8
Polscy ochotnicy Napoleona — wskrzeszony głosem ich pamięci

Ogród w Zaosiu, zaraz rozdane zostaną teksty „Pieśni polskich ochotników Napoleona”. Pierwszy od lewej założyciel towarzystwa „Epoka księcia Michała Kleofasa” Źmicier Ragaczow
image-52987

Ogród w Zaosiu, zaraz rozdane zostaną teksty „Pieśni polskich ochotników Napoleona”. Pierwszy od lewej założyciel towarzystwa „Epoka księcia Michała Kleofasa” Źmicier Ragaczow

Gdzie przyjemniej tracić chwile jak w gronie własnych rodaków… Na pewno tak. Oraz — …Już dobosz zabrzmiał, już sojusz zawarty, z panewką próżną idzie w bój Pułk Czwarty… Oraz — Powiedz, dźwięczna kobzo moja: umie li co duma twoja, co być może piękniejszego nad człowieka rycerskiego?… Święta prawda! Oraz — O mój rozmarynie, rozwijaj się i rozkwitały pęki białych róż.

Na tych pieśniach wychowało się nie jedno polskie pokolenie. A to że nieprzebrzmiałe utwory do dziś są pamiętane i śpiewane na ziemiach koronnych i litewskich, niemała zasługa wielkiego człowieka, kresowiaka urodzonego w Złoczowie pod Lwowem, świętej pamięci pana Jerzego Kołaczkowskiego (1907-1995), polskiego dyrygenta, kompozytora i historyka muzyki narodowej. Z jego inicjatywy i pod jego kierunkiem kilka polskich orkiestr symfonicznych, w tym Reprezentacyjny Zespół Artystyczny Wojska Polskiego, z udziałem znakomitych solistów operowych Teatru Wielkiego w Warszawie nagrało w latach tysiąc dziewięćset siedemdziesiątych sześć płyt z pieśniami patriotycznymi, żołnierskimi, powstańczymi, ludowymi i harcerskimi; pierwsza z nich miała jakże wymowny tytuł „Echa Ojczyzny”.

Jerzy Kołaczkowski
image-52988

Jerzy Kołaczkowski

Opracowania artystycznego na głosy i orkiestrę dokonanego przez pana Kołaczkowskiego inaczej niż niezrównanym nazwać nie sposób, to coś przepięknego. Nie dorównał mu pod tym względem nikt.
Mistrz sporo czasu poświęcał poszukiwaniom archiwalnym. W powstałych w ich wyniku opracowaniach znajdujemy między innymi „Pieśń polskich ochotników Napoleona”: trzy zwrotki i parę zdań rysu historycznego z zaznaczeniem, że w przekazach wspominana jest większa ilość zwrotek, ale odnaleźć ich nie udało się.

W roku 1995 w bibliotece muzycznej w Lipsku przypadkowo zobaczyłem wśród starodruków wyłożonych pod szkłem w gablocie niedużą książeczkę z polską nazwą „Śpiewnik Polski”. Zapytałem, czy mogę ten druk obejrzeć, przyniesiono mi go do czytelni. Wydany został w Lipsku w roku 1846. Chciwie zacząłem przeglądać i na kolejnej stronie doświadczyłem niezrównanego uczucia „Eureka!!!” Archimedesa, gdyż zawołanie to oznacza dosłownie „znalazłem!!!”. Pod tytułem „Pieśń polskich ochotników Napoleona” widniały osiem zwrotek z refrenem. Mało brakowało, bym zaklaskał.

Po powrocie z adzwoniłem do Związku Kompozytorów Polskich i zapytałem, w jaki sposób mogę uzyskać kontakt z Jerzym Kołaczkowskim. Usłyszałem, że od dwóch miesięcy nie żyje.
Tak też w pełnej swej wersji historycznej pieśń polskich ochotników Napoleona pozostawała we mnie przez siedemnaście lat wyuczona na pamięć. W Bibliotece Narodowej w Warszawie, gdzie indagowałem przez ciekawość, lipskiego śpiewnika z 1846 roku nie ma; zresztą nie dziw: gdyby był, mistrz na pewno by go wykorzystał.
Latem bieżącego roku otrzymałem zaproszenie od grupy „Epoka księcia Michała Kleofasa” zrzeszającej białoruskich młodych entuzjastów historii,  muzyki i krajoznawstwa. Książę to Michał Kleofas Ogiński.

Bractwo w kostiumach z epoki udało się na całą niedzielę do majątku Zaosie, gdzie swego czasu urodził się Adam Mickiewicz. Pośród pagórków leśnych oraz łąk zielonych tańczyliśmy w słońcu na dziedzińcu przy żywej muzyce polonezy i walce, zwiedzaliśmy folwark-muzeum, słuchaliśmy opowieści dyrektora, spacerowaliśmy nad stawem, graliśmy w krokiet, wzbudzaliśmy zachwyt gości, mieliśmy (trzydziestu pięciu uczestników) wielki piknik na plandece na łące, recytowaliśmy fragmenty „Świtezianki” po polsku, białorusku i rosyjsku, znów słuchaliśmy muzyki. Nastrój stworzył się niepowtarzalny.
– Proszę czcigodnych państwa – mówię. – Okazja  i miejsce są wybitnie godne, bo wszak mamy poza wszystkim innym rok dwóchsetlecia epopei napoleońskiej.

17 Pułk Ułanów Litewskich nad brzegiem Berezyny. Pierwszy od lewej jego twórca w dwudziestym pierwszym wieku i dowódca porucznik Paweł Kalinkow, znany rekonstruktor białoruski
image-52989

17 Pułk Ułanów Litewskich nad brzegiem Berezyny. Pierwszy od lewej jego twórca w dwudziestym pierwszym wieku i dowódca porucznik Paweł Kalinkow, znany rekonstruktor białoruski

To, co zaraz spróbujemy zaśpiewać, na pewno zabrzmi zespołowo po raz pierwszy w wieku dwudziestym pierwszym, a z dużym prawdopodobieństwem co najmniej od początku wieku dwudziestego.
Opowiedziałem o Jerzym Kołaczkowskim i znalezisku w Lipsku. Rozdałem wydruki z ośmioma zwrotkami po polsku i na wszelki wypadek z równoległym tłumaczeniem, by wszyscy rozumieli, co śpiewają. Zaintonowałem melodię.
– Jasne? Śpiewamy!

Pieśń Polskich
Ochotników Napoleona

Gdzie przyjemniej tracić chwile,
Jak w gronie własnych rodaków?
Z nimi żyć, umierać mile
Śród narodowych orszaków.

    Dalej, bracia, idźmy śmiało
    Za hasłem Napoleona!
    Czyje w boju legnie ciało,
  Ten przeznaczeń swych dokona.

Świat obudził się ospały –
Drżą w postrachu dumne cary.
Czeka na nas trud nie mały –
Dalej, bracia, pod sztandary!

    Dalej, bracia…

Niechaj z orłami cesarza
I nasz biały orzeł wzleci.
Pierzchnie przed nim
horda wraża,
Wszak zwycięstwa
gwiazda świeci.

    Dalej, bracia…

Wiatr co powiał znad Sekwany
Już kołysze polskie łany.
Kraj przebudza się kochany,
Nie daremne będą rany.

    Dalej, bracia…

Wszak nie więcej sześć
stóp ziemi
Człek po śmierci swej zajmuje.
Na równi umrze z drugimi
Komu świat trumnę
zbuduje.
    Dalej, bracia…
Lepiej, gdy bracia garść piasku
Na me oczy rzucać muszą.
Bez żadnego mnichów wrzasku,
Tylko westchną za mą duszę.

    Dalej, bracia…

Noc otuli pole krwawe,
Gwiazdy firmament rozświecą
I żołnierskie dusze prawe
Ku niebiosom lekko wzlecą.

    Dalej, bracia…

Braci poległych imiona
Nie zapomni lud nad Wisłą.
Kto przeżyje ten w ramiona
Padnie Polsce niezawisłej!

    Dalej, bracia, idźmy śmiało
    Za hasłem Napoleona!
    Czyje w boju legnie ciało,
 Ten przeznaczeń swych dokona.

Nieśwież, bal u Ogińskich (chociaż w posiadłości Radziwiłłów), polonez na błoniach przed balem właściwym, tańczy 17 Pułk Ułanów Litewskich
image-52990

Nieśwież, bal u Ogińskich (chociaż w posiadłości Radziwiłłów), polonez na błoniach przed balem właściwym, tańczy 17 Pułk Ułanów Litewskich

Po Zaosiu ochotnicy Napoleona brzmieli już trzykrotnie: na dorocznym październikowym balu Ogińskich (książę Michał Kleofas urodził się i zmarł w październiku), tam akompaniował fortepian, a rzecz się działa w zamku w Nieświeżu; na biwaku wśród namiotów 17 Pułku Ułanów Litewskich (litewscy ochotnicy Napoleona) przy Borodinie 2012; tam, słysząc śpiew po polsku, dołączył Pułk Czwarty Piechoty Księstwa Warszawskiego z Korony; oraz nad brzegiem Berezyny przed kilkoma dniami, gdzie odbyła się wielka impreza rekonstrukcyjna oraz ceremonia oficjalna z udziałem wicepremiera Białorusi, ambasadorów Francji, Polski i Rosji oraz potomka cesarza Napoleona, pana Charles’a Marie Jérôme’a Victora Napoléona, z okazji dwóchsetlecia przeprawy przez zamarzającą Berezynę, co pochłonęła wtedy tysiące a tysiące żywotów. Czyje w boju legnie ciało, ten przeznaczeń swych dokona.
Można właściwie być pewnym, że po dawno nieistniejącym i zapomnianym wydawnictwie w Lipsku „Kurier Wileński” ukazuje światu drukiem „Pieśń polskich ochotników Napoleona” po raz pierwszy od 1846 roku. Tak być zresztą powinno. Bo jakże kultura polska mogłaby istnieć bez Wilna? Temat to jednak na inne opracowanie.

Julian Bielski
Zdjęcie autora



8 odpowiedzi to Polscy ochotnicy Napoleona — wskrzeszony głosem ich pamięci

  1. józef III mówi:

    taaaak ; okazuje się, że to nie byli żadni Polacy tylko Białorusini (por. teksty z ARCHE)albo Litwini (por. sprawozdania rekonstrukcyjne z KW) …, ze nie było “II wojny polskiej” ogłoszonej przez Cesarza tylko walka o wolność Białorusi (Litwy w rozumieniu etnicznym) ….

  2. Oleniszki mówi:

    Wśród polskich ochotników Napoleona z Wileńszczyzny wymienianych przez Adama Mickiewicza znalazłem swoich przodków,

    “…Mowy starca krążyły we wsi po kryjomu;

    Chłopiec, co je posłyszał, znikał nagle z domu,

    Lasami i bagnami skradał się tajemnie,

    Ścigany od Moskali, skakał kryć się w Niemnie

    I nurkiem płynął na brzeg Księstwa Warszawskiego,

    Gdzie usłyszał głos miły: “Witaj nam, kolego!”

    Lecz nim odszedł, wyskoczył na wzgórek z kamienia

    I Moskalom przez Niemen rzekł: “Do zobaczenia!”

    Tak przekradł się Gorecki, Pac i Obuchowicz,

    Piotrowski, Obolewski, Rożycki, Janowicz,

    Mierzejewscy, Brochocki i Bernatowicze,

    Kupść, Gedymin i inni, których nie policzę;

    Opuszczali rodziców i ziemię kochaną,

    I dobra, które na skarb carski zabierano….”

  3. monstrum mówi:

    Naprawdę tak się okazuje? Czy “Arche”, pismo skądinąd ciekawe i porządne, acz drukujące również autorów o inklinacjach opozycyjnych, nihilstycznych czy niestety nacjonalistycznych, stanowi ostateczny probierz do okazywania prawdy absolutnej?

  4. monstrum mówi:

    Oleniszki, nr.2

    …I zazdrościła młodzież wieszczów sławie,
    Która tam dotąd brzmi w lasach i w polu,
    I którym droższy, niż laur Kapitolu,
    Wianek rękami wieśniaczki osnuty
    Z modrych bławatków i zielonej ruty.

    Dzięki za cytat z nazwiskami przodków. Źródło to cytatów, myśli, wiedzy, postaw wszak bezdenne i wieczne. O trzy zaś strofy powyżej od zacytowanej, tej co słowami “Już Sędzia spał. Więc Woźny cicho wszedł do sieni” rozpoczęta, widzimy też zarówno Ogińskich jak Mickiewiczów. O ile nie tajemnica, jak Przodkowie co ciągneli do Napoleona nazywali się? Poza tym, o ile również nie tajemnica, czym jest imię Oleniszki? Z dostępnych żadne źródło geograficzne go nie wymienia. Czy to nie istniejący dziś majątek – jak na przykład pradawne Oginty książąt Ogińskich (pod jak najbardziej istniejącymi i prosperującymi Żyżmorami)?

  5. taki z Siczy mówi:

    czy autor=monstrum?
    dobre artykul,piesnia i foty,ciekawo.
    czy pan taksamo wywczaje rosyjskie piesnie 1812 obroncow rosji od napoleona?

  6. Oleniszki mówi:

    “Poza tym, o ile również nie tajemnica, czym jest imię Oleniszki? Z dostępnych żadne źródło geograficzne go nie wymienia”.
    W Oleniszkach się urodziłem i tam była posiadłość moich rodzicówprzed wojna (jedne z nazwisk wymienionych przez Adama Mickiewicza)

  7. monstrum mówi:

    Taki z Siczy, nr.5

    Witam serdecznie!! Jakże miło Pana tu spotkać!

    Pan na pewno zna takie dzieło poetyckie:

    А и Б
    сидели не трубе.
    А пропало,
    Б упало,
    Кто остался на трубе?

    To rzekłszy mamy nie skomplikowane równanie
    a = m

    Pieśni rosyjskie z czasów tamtej wojny ojczyźnianej potrzebują poszukiwań i badań. Dziesięciolecia radzieckie nie sprzyjały ich pielęgnowaniu, bo żołnierze z czasów marszałka Kutuzowa w śpiewie często zwracali się do Boga. W Nowej Rosji przede wszystkim zwrócono się do czasu i repertuaru najbardziej przed tym zakazanego: pierwszej wojny światowej i Białej Armii w wojnie domowej. Tu znam utworów wiele, a w ich upowszechnianiu wybitną rolę odegrała i nadal odgrywa niezrównana pani Żanna Biczewska.

    *

    Oleniszki, nr.6

    Dzięki za informację, za to, że Pan chce się nią dzielić. Dla mnie takie okruchy są bezcenne. Jednak znalazłem, dobrze poszperawszy: miejscowość Oleniszki w parafii Kozakiszki koło Jewia. Co więcej, przypuszczam, że jest tam mowa o Panu (pisane przez Arnolda 24.12.2010 o 13:16) :
    http://www.historycy.org/bez_grafik/index.php/t75337-100.html

    Nie bywałem dotychczas w tamtych okolicach. O Jewiu wiem tyle, że znajduje się na bogatej mapie inwestycji pro publico bono książąt Ogińskich: na początku XVII wieku książę Bogdan Ogiński, podkomorzy trocki i pułkownik husarski Wielkiego Księstwa Litewskiego, założył tu klasztor prawosławny, natomiast po dwustu latach książę Grzegorz Ogiński (z linii witebskiej) założył kościół katolicki.

    Jeżeli Pana dalsza rozmowa ciekawi, czy Oleniszki dziś istnieją?

  8. Anonymous mówi:

    Oleniszki Nr.7
    Istnieją,litewska nazwa tej wsi jest Aliniškė, czytaj Aliniszke.

Leave a Reply

Your email address will not be published.