Już 15 grudnia na Uniwersytecie Wileńskim odbędzie się prezentacja komiksu-albumu historycznego pt. „Podziemie łączy / Pogrindis jungia”, będącego owocem pracy trojga autorów: scenarzystów z Wilna Ilony Lewandowskiej i Tomasza Bożerockiego oraz rysownika z Polski Tomasza Bereźnickiego. To pierwsza taka opowieść graficzna przedstawiająca w obu językach wątki współpracy Polaków i Litwinów w okresie II wojny światowej oraz po niej.
Czytaj więcej: Spotkanie i prezentacja książki — „Podziemie łączy”
| Graf. Tomasz Bereźnicki
Scenariusz skupiony na historiach osobistych
Opowieść rozpoczyna się od przygotowań do ataku III Rzeszy na Polskę w 1939 r. Te wydarzenia wszyscy powszechnie znamy. Podobnie jak orientujemy się w tym, czym była zbrodnia katyńska (po latach prób jej zakłamywania) i jak potoczyły się losy operacji „Ostra Brama”. Ale scenariusz Ilony Lewandowskiej i Tomasza Bożerockiego nie prześlizguje się nad historią tamtego okresu. Wydobywa wątki, które dotykają historii osobistej, relacji między żołnierzami, opowiada o bohaterach polskich i litewskich, niekiedy w sposób równoległy.
– Ten pomysł towarzyszył mi od lat. Pierwszy raz pojawił się, kiedy odwiedzałam wileńskie Tuskulany, jeszcze jako turystka z Polski. Przeczytałam wówczas informacje, że jest tu pochowanych 42 żołnierzy Armii Krajowej. Zdziwiło mnie, czemu nie ma tego miejsca na polskiej mapie pamięci. Nie pamiętano o tym nawet na Wileńszczyznie. Próbowałam się dowiedzieć, kim byli ci ludzie, bo planowałam napisać o nich artykuł – najpierw popularnonaukowy, a następnie już stricte naukowy – opowiada o początkach swojej pasji do tej tematyki Ilona Lewandowska, historyczka, współscenarzystka albumu „Podziemie łączy / Pogrindis jungia”, a także sekretarz redakcji magazynu „Kuriera Wileńskiego”.
– Dowiedziałam się, że pochowani w Tuskulanach żołnierze odegrali znaczącą rolę w obronie niepodległości tych ziem. Co więcej, zaintrygowały mnie informacje dowodzące bliskiej współpracy polskiego i litewskiego podziemia. W litewskim archiwum czytałam listy Michała Tietiańca do żony. Pisał je, wiedząc, że nie będzie mógł wychować swojej córeczki. Tragedia tych młodych ludzi chwyciła mnie za serce – wyznaje badaczka.
Dramatyzm uchwycony rysunkiem
Dramatyzm losów polskich i litewskich bohaterów został sugestywnie przestawiony w albumie. Ogromna w tym zasługa doświadczonego rysownika z Polski Tomasz Bereźnickiego, który ma już na koncie publikacje o tematyce historycznej.
– Kiedy poznałam Tomka Bereźnickiego, razem stwierdziliśmy, że warto zmierzyć się z tym tematem. Projektem zainteresowała się Fundacja „Pomoc Polakom na Wschodzie”. Otrzymaliśmy finansowanie Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP i mogliśmy tworzyć album. Nie miałam wątpliwości, że warto też zaprosić do współpracy Tomka Bożerockiego – mówi współscenarzystka „Podziemie łączy / Pogrindis jungia”.
Przede wszystkim — merytoryka
Autorzy scenariusza solidnie podeszli do swojej pracy, szczególnie od strony merytorycznej.
– Nie można w stu procentach powiedzieć, że „podziemie łączy”. Jednak w naszym komiksie-albumie odkrywamy, że próby znalezienia porozumienia były. One nie zaistniały na oficjalnym szczeblu, między rządem emigracyjnym a litewską dyplomacją. My opowiadamy o tym, co działo się w okupowanym kraju, pokazujemy, że rozmowy między przedstawicielami jednego i drugiego ruchu oporu trwały od 1942 r. Co więcej, odkrywamy to, że różni ludzie w różnych sytuacjach wtedy sobie pomagali, piszemy choćby o ratowaniu Żydów. Było wiele takich ciekawych momentów w naszej historii. Celem naszej publikacji jest popularyzowanie, upowszechnianie wiedzy o tym, co nas łączy. O tym, co nas dzieli, pisze się i mówi i tak bardzo dużo – mówi Tomasz Bożerocki, historyk specjalizujący się w losach żołnierzy AK, także członek grup rekonstrukcyjnych.
Opowieść o najtrudniejszym okresie
Opowieść graficzna „Podziemie łączy / Pogrindis jungia” dotyczy prawdopodobnie najtrudniejszego okresu w polsko-litewskich relacjach. Konflikt o Wilno objawił się bowiem najmocniej w czasie II wojny światowej. Autorzy znaleźli odpowiednią formę, skierowaną szczególnie do młodego czytelnika, aby opowiadać o tych sprawach. Wydanie albumu zostało wsparte przez Uniwersytet Wileński oraz Centrum Badania Ludobójstwa i Ruchu Oporu Mieszkańców Litwy. Uzyskało też patronat honorowy Instytutu Pamięci Narodowej.
Cel publikacji jest wzniosły – rzucenie światła na elementy historii łączące oba narody, polski i litewski.
– Biliśmy się, kłóciliśmy, ale były też momenty w historii, kiedy współpracowaliśmy. Szukaliśmy porozumienia – nie kryje Tomasz Bożerocki.
– Pragnęłabym, żeby projekty historyczne dotyczące spraw między Polakami i Litwinami były prowadzone wspólnie. Nie powinniśmy pogrążać się we własnych narracjach, musimy wychodzić naprzeciw siebie – dodaje Ilona Lewandowska.
Publikację pt. „Podziemie łączy / Pogrindis jungia” będzie można otrzymać podczas prezentacji 15 grudnia o godz. 15.00 na Wydziale Komunikacji Uniwersytetu Wileńskiego (al. Saulėtekio 9, Wilno).
Czytaj więcej: Opowieść graficzna — „Podziemie łączy”
| Graf. Tomasz Bereźnicki
Zadanie publiczne finansowane przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych RP w konkursie „Dyplomacja publiczna 2021”, za pośrednictwem Fundacji „Pomoc Polakom na Wschodzie”.
Piotr Łukasik
Artykuł opublikowany w wydaniu magazynowym „Kuriera Wileńskiego” nr 49(141)04-10/12/2021