W corocznym raporcie Departamentu Bezpieczeństwa Państwa (VSD) podano, że Litewska Cerkiew Prawosławna odgrywa istotną rolę w kształtowaniu i podtrzymywaniu narracji ideologicznych reżimu rosyjskiego.
„Filia FSB”
W dokumencie podkreślono, że kierownictwo Litewskiej Eparchii Prawosławnej publicznie potępiło rosyjską wojnę przeciwko Ukrainie i deklarowało dążenie do uniezależnienia się od Patriarchatu Moskiewskiego, jednak, według wywiadu, nie doszło w tym zakresie do znaczących zmian. „Rosja wykorzystuje cerkiew prawosławną do rozpowszechniania idei »ruskiego świata« oraz wzmacniania swoich wpływów w państwach zagranicznych, zwłaszcza w tych, gdzie istnieją duże społeczności prawosławne i rosyjskojęzyczne. Ze względu na ściśle hierarchiczną strukturę Patriarchat Moskiewski ma znaczący wpływ na podległe mu eparchie za granicą. Do patriarchatu należy działająca na Litwie Prawosławna Eparchia Wileńska i Litewska, co daje Rosji możliwość szerzenia wpływu ideologicznego w litewskiej wspólnocie prawosławnej” — czytamy w dokumencie.
Marius Laurinavičius, analityk ds. Rosji i zagrożeń hybrydowych, twierdzi, że informacja podana przez VSD nie zaskoczyła go.
— Od pełnoskalowej wojny w Ukrainie niejednokrotnie deklarowałem, że działalność Litewskiej Cerkwi Prawosławnej — jako organizacji, a nie wspólnoty religijnej — ma zostać oficjalnie zakazana. Zwłaszcza, że mamy od kilku lat Egzarchat Konstantynopola. Litewska Cerkiew Prawosławna Moskiewskiego Patriarchatu, moim zdaniem, stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa kraju. Musimy zrozumieć, że Moskiewski Patriarchat kiedyś był filią KGB, a teraz FSB. Patriarcha Cyryl I był agentem KGB. To jest powszechnie znany fakt. Był bardzo zasłużonym agentem. W czasach ZSRS działał w Szwajcarii i nie tylko. To jest tylko jeden fakt, jest ich naprawdę więcej. Obecnie Rosja wykorzystuje Cerkiew Prawosławną do działalności poza granicami kraju — mówi „Kurierowi Wileńskiemu” analityk.
Reakcja Cerkwi
Rada Litewskiej Cerkwi Prawosławnej wystosowała apel, w którym wyraziła głębokie zaniepokojenie wspólnoty w związku z jej wzmianką w dorocznym raporcie VSD oraz wypowiedziami niektórych urzędników. „Takie wypowiedzi kształtują negatywne nastawienie wobec drugiej co do wielkości wspólnoty religijnej w Litwie, która od wielu lat działa w ścisłej zgodzie z prawem Republiki Litewskiej” — czytamy w apelu.
Poza tym Rada zadeklarowała dążenie do uzyskania samodzielności wobec Patriarchatu Moskiewskiego. Podkreśliła, że usamodzielnienie się jest możliwe tylko na podstawie prawa kanonicznego. Zdaniem Rady obecna zależność kanoniczna od Patriarchatu Moskiewskiego nie ma żadnego związku z polityką.
VSD tylko wskazuje
Tymczasem zdaniem rozmówcy do zakazania działalności Litewskiej Cerkwi Prawosławnej brakuje woli politycznej.
— Politycy boją się reakcji wyborców. Prawosławni nie stanowią połowy, czy prawie połowy, wyborców. Tym niemniej jest to spora grupa społeczna — zaznacza Laurinavičius.
Rozmówca sądzi, że rozwiązanie polityczne zależy tylko od polityków.
— VSD nie może nic zainicjować, ponieważ nie ma takich uprawnień. VSD może tylko wskazać zagrożenie. Jeśli Litewska Cerkiew Prawosławna została oficjalnie wskazana jako niebezpieczeństwo, to oznacza, że mamy do czynienia z takim zagrożeniem, którego nie da się lekceważyć. Weźmy dla przykładu Chiny: VSD oficjalnie określiło czynnik chiński zagrożeniem dla bezpieczeństwa kraju, kiedy już te zagrożenie stało się czymś oczywistym. VSD publicznie wskazuje zagrożenie, tylko wówczas, kiedy go nie można ignorować. Teraz mamy taką sytuację z Litewską Cerkwią Prawosławną. Dlatego państwo powinno, jak najszybciej podjąć działania w celu rozwiązania problemu — podkreśla analityk.
