Ramzan Kadyrow, przywódca Republiki Czeczeńskiej (wchodzącej w skład Federacji Rosyjskiej) od prawie 20 lat, cierpi podobno na niewydolność nerek. Na nagraniach wygląda coraz gorzej. Nic dziwnego, że znów nasilają się spekulacje, kto będzie jego następcą. To poważny problem polityczny nie tylko dla Czeczenii, lecz także dla całego putinowskiego reżimu.
Monarchia dziedziczna Kadyrowów?
Po dwóch wojnach z Kremlem Czeczenia została ostatecznie ujarzmiona dzięki pomocy klanu Kadyrowów. Achmat Kadyrow, były bojownik rebeliantów, przeszedł na drugą stronę i został mianowany prezydentem, ale po roku zginął w zamachu.
Jego syn Ramzan przejął władzę trzy lata później, po osiągnięciu wymaganego przez konstytucję wieku 30 lat. Od tego czasu rządzi żelazną ręką, eliminując rywalizujące klany oraz konsolidując władzę i bogactwo.
Przez ponad dwie dekady sprawowania władzy Kadyrow umocnił swoją pozycję, umieszczając członków najbliższej rodziny i bliskich krewnych w instytucjach politycznych, bezpieczeństwa i gospodarczych Czeczenii. Niektórzy eksperci mówią wręcz o monarchii zbudowanej na dwóch filarach: tradycyjnie ważnych wśród górskich klanów Kaukazu więzach krwi oraz islamie. Pytanie, czy ten system przetrwa i rządy obejmie trzecie pokolenie Kadyrowów.
Uwaga skupia się na dwóch synach. Najstarszy, mający 20 lat Achmat, imię dostał po dziadku. Na początku tego roku Kadyrow mianował go na stanowisko współpełniącego obowiązki wicepremiera Czeczenii.
Od 2022 r., kiedy miał 18 lat, Achmat pełnił funkcję doradcy swojego ojca i zajmował kilka wysokich stanowisk, w tym kierownicze w organizacjach młodzieżowych, stanowiska wiceministra, ministra ds. młodzieży i sportu oraz prezesa klubu piłkarskiego Achmat. Rosyjskie media często jednak zwracają uwagę na jego ograniczoną charyzmę i słabe umiejętności wystąpień publicznych – cechy, które mają znaczenie w systemie opartym na osobistej władzy – pomimo pełnienia przez niego wielu funkcji.
18-letni Adam, choć jest dopiero trzecim w kolejności synem, wydaje się mieć większe szanse od Achmata. Również jest stopniowo awansowany przez ojca na wysokie stanowiska w regionie. Cieszy się znacznie większym zainteresowaniem opinii publicznej – choćby niedawno z powodu wypadku samochodowego, w którym odniósł poważne obrażenia.
W 2023 r. zasłynął z brutalnego pobicia Nikity Żurawiela, który został aresztowany za spalenie Koranu. Po pobiciu Adam otrzymał tytuł Bohatera Republiki Czeczeńskiej i w wieku 15 lat został mianowany szefem osobistej służby bezpieczeństwa swojego ojca. Czeczeńskie elity aktywnie rozpowszechniały film przedstawiający napaść na więźnia, przedstawiając to jako demonstrację męskości i wiary w kontekście plotek dotyczących homoseksualizmu Adama.
Od kwietnia 2025 r. Adam pełni funkcję sekretarza Czeczeńskiej Rady Bezpieczeństwa, a jego wystawne wesele latem 2025 r. jeszcze bardziej wzmocniło jego wizerunek publiczny.
Lord czy człowiek ze złotym pistoletem?
Poza najbliższą rodziną Kadyrowa jako potencjalnych następców często wymienia się dwóch długoletnich lojalistów Ramzana. Magomed Daudow jest premierem Czeczenii, a Adam Delimchanow jest deputowanym do rosyjskiej Dumy Państwowej z Czeczenii.
Pomimo wyraźnego podziału sfer wpływów 56-letni Delimchanow wydaje się mieć dużo silniejsze zaplecze i większe zaufanie Kadyrowa, który kiedyś powiedział o nim w wywiadzie, że jest jego „najbliższym przyjacielem, bliższym niż brat”. Delimchanow ma wpływy daleko poza krajem. Utrzymuje kontakty z czeczeńską diasporą w Rosji, Azji Środkowej, na Kaukazie Południowym i na Bliskim Wschodzie. Jego ludzie w Europie i USA zastraszają czeczeńskich dysydentów.
W Czeczenii Delimchanowowie są drugim najsilniejszym po Kadyrowach klanem. Adam czasami nazywany jest „człowiekiem ze złotym pistoletem” po tym, jak kiedyś podczas bójki z innym deputowanym z jego kieszeni wypadł pozłacany pistolet.
Z kolei 45-letni Daudow ma przydomek Lord – podobno nadał mu ją sam Kadyrow z powodu czarnego garnituru, który Magomed miał na sobie podczas ich pierwszego spotkania. Kiedyś Daudow walczył w szeregach rebeliantów, ale podobno zdobył zaufanie Ramzana, przynosząc mu głowę komendanta polowego, który przyznał się do zabicia Achmata Kadyrowa.
Daudow jest często przedstawiany jako brutalny, ale skuteczny egzekutor reżimu. Kadyrow polegał na nim w zarządzaniu kryzysami, od pandemii COVID-19 po wysyłanie czeczeńskich ochotników na wojnę z Ukrainą. Jako premier Daudow stałby się pełniącym obowiązki szefa regionu po śmierci Kadyrowa, zgodnie z konstytucją republiki.
Od czasu do czasu pojawiają się też inne nazwiska lojalistów Kadyrowa, choćby byłego premiera Czeczenii Rusłana Edelgerijewa czy dowódcy zbrojnej formacji Achmat, gen. Aptiego Ałaudinowa. Mają oni jednak zdecydowanie mniejsze szanse niż Delimchanow czy Daudow. Choć i tak trzeba podkreślić, że to Władimir Putin podejmie ostateczną decyzję.
Sukcesja podwyższonego ryzyka
Synowie Kadyrowa raczej nie obejmą formalnego przywództwa w najbliższym czasie. Trudno sobie wyobrazić, aby Putin mianował 18- lub 20-latka na przywódcę tak ważnego z punktu widzenia bezpieczeństwa regionu Rosji.
Taki scenariusz wiązałby się zresztą z poważnymi przeszkodami prawnymi. Zgodnie z rosyjskim prawem szefowie podmiotów federalnych muszą mieć co najmniej 30 lat.
Wydaje się, że najbardziej prawdopodobny scenariusz to powtórka z sukcesji po Achmacie Kadyrowie: zaufany człowiek zostaje tymczasowo liderem, dopóki jeden z synów Ramzana nie osiągnie wymaganego wieku. Tyle że to nie trzy, ale aż 10–12 lat. Bardzo długi okres, w trakcie którego wiele się może zdarzyć, choćby próba ograniczenia wpływów Kadyrowów.
Odejście Ramzana może zakłócić delikatną równowagę wewnętrzną Czeczenii. System opiera się nie tylko na formalnych instytucjach, lecz także na osobistych lojalnościach, nieformalnych porozumieniach i gwarancjach, które osobiście egzekwuje Kadyrow. Bez niego uśpione rywalizacje i sprzeczności mogą ponownie się ujawnić.
Jest też kwestia lojalności czeczeńskich elit wobec Moskwy. Ramzan wielokrotnie dawał do zrozumienia, że Czeczenia jest wiernym wasalem nie tyle państwa rosyjskiego, ile osobiście Putina. Co się wydarzy, jeśli zabraknie jednego z nich?
Czytaj więcej: Mięso armatnie Putina