Brakuje szczątków ok. 300 osób
W parku pamięci Tuskulanum, pomiędzy kaplicą-kolumbarium a Białym Dworkiem, znajdują się korty tenisowe. W ubiegłym roku jesienią przeprowadzono tam badania nieinwazyjne. Dzięki georadarom udało się ustalić, że w okolicach tego miejsca mogą się znajdować kolejne masowe groby.
— Wykryto anomalie i zgodnie z oceną prowadzących badania mogą się tam kryć ludzkie szczątki — wyjaśnia rozmówczyni „Kuriera Wileńskiego”.
Liczbę ofiar, których szczątki spoczywają na terenie parku w Tuskulanach, bardzo trudno jest ustalić. Nie ma problemu z określeniem liczby osób, których szczątki powinny tu się znajdować. To po prostu wszyscy, na których wykonano wyrok śmierci w latach 1944–1946 w Wilnie, a więc 767 osób. Na sowiecką arytmetykę trudno jednak w tym przypadku liczyć.
— Do tej pory odnaleziono 724 osoby. Wiemy, że w tych masowych grobach były grzebane także szczątki innych osób. W jednym z dokumentów mowa jest o przeszło tysiącu pochówków. Możemy więc nadal odnaleźć ok. 300 szkieletów — ocenia kierowniczka kompleksu memorialnego.
Czytaj więcej: Żołnierz AK w Tuskulanum: Henryk Golimont
Badania archeologiczne rozpoczną się już jesienią
— Mam nadzieję, że odnajdziemy nadal nieujawnione groby i w ten sposób zakończymy proces odbudowywania prawdy o tym miejscu. Jeśli tak się stanie, dopełnimy budowę naszego memoriału, a szczątki, które nadal pozostają na terenie parku, będą wreszcie pogrzebane z szacunkiem, spoczną obok innych w kolumbarium — wyjaśnia Lauraitienė.
Dotrzeć do jak najszerszego grona odbiorców
Tuskulany to nie tylko kaplica-kolumbarium, gdzie spoczywają szczątki odnalezionych ofiar, to także muzeum i centrum edukacyjne.
— Zależy nam na tym, by dotrzeć do jak najszerszego grona odbiorców. Przygotowujemy szereg propozycji edukacyjnych dla dzieci i młodzieży, adresowanych do uczniów w różnym wieku. Może niektórzy nieco obawiają się zajęć edukacyjnych w miejscu tak mrocznej historii, ale niesłusznie. Mamy specjalistów, którzy świetnie przeprowadzają uczniów przez okres sowiecki w różnych aspektach, szczególnie zwracając uwagę na wartość wolności w naszym życiu — zapewnia kierowniczka.
Warto zauważyć, że oferta edukacyjna dla szkół jest bezpłatna, a chętni muszą we własnym zakresie jedynie dojechać do dworku na Żyrmunach.
Dotarciu do kolejnego pokolenia, które nie pamięta, czym były sowieckie realia, służyć ma najnowsza ekspozycja — „Projekt — HOMO SOVIETICUS”. Stworzona w nowoczesny sposób wystawa ma ukazać, w jaki sposób reżim totalitarny próbował doprowadzić do stworzenia nowego środowiska społecznego, kulturalnego i politycznego.
— W tej ekspozycji jest wiele szkła, metalu, trochę tak, jak w laboratorium, bo właśnie w taki sztuczny, projektowy sposób próbowano nasze społeczeństwo przekształcić według modelu nazywanego czasem homo sovieticus — wyjaśnia kierowniczka muzeum.
| Fot. Marian Paluszkiewicz
Nie brakuje polskich wątków
Zwiedzający mogą odwiedzić także Biały Dworek, czyli muzeum poświęcone historii tego miejsca i masowym grobom, które odnaleziono tam po odzyskaniu niepodległości. Ekspozycja kryje również wiele polskich wątków, zarówno w części poświęconej historii dworu, jak i tej dotyczącej ofiar pochowanych w kolumbarium — jest wśród nich 42 członków polskiego podziemia zbrojnego.
Przed II wojną światową dwór i park należały do rodziny Walickich. W czasie okupacji znajdowali w nim schronie zarówno ukrywający się Żydzi, jak i żołnierze AK. W 1944 r. prawowici właściciele musieli wyjechać do Polski w nowych granicach. Cały majątek dworski o powierzchni 1,3 ha przejęło NKWD, dawne miejsce wypoczynku i schronienia zamieniając w miejsce masowych grobów.
Czytaj więcej: Żołnierz AK w Tuskulanum: Michał Kociełowicz
