, ani w swoim czynie terroru i zbrodni ludobójstwa. Mordował jednocześnie Rosjan, obywateli własnego państwa, mordował Polaków, Litwinów. Głodził Kazachów, Ukraińców, mordował też Japończyków i przedstawicieli innych narodów. A co nasze spotkanie czyni aktualnym i jest to przerażające, to fakt, że mapa sowieckiego terroru sprzed 80 lat dzisiaj stanowi mapę zagrożenia dla współczesnej Europy i współczesnego świata” — mówił Nawrocki.
Współpraca między IPN a LGGRTC ma już długie tradycje, o czym przypomniał dyrektor litewskiej instytucji. „Współpraca między naszymi instytucjami rozwijała się przez lata w różnych kierunkach i formach. Wspólnie organizowano konferencje i wystawy. Chciałbym tu wspomnieć np. o wystawie »Polacy internowani na Litwie 1939–1940«. Rozpoczęliśmy publikację zbioru dokumentów »Polska i Litwa w XX wieku«” — mówił w Warszawie dr Arūnas Bubnys. „Dziś rozpoczynamy nowy etap współpracy, który będzie się koncentrował na poszukiwaniu ofiar systemów totalitarnych, nazistowskich i komunistycznych, ekshumacji tych osób i upamiętnieniu ich pamięci” — podkreślił dyrektor generalny.
Czytaj więcej: Nauczyciele polonijni na Wileńszczyźnie. Inicjatywa IPN przekroczyła granice Polski
| Fot. Marian Paluszkiewicz
Bardziej efektywne poszukiwania
Ambasadę Litwy w Polsce reprezentowała Neringa Majauskaitė, zastępca szefa misji w Ambasadzie Republiki Litewskiej. „Ta współpraca będzie pomocna nie tylko w zachowaniu pamięci historycznej naszego regionu, ale dla całego świata. W XX w. nasze narody przeżyły bardzo ciężkie czasy, dwie wojny, utratę suwerenności i pół wieku okupacji sowieckiej. Dopiero teraz możemy w otwarty sposób badać tamte czasy, kiedy mamy pełny dostęp do archiwów. Dzięki temu możemy bardziej efektywnie poszukiwać informacji o ofiarach totalitaryzmów, odnajdywać ich doczesne szczątki i godnie ich upamiętnić. Jednocześnie widzimy, że nieprzyswojona historia okupacji sowieckiej dzisiaj buduje atmosferę bezkarności Rosji. Rosja nie tylko nie szanuje praw swoich obywateli, ale jest niebezpieczna dla sąsiadujących z nią innych krajów i całego świata” — powiedziała podczas konferencji.
Jak informuje IPN, idea współpracy z LGGRTC w zakresie poszukiwań archiwalnych i badań historycznych, niezbędnych do zlokalizowania nieznanych miejsc pochówku osób, które zginęły w walkach z reżimem okupacyjnym i totalitarnym oraz koordynacji ekshumacji i identyfikacji ich szczątków, powstała jesienią 2017 r. Inicjatywę oparto o zgromadzone przez Biuro Poszukiwań i Identyfikacji IPN materiały archiwalne, relacyjne oraz posiadane w Bazie Materiału Genetycznego IPN dane krewnych ofiar totalitaryzmu sowieckiego (żołnierzy Armii Krajowej i działaczy podziemia) zamordowanych przez NKWD w latach 1945–1946 na terenie dawnego majątku Tuskulanum w Wilnie.
— To porozumienie znacznie ułatwi prowadzone przez nas poszukiwania — mówi „Kurierowi Wileńskiemu” dr Dominika Siemińska, naczelnik Wydziału Kresowego Biura Identyfikacji i Poszukiwań IPN. — LGGRTC ma ogromne doświadczenie zwłaszcza w poszukiwaniach archiwalnych na Litwie, to na tym obszarze szczególnie liczymy na pomoc ze strony tej instytucji. My oczywiście również mamy ogromny dorobek, którym możemy się dzielić — dodaje rozmówczyni „Kuriera Wileńskiego”.
Czytaj więcej: Operacja polska NKWD, największa zbrodnia Stalina na Polakach
Ciągle powstają nowe plany
Podpisanie porozumienia było niezwykle ważnym, ale niejedynym celem wizyty przedstawicieli LGGRTC w Polsce. Podczas pobytu w Warszawie Arūnas Bubnys spotkał się także z Marzeną Kruk, naczelnik Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej i pracownikami tego oddziału, by omówić plany kolejnej polsko-litewskiej publikacji.
Przedstawiciele LGGRTC razem z ambasadorem Litwy w Polsce Eduardasem Borisovasem wzięli udział także w spotkaniu z przedstawicielami Fundacji Ośrodka KARTA, która gromadzi największe w Polsce archiwum społeczne XX wieku. Archiwalia pozyskiwane są głównie od osób prywatnych, a są to przede wszystkim fotografie, dokumenty, korespondencja, dzienniki oraz nagrania audio i wideo, a także pamiątki i muzealia. LGGRTC ma plany nawiązania współpracy również z tą organizacją.
| Fot. LGGRTC
