Paralimpiady, nowa nomenklatura oraz symbole
Paralimpiady (igrzyska paralimpijskie), dawniej paraolimpiady (igrzyska paraolimpisjkie) to nazwa zawodów z udziałem sportowców z niepełnosprawnościami fizycznymi. Pierwsza paralimpiada odbyła się w Rzymie w 1960 r. z udziałem 400 sportowców z 23 krajów. Od tego czasu igrzyska letnie odbywają się co cztery lata, a w 1976 r. w Szwecji odbyły się pierwsze igrzyska zimowe. Od letnich igrzysk w Seulu w 1988 r. i zimowych igrzysk w Albertville w 1992 r. paraigrzyska odbywają się w tych samych miastach i obiektach, co igrzyska olimpijskie, dzięki porozumieniu między MKOl i powstałym w 1989 r. Międzynarodowym Komitetem Paralimpijskim (dalej: MKP, ang. International Paralympic Committee, w skrócie IPC).
By odróżnić igrzyska sportowców zdrowych i z niepełnosprawnościami wprowadzono nową nomenklaturę oraz symbole. Zamiast paraolimpiady jest paralimpiada, a flagą nie są kółka olimpijskie tylko od 2020 r. trzy agito (asymetryczne półksiężyce w kolorach najczęściej reprezentowanych na flagach narodowych, czyli czerwonym, zielonym i niebieskim). W Polsce nową nazwę, nie bez oporów, przyjęto w 2023 r.
Są jeszcze rozgrywane olimpiady specjalne, ale te oznaczają zawody sportowców z niepełnosprawnością intelektualną i są rozgrywane corocznie w wielu krajach i regionach.
Brudna decyzja władz światowych
17 lutego 2026 r. MKP przyznało sześć tzw. „dzikich kart” (wildcards) sportowcom z Rosji i cztery z Białorusi, umożliwiając im udział w paralimpiadzie w 2026 r. Decyzja ta spotkała się z protestem wielu federacji narodowych, ale władze MKP nie zmieniły zdania. Na kilka dni przed otwarciem igrzysk 15 państw potwierdziło bojkot ceremonii otwarcia paraigrzysk, która odbędzie się w rzymskim amfiteatrze w Weronie, czyli tam, gdzie zakończyły się igrzyska olimpijskie w lutym.
Na inauguracji nie pojawią się: Polska, Czechy, Szwecja, Dania, Finlandia, Rumunia, Chorwacja, Austria, Portugalia, Luksemburg, Belgia, Hiszpania, Litwa, Łotwa, Estonia i Finlandia a cztery ostatnie kraje na znak protestu nie przeprowadzą też transmisji. Więcej krajów, choć nie protestuje wprost, zadeklarowało również, że ich sportowcy nie wejdą na arenę, a ich flagi zostaną wniesione na arenę przez wolontariuszy. Wśród nich znajdzie się m.in. Wielka Brytania. Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski nazwał decyzję MKP „brudną”, „niegodną szacunku” i „nieeuropejską z punktu widzenia wartości”. Jego krytykę powtórzyli inni europejscy politycy.
Decyzja władz MKP jest po prostu zła i to z kilku powodów. Stawia sportowców ukraińskich w bardzo dyskomfortowej sytuacji. Jak mają się czuć ukraińscy zawodnicy, wysłuchując hymnu agresora? Jak ma wyglądać rywalizacja sportowa między zawodnikami z tych krajów? Decyzja władz legitymizuje Rosjan, którzy tylko na to czekali, by ruszyć z prowokacjami. Rosjanie m.in. otwarcie mówią o tym, że kraje planujące bojkot ceremonii za swoje zachowanie powinny zostać pozbawione akredytacji.
W Zimowych Igrzyskach Paralimpijskich anonsowano udział 72 sportowców z USA oraz po jednym z Iranu oraz Izraela, nie ma nikogo z Palestyny. Na razie nie znamy decyzji federacji irańskiej dotyczącej udziału, wiadomo jednak, że Iran poważnie zastanawia się nad wycofaniem się z udziału w Mistrzostwach Świata w Piłce Nożnej 2026, które rozegrane zostaną m.in. w USA. Sport zawsze przegrywa z polityką, sytuacji konfliktowych jest coraz więcej, na czym tracą wszyscy. Międzynarodowy Komitet Olimpijski podkreślił w komunikacie wydanym po ataku Izraela i USA na Iran, że w świecie „wstrząśniętym konfliktami, podziałami i tragedią” sport musi pozostać „latarnią nadziei” i siłą łączącą ludzi w pokojowej rywalizacji. Obserwując bieżące wydarzenia, trudno w to wierzyć…
Z ostatniej chwili: Telewizja Polska nie zaprezentuje sportowców, którzy w trakcie ceremonii otwarcia zbliżających się XIV Zimowych Igrzysk Paralimpijskich Mediolan Cortina 2026 wystąpią pod flagami Rosji i Białorusi. W zamian wyemituje planszę z hasłem „Solidarni z Ukrainą”. Decyzję TVP popiera Polski Komitet Paralimpijski.
Liczby, konkurencje, dyscypliny
665 paralimpijczyków z ok. 50 krajów wystąpi w sześciu dyscyplinach: paranarciarstwie alpejskim (30 konkurencji: zjazd, super-G, superkombinacja, slalom, slalom gigant), parabiegach narciarskich (20 konkurencji), parabiathlonie (18 konkurencji), parasnowboardzie (8 konkurencji), curlingu na wózkach (2 konkurencje: turniej drużynowy + nowa para mieszana) i parahokeju na sledgach (1 turniej).
Sportowcy będą walczyć w 79 konkurencjach medalowych. Krążki są bardzo podobne do medali z tegorocznych Igrzysk Olimpijskich. Różnice w wersji olimpijskiej i paralimpijskiej są niewielkie. Pierwsza ma na awersie pięć kółek, druga — agitos, czyli symbol ruchu paralimpijskiego. Z tyłu wszystkie mają logo igrzysk i nazwę dyscypliny, w której medal został zdobyty. W wersji paralimpijskiej na rewersie jest też tekst w brajlu.
Polacy i Litwini na zimowych paralimpiadach
Dorobek polskich paralimpijczyków na Zimowych Igrzyskach Paralimpijskich to 45 medali: 11 złotych, 6 srebrnych oraz 28 brązowych. Najwięcej, bo aż 13, zdobyli w 1984 r. w Innsbrucku, na ostatnich igrzyskach w Pekinie Polska nie powiększyła dorobku.
W 2026 r. Polskę będzie reprezentować dziewięcioro zawodniczek i zawodników, spośród których sześcioro wystartuje ze wsparciem przewodników.
Paranarciarstwo biegowe i parabiathlon: Aneta Kobryń — przewodnik: Bartłomiej Puto; Błażej Bieńko — przewodnik: Michał Lańda; Piotr Garbowski — przewodnik: Jakub Twardowski; Paweł Gil — przewodnik: Radosław Koszyk; Krzysztof Plewa; Witold Skupień.
Paranarciarstwo alpejskie: Oliwia Gołaś — przewodnik: Andrzej Stasik; Michał Gołaś — przewodnik: Kacper Walas.
Parasnowboard: Natalia Siuba-Jarosz.
Największe szanse na dobre wyniki polscy paralimpijczycy mają w paranarciarstwie biegowym i paranarciarstwie alpejskim. W ostatnich przed igrzyskami zawodach pucharu świata w paranarciarstwie biegowym, złoto i dwa srebra zdobył Witold Skupień, a dwa brązowe medale dołożyła Aneta Kobryń z przewodnikiem Bartłomiejem Puto. Michał Gołaś zdobył srebrny medal w slalomie w szwajcarskim Veysonnaz. Dało mu to także drugie miejsce w klasyfikacji generalnej slalomu wśród zawodników z niepełnosprawnością wzroku.
Litwa zadebiutowała na zimowych paraigrzyskach w 1994 r. w Lillehammer. W skład drużyny wchodziło wówczas dwoje biegaczy narciarskich: Sigita Kriaučiūnienė i Saulius Leonavičius. Po starcie w Norwegii nastąpiła długa przerwa i dopiero teraz Litwa powraca na zimowe areny paralimpijskie, a konkretnie na jedną — snowboardową, na której wystartuje parasnowboardzista Rapolas Micevičius, który zakwalifikował się do igrzysk po udanym występie w zawodach pucharu świata. Micevičius będzie mieć szansę na zdobycie pierwszego medalu dla Litwy w historii zimowych paralimpiad.
Rekordy i pieniądze
W paralimpiadach sam udział jest jeszcze ważniejszy niż w igrzyskach olimpijskich, ale i tutaj notuje się rekordy i jest o co walczyć.
W klasyfikacji medalowej wszech czasów, podobnie jak w igrzyskach olimpijskich, prowadzi Norwegia (140 złotych, 111 srebrnych, 86 brązowych; razem: 334), ale blisko są: USA (117/130/88; razem: 335) i Austria (109/118/116; razem: 343).
Ragnhild Myklebust (z Norwegii) jest rekordzistką pod względem liczby indywidualnych medali Zimowych Igrzysk Paraolimpijskich — zdobyła ich łącznie 27, w tym 22 złote.
Polscy medaliści mogą liczyć na znaczące nagrody. Za medale można uzyskać: ok. 100 tys. zł (złoto), 70 tys. zł (srebro) i ok. 55 tys. zł (brąz). Dodatkowo paralimpijska emerytura dla medalistów (po ukończeniu 40. roku życia) została zrównana z emeryturą olimpijską i wynosi 5 116,99 zł netto miesięcznie. Zawodnicy z miejsc 4-8 mogą liczyć na stypendia z Ministerstwa Sportu i Turystyki wypłacane w miesięcznych ratach przez 18 miesięcy.
Przyszłość paraigrzysk
MKP w dużej mierze udawało się do tej pory uniknąć drażliwych zawiłości geopolityki, ale to już przeszłość. Ironią losu jest to, że za Andrew Parsonsa, przewodniczącego Międzynarodowego Komitetu Paraolimpijskiego, igrzyska stały się niezbędną platformą do obrony praw osób z niepełnosprawnościami. Tegoroczne Zimowe Igrzyska Olimpijskie będą jak dotąd największe, a po raz pierwszy wezmą w nich udział: Portugalia, Salwador, Haiti i Macedonia Północna.
W tym roku odbędzie się więcej wydarzeń i istnieje autentyczna nadzieja, że sukces Zimowych Igrzysk Paralimpijskich rzuci nowe światło na sport osób z niepełnosprawnościami. Od zdobywczyni medali w zawodach letnich i zimowych w USA, Oksany Masters, po mistrza Włoch w narciarstwie alpejskim Giacomo Bertagnolliego, po Brytyjkę Mennę Fitzpatrick, która, podobnie jak Lindsey Vonn, będzie rywalizować w zjeździe zaledwie kilka miesięcy po poważnej kontuzji — będzie wielu bohaterów i mistrzów.Aby jednak w pełni wykorzystać swoje szanse, igrzyska muszą najpierw pokonać wyzwania.
