Teatr z prawdziwego życia
„W pokoju nastolatka” powstało z autentycznych historii nastolatków, którzy wcześniej nie mieli nic wspólnego z teatrem. Była to młodzież trafiająca do organizacji pozarządowej w ramach pomocy socjalnej — zagubiona, często z trudnych środowisk, szukająca alternatywy dla destrukcyjnych zachowań.
— To nie są wymyślone sceny. To ich codzienność — w rozmowie z „Kurierem Wileńskim” podkreśla Egidijus Kuckaitis, kierownik organizacji VšĮ Social Hug, realizującej projekt „Chillin’ Street”. — Etiudy i pomysły stworzyli sami młodzi ludzie, z własnych, życiowych doświadczeń, a reżyser ułożył z ich opowieści spójną sztukę teatralną. To była długa praca i wiele prób, ale właśnie dzięki temu spektakl jest tak prawdziwy.
W projekcie wzięło udział około 20 młodych aktorów w wieku od 10 do 18 lat, uczniów szkół w Kownie. Choć spektakl był już kilkakrotnie grany w Kownie, to właśnie wileńska premiera wzbogacona została o nowe, mocne sceny.
Teatr jako forma terapii
Dla wielu uczestników projekt okazał się czymś więcej niż artystycznym doświadczeniem.
— Drama i improwizacja są dla nich formą terapii — mówi Egidijus Kuckaitis. — To jedyne miejsce, gdzie mogą legalnie dotykać trudnych tematów, mówić o bólu, złości, strachu. Uczą się wyrażać emocje, odnajdują wewnętrzną motywację, zaczynają wierzyć, że mogą zmienić swoje życie.
Działania Social Hug nie ograniczają się do jednej przestrzeni. Organizacja prowadzi zajęcia w różnych punktach — na boiskach, w przestrzeniach miejskich, w pracowniach. Oferuje sport, sztukę, projektowanie, działania związane z jedzeniem i zrównoważonym stylem życia. Każdy młody człowiek może znaleźć coś dla siebie.
Grupa docelowa: rodzice
Choć spektakl porusza problemy młodzieży, jego najważniejszym adresatem są dorośli.
— To jest bardzo bolesna wiadomość dla rodziców — dodaje Kuckaitis. — Nie po to, by kogokolwiek oskarżać, ale by pokazać, że bez rozmowy, empatii i uważności nie da się pomóc młodemu człowiekowi. Najpierw trzeba wysłuchać, spróbować zrozumieć, a dopiero potem stawiać granice.
Spektakl nie kończy się jednak na diagnozie problemów. W finale pokazuje alternatywę — że wyjście istnieje, że można pójść inną drogą.
Głos samorządu: skutki widać po latach
W wydarzeniu wzięły udział również przedstawicielki Samorządu Rejonu Wileńskiego, współpracujące z wieloma organizacjami pozarządowymi, w tym z organizatorem spektaklu.
— W tym spektaklu zobaczyliśmy to, z czym młodzież naprawdę się mierzy — komentuje Krystyna Malinowska, kierownik Wydziału Usług Społecznych Samorządu Rejonu Wileńskiego. — Często dorośli tego nie zauważają, bo są zajęci pracą, kredytami, codziennym pośpiechem. A młodzi ludzie zostają z problemami sami.
Jak podkreśla, brak reakcji w okresie dorastania prowadzi do poważnych konsekwencji w dorosłym życiu.
— Później widzimy te skutki: uzależnienia, alkohol, używki, problemy z prawem, trudności w relacjach — dodaje.
Z kolei Małgorzata Nausewicz-Andrijauskienė, specjalistka społeczna zatrudniona w tym samym wydziale, która na co dzień pracuje z osobami znajdującymi się w kryzysie, zwraca uwagę na psychologiczną barierę, z jaką najczęściej się spotyka.
— Najtrudniejsze jest niedowierzanie, że ktoś jeszcze chce pomóc i że zmiana jest możliwa. Dlatego zawsze mówię: nie jestem tu po to, by osądzać, ale by pomóc. Człowiek ma prawo upaść i wrócić po pomoc drugi czy trzeci raz — dzieli się swoim doświadczeniem.
Każdy ma prawo prosić o pomoc
Przedstawicielki Samorządu Rejonu Wileńskiego podkreślają, że kluczowym momentem jest pierwszy krok — uświadomienie sobie, że proszenie o pomoc nie jest porażką, lecz prawem każdego człowieka.
— Najważniejsze jest to, by osoba znalazła w sobie odwagę i zrozumiała, że ma prawo zwrócić się o pomoc i nie zostanie odrzucona ani odizolowana — zaznacza Małgorzata Nausewicz-Andrijauskienė. — Każdy może zgłosić się do gminy zgodnie z miejscem zamieszkania i tam otrzyma wsparcie. Specjaliści są zobowiązani do reakcji.
Jak podkreślają rozmówczynie, każda gmina rejonu rozwija dziś system pomocy, a działania te mają charakter kompleksowy — od pierwszego kontaktu, przez diagnozę problemu, aż po skierowanie do odpowiednich specjalistów.
— Bardzo ważne jest też to, że człowiek ma prawo się nie zgodzić, ma prawo nie przyjąć pomocy od razu — mówi specjalistka Wydziału Usług Społecznych Samorządu Rejonu Wileńskiego. — Ale samo zgłoszenie się, rozmowa, poczucie, że ktoś wysłucha bez oceniania, często jest pierwszym krokiem do zmiany.
Urzędniczki podkreślają, że empatia, życzliwość i uważność potrafią zrobić bardzo wiele.
— Czasem dobre słowo i poczucie, że nie jest się samemu, zachęcają, by człowiek nie zrezygnował z walki o siebie, stają się momentem, który ratuje życie — podsumowuje Krystyna Malinowska.
Spektakl, który otwiera oczy
„W pokoju nastolatka” to nie tylko teatr. To lustro, w którym dorośli mogą zobaczyć świat młodych ludzi — często niewygodny, bolesny, wręcz szokujący, ale prawdziwy. I przypomnienie, że zanim będzie za późno, trzeba zapytać: „Jak się czujesz? Jak mogę ci pomóc?”.
Ten spektakl nie kończy się wraz z opadnięciem kurtyny.
