Więcej

    Burzliwe losy wileńskiej katedry

    W 1950 roku władze sowieckie zamknęły katedrę wileńską. 4 czerwca 1956 r. otwarto tu galerię obrazów.

    Czytaj również...

    — Taka decyzja ówczesnych władz w pewnym sensie uratowała katedrę przed dewastacją. W tym samym okresie inne wileńskie kościoły zamieniano na magazyny czy pracownie, klasztory zaś w szpitale i więzienia — mówi historyk Paweł Giedroyć.

    Była tam świątynia Perkuna…

    Zawiłe dzieje historii nie ominęły bazyliki archikatedralnej pw. św. św. Stanisława i Władysława.

    Istnieje pogląd, że w dolinie Świntoroga, na miejscu dzisiejszej katedry, w czasach pogańskich płonął wieczny ogień i stała świątynia Perkuna. Pierwszą katedrę po przyjęciu chrztu w 1251 r., założył najprawdopodobniej wielki książę Mendog. Po jego śmierci katedrę przekształcono znowu w świątynię pogańską. W 1387 r., w czasie chrztu Litwy, król Jagiełło kazał zburzyć pogańską świątynię i na jej miejscu wzniósł nową katedrę gotycką. Po pożarze 1419 r. katedrę odbudował książę Witold.

    Odbywały się tu uroczyste koronacje wielkich książąt litewskich — od Witolda po dziewięcioletniego Zygmunta Augusta. Chowano tu także sławnych litewskich możnowładców oraz biskupów.

    Czytaj więcej: Św. Stanisław – patron wileńskiej katedry

    Budowla klasycystyczna

    — Katedra niejednokrotnie ulegała pożarom, była naprawiana i odnawiana. Z czasem zyskała renesansowy, a następnie barokowy charakter. W 1769 r. podczas burzy zawaliła się wieża południowa, burząc sklepienie. Zginął wówczas ksiądz i sześciu kleryków. Biskup wileński Massalski powierzył renowację świątyni Wawrzyńcowi Gucewiczowi, najlepszemu wówczas architektowi w Wilnie — opowiada „Kurierowi Wileńskiemu” historyk.

    Po renowacji katedra stała się najbardziej monumentalną i stylistycznie najczystszą budowlą klasycystyczną w całej Rzeczpospolitej Obojga Narodów. Gucewicz postawił portal, składający się z sześciu ogromnych kolumn doryckich. Do klasycystycznej budowli misternie wkomponował barokowe kaplice św. Kazimierza i Kaplicę Królewską (Wołłowiczowską). Po śmierci Gucewicza budowę dokończył Michał Szulc. Na dachu świątyni stanęły trzy posągi: św. Kazimierza — patrona Litwy, św. Stanisława — patrona Polski oraz św. Heleny — patronki Rusi.

    Drewniane, obite blachą rzeźby dłuta Karola Jelskiego, strącono w 1953 r. W 1996 r. zrekonstruował je rzeźbiarz Stanislovas Kuzma.

    Arcydzieło baroku

    Istotną częścią katedry są kaplice. Szczególnie, uważana za arcydzieło dojrzałego baroku, kaplica św. Kazimierza. Znajduje się w niej sarkofag patrona Litwy.

    — W 1950 r. władze sowieckie zamknęły katedrę wileńską. Wierni stracili dostęp do trumny św. Kazimierza. Dopiero w 1953 r., po śmierci Stalina, trumnę pozwolono przenieść do kościoła św. Piotra i Pawła. W 1956 r. w katedrze otwarto galerię obrazów, później zaczęto organizować koncerty muzyki organowej. Dopiero w 1989 r. zwrócono ją wiernym i katedra stała się ponownie najważniejszą świątynią na Litwie. W dniu 4 marca tegoż roku do kaplicy uroczyście powrócił św. Kazimierz — kontynuuje Paweł Giedroyć.

    W 1951 r. Trzy Krzyże wysadzone zostały w powietrze
    | Fot. Marian Paluszkiewicz

    Jeden z symboli Wilna

    Z placu katedralnego dobrze widać Trzy Krzyże — jeden z symboli Wilna. Biały pomnik wzniesiony jest po drugiej stronie Wilenki. „Monument wieńczy sylwetkę miasta podobnie jak statua Chrystusa króluje nad Rio de Janeiro” — pisze prof. Tomas Venclova.

    Historia Trzech Krzyży sięga czasów Olgierda. Według legendy, poganie zabili wówczas siedmiu franciszkańskich misjonarzy. Zakonników zagrzebano na górze, a dla ich uczczenia zbudowano najpierw kapliczkę, zaś w XVII w. trzy drewniane krzyże. W 1869 r. spróchniałe krzyże runęły, a władze carskie nie pozwoliły na ich odbudowę. Dopiero w 1916 r. wzniesiono betonowe krzyże według projektu Antoniego Wiwulskiego.

    — W 1951 r. z rozkazu władz sowieckich wysadzone zostały w powietrze. Pomnik został odbudowany w 1989 r. Obecne krzyże są wyższe o blisko dwa metry. Obok wystawione są resztki betonowych krzyży Wiwulskiego — wyjaśnia rozmówca.

    WIĘCEJ NIŻEJ | Reklama na podst. ust. użytkownika.; Dzięki reklamie czytasz nas za darmo

    Czytaj więcej: Trzy Krzyże – jeden z symboli Wilna

    Polityka niszczenia zabytków

    Celowe niszczenie zabytków Wilna było konsekwencją świadomej polityki władz sowieckich. Historyk sztuki Vladas Drėma pisał, że „w zamyśle władz sowieckich było zupełne przebudowanie Wilna i przeprowadzenie przez całe Stare Miasto szerokiej magistrali od dworca kolejowego do Zielonego Mostu. Planowano także wyburzenie Ostrej Bramy, kościołów św. Teresy i św. Katarzyny”. Wiele czynnych przed wojną kościołów zdewastowano, a następnie zamknięto. Taki los spotkał m.in. kościół Wniebowstąpienia Pańskiego i klasztor misjonarzy.

    W czasach sowieckich kościół Misjonarzy zamknięto, a w przylegającym klasztorze urządzono szpital
    | Fot. Marian Paluszkiewicz

    Zdewastowane kościoły

    Kościół przy ulicy Subocz 28, zwany też kościołem Misjonarzy, jest jedną z najsubtelniejszych i najbardziej eleganckich budowli późnobarokowych w Wilnie. W środku uwagę zwraca ołtarz w kaplicy św. Wincentego a Paulo oraz zachowane XVIII-wieczne freski. W czasach sowieckich kościół zamknięto i urządzono magazyny, a przylegający klasztor zagospodarowano na szpital.

    W okresie sowieckim ucierpiał także pobliski kościół Serca Jezusowego z klasztorem wizytek. Kościół uchodzi za cenny zabytek późnego baroku. Jest to jedyny na Litwie kościół katolicki zbudowany na planie krzyża greckiego, z dużą, ośmioboczną kopułą i bogato zdobioną fasadą. Po drugiej wojnie światowej w budynkach klasztoru urządzono więzienie. Poważnie ucierpiało ozdobne wnętrze kościoła. Obrazy Szymona Czechowicza, które wisiały w ołtarzach, obecnie znajdują się w zbiorach Litewskiego Narodowego Muzeum Sztuki.

    Czytaj więcej: Niszczejący zabytek sakralny doczekał się renowacji

    Reklama na podst. ust. użytkownika.; Dzięki reklamie czytasz nas za darmo

    Afisze

    Więcej od autora

    Podróże solo – nowa moda w turystyce

    Mieszkańcy Litwy latem zdecydowanie wybierają morze. W tym sezonie dominują następujące trendy podróżnicze: Turcja, wyspy Grecji, nadmorskie kurorty we Włoszech i Hiszpanii.  – Te kierunki są popularne już wiele lat z rzędu. Podczas wakacji coraz większą popularnością cieszą się wycieczki...

    20 czerwca — Światowy Dzień Uchodźcy

    Najwięcej osób, które przekroczyły granicę Litwy i Białorusi, pochodzi z Iraku, Konga, Kamerunu, Syrii, Rosji, Iranu i Afganistanu. Obywatele tych krajów chcą uzyskać status uchodźcy. Tymczasowa ochrona Według danych Departamentu Migracji ważne zezwolenia na pobyt czasowy w kraju posiada 41 422 ukraińskich...

    80. rocznica tragedii Glinciszek i Dubinek

    — Tragedia w Glinciszkach to temat trudny, jak wszystkie inne tematy, które wiążą się z II wojną światową. Trudny nie tylko dla potomków ofiar, ale też dla tych, którzy dokonali przestępstw i ich potomków. Jedni chcieliby mówić o tym...

    Litwa odnalazła miejsce pochówku Rudzińskiej-Arcimowicz, pionierki litewskiej egiptologii

    Docent Maria Rudzińska-Arcimowicz była jedyną kobietą w katedrze historii powszechnej Wydziału Nauk Humanitarnych Uniwersytetu Witolda Wielkiego w Kownie. Swoją fascynację starożytnym Egiptem starała się przekazać studentom. Przywiezione znad Nilu relikty wypożyczała dla muzeów.  — Była kobietą o wyjątkowo silnym charakterze,...