Więcej

    Rosjanie zniszczyli pomnik litewskich i polskich ofiar zsyłek

    W sobotę 22 kwietnia Stowarzyszenie Memoriał, niezależna rosyjska organizacja pozarządowa dokumentująca stalinowskie zbrodnie, powiadomiła o zniszczeniu pomnika w osadzie Galaszor w Kraju Permskim w Rosji.

    Czytaj również...

    — Ten pomnik nigdy nie był mile widziany przez lokalne władze. Nie sprzyjały jego postawieniu, utrudniano opiekę nad nim, teraz w końcu, zgodnie z informacjami Memoriału, zniszczono go — mówi „Kurierowi Wileńskiemu” Rytas Narvydas, historyk z Centrum Badania Ludobójstwa i Ruchu Oporu Mieszkańców Litwy.

    Czytaj więcej: Apel w obronie Stowarzyszenia „Memoriał”

    Zniszczenie pomnika nagłośnił lokalny aktywista Stowarzyszenia Memoriał, Aleksiej Kamienskich. „Otrzymałem informację o likwidacji pomnika polskich i litewskich zesłańców, którzy zginęli w osadzie Galaszor na północy Kraju Permskiego. Sprzęt (budowlany) jechał bezdrożami, omijając miejscowości, by mieszkańcy, którzy opiekują się cmentarzem, nie podnieśli alarmu” — poinformował Kamienskich.

    Pomnik w kształcie litewskiego krzyża powstał w 2016 r. Widniały na min napisy: „Tutaj pochowano Litwinów i Polaków, ofiary represji politycznych 1945 roku” oraz „Pamiętamy o was, kochamy was, tęsknimy. Rodacy”. Na dwóch metalowych płytach wypisane były nazwiska ofiar represji. Był on litewską inicjatywą społeczną — zbudowany został dzięki ofiarom osób prywatnych przy współpracy z Wileńską Wspólnotą Więźniów Politycznych i Zesłańców.

    — Galaszor był miejscem zesłania. Nie miał być docelowo miejscem zagłady, ale w praktyce wielu tam umarło. Wiele osób zmarło w wyniku głodu i ciężkich warunków życia, niektórzy zginęli podczas ciężkiej i niebezpiecznej pracy w lesie. Ich rodzinom udało się powrócić z zesłania, pamiętali jednak o swoich zmarłych. W 1989 r. postawili na miejscowym cmentarzu metalowy krzyż. W latach 1988–1991 szczątki wielu zmarłych udało się sprowadzić na Litwę — mówi Rytas Narvydas.

    Polscy zesłańcy trafili do Galaszoru w 1940 r., a ich obecność upamiętniał metalowy krzyż. Litwini na miejsce zsyłki dotarli później. W 1945 r. do osady przybyło około 60 (według innych źródeł ok. 80) rodzin. W tym czasie Litwini stanowili większość ludności osady. Mieszkali w barakach zbudowanych z drewna, które pozyskiwali z lasu. Dopiero w 1957 r. ci, którzy przeżyli, mogli wrócić w swoje rodzinne strony. Wielu Litwinów powróciło na Litwę, Polacy często wybierali wyjazd do Polski. Do 1970 r. zesłańcy całkowicie opuścili wieś. W osadzie pozostało ok. 100 zesłańczych grobów.

    — Litwinów, którzy mieszkają i mają korzenie w rejonie Permu, jest niewielu, ale aktywnie włączyli się w prace nad przyszłą wyprawą. Na przykład Antanas Gurkšnys, zesłaniec mieszkający w Permie, sporządził listę 90 rodaków pochowanych na cmentarzu w Galaszor, a także zajmował się statusem prawnym zesłańców, ponieważ, aby uzyskać od miejscowych władz pozwolenie na postawienie pomnika, trzeba było udowodnić, że osoby pochowane na cmentarzu nie są przestępcami — mówi historyk.

    Antanas Gurkšnys w jednym z wywiadów wspominał o powodach upamiętnienia na jednym pomniku obu narodowości. „Jako dzieci biegaliśmy po mogiłkach tych Polaków. My przyjechaliśmy później, a oni tu byli już. Ile było tych grobów? 10, 15 — dziś nie powiem. Ale chciałem, żeby pamięć też była zachowana” — mówił podczas wizyty na miejscu zesłania swojej rodziny w 2016 r.

    Jak wyjaśnia Rytas Narvydas, litewska działalność upamiętniająca zesłańców od dawna napotykała na sprzeciwy lokalnych władz. W 2019 r. grupa wolontariuszy Memoriału z Permu i Litwinów zorganizowała wyprawę do osady Galaszor, by posprzątać przy grobach i wokół pomnika. Wyprawa sprowadziła kontrole, rewizje, zakończyła się karami pieniężnymi dla wykonawców prac.

    — Ten pomnik nie był nigdy chciany przez lokalne władze. Nie tylko zresztą ten. Także pomnik upamiętniający zesłańców, który znajduje się obecnie na ul. Ofiarnej, miał być początkowo w Rosji, ale władze się na to nie zgodziły. Jest więc w Wilnie, przy Muzeum Okupacji i Walk o Wolność — stwierdza historyk.

    Czytaj więcej: Dziś Dzień Żałoby i Nadziei. Litwa wspomina zesłańców

    Reklama na podst. ust. użytkownika.; Dzięki reklamie czytasz nas za darmo

    Afisze

    Więcej od autora

    Polacy na Łotwie mogą być dumni ze swojej aktywności w ZPŁ [Z GALERIĄ]

    Ilona Lewandowska: W 2024 r. ukazała się twoja książka pt. „Związek Polaków na Łotwie – 100 lat historii”. Rok wcześniej przygotowałeś wystawę poświęconą ZPŁ. Skąd zainteresowanie tym tematem? Tomasz Otocki: Od wielu lat regularnie jeżdżę na Łotwę, interesuje mnie kultura...

    „Traktat wyjątkowy” – ważna publikacja poświęcona relacjom polsko-litewskim 

    W związku z przypadającą w tym roku 30. rocznicą podpisania Traktatu o przyjaznych stosunkach i dobrosąsiedzkiej współpracy między Polską a Litwą w Ambasadzie RP w Wilnie została zaprezentowana anglojęzyczna publikacja pod redakcją dr Aleksandry Kuczyńskiej-Zonik i doc. dr. Andrzeja...

    Platforma Europejskiej Pamięci i Sumienia w Wilnie. „Nie jest za późno upominać się o sprawiedliwość”

    W pierwszym dniu zjazdu odbyła się otwarta dla uczestników z zewnątrz konferencja na temat: „Zbrodnie totalitaryzmu — sprawiedliwość i pamięć w XXI wieku”. Konferencję otworzyli Marek Mutor, prezes PEMC oraz Arūnas Bubnys, dyrektor generalny Centrum Badania Ludobójstwa i Ruchu...

    35 lat krzewienia polskiego folkloru

    „Rudomianka” jest przykładem tego, że folklor nie tylko nie przestaje być aktualną propozycją kulturową, ale wręcz staje się coraz bardziej atrakcyjny. Przez 35 lat działalności zespół urósł z 17-osobowej grupy, która dała mu początek, aż do 170 osób. –...