Wzmianki o uliczce pochodzą z XVI w., ale niewątpliwie jest ona starsza. Znajdował się tu najstarszy wileński rynek, na którym stał pierwszy ratusz miasta.
— W 1386 r., jeszcze przed chrztem Litwy, wielki litewski książę Jagiełło wydał przywilej budowy w tym miejscu kościoła pw. św. Jana. Przy Świętojańskiej wznosiły się pałace Radziwiłłów, Sapiehów oraz Paców. Mieszkali tu profesorowie uniwersyteccy, jak też kupcy i rzemieślnicy — opowiada historyk Paweł Giedroyć.
Czytaj więcej: Pałace wileńskie: w sercu miasta — otoczony pałacami plac Daukantasa
Pałac Paców
Zabytkowy budynek pod nr 3 należał dawniej do Paców. Od 1628 r. mieściła się tu jedna z wileńskich rezydencji tego magnackiego rodu. Podupadający pałac w 1783 r. nabył i wyremontował kanclerz litewski Michał Sapieha. Po stłumieniu powstania listopadowego pałac zarządzany przez generała artylerii Franciszka Sapiehę, uczestnika powstania, skonfiskowano i przeznaczono na siedzibę gubernatora. Do XX w. w dawnym pałacu czynna była drukarnia wydająca przeważnie książki polskie i rosyjskie.
Od roku 1912 w pałacu mieściła się siedziba szlacheckiej organizacji kulturalno-towarzyskiej Rosyjska Resursa i restauracja Russkij Mir. Po II wojnie światowej budynek służył jako Dom Kultury Łącznościowców.
Siedziba ambasady RP
W 2007 r. dawny pałac Paców został oficjalnie zakupiony przez ministerstwo spraw zagranicznych RP z przeznaczeniem na nową siedzibę ambasady RP na Litwie, konsulatu generalnego RP oraz Instytutu Polskiego w Wilnie. Za ten obiekt rząd polski zapłacił prawie 10 mln euro.
W 2015 r. przystąpiono do renowacji gmachu. W 2018 r., po trwającej ponad dwa lata renowacji, odbyło się otwarcie polskiej placówki dyplomatycznej. Prace konserwatorsko-restauratorskie objęły powierzchnię ponad 3 tys. metrów kwadratowych. Koszty prac wyniosły 18 mln euro. Ściany zabytkowego budynku zdobią autentyczne, odtworzone przez restauratorów, freski. Remont objął również pałacowe piwnice, które zostały przeznaczone na cele wystawowe.
Czytaj więcej: Pałac Paców odzyskał dawną świetność – otwarcie ambasady RP w Wilnie
| Fot. Marian Paluszkiewicz
Dom Gucewicza i Kardynalia
— Przed II wojną światową w sąsiedztwie pałacu Paców stała kamienica, która w drugiej połowie XVIII w. należała do rodziny wybitnego wileńskiego architekta Wawrzyńca Gucewicza. Podczas wojny kamienica została uszkodzona, ale podobno można było ją odbudować. Niestety w latach 50. i 60. wyburzano uszkodzone przez Niemców budynki. Na miejscu domu największego architekta Wilna urządzono parking samochodowy i skwer K. Sirvydasa — kontynuuje rozmówca.
Podobny los spotkał rezydencję Radziwiłłów, która znajdowała się u wylotu ulicy Świętojańskiej (šv. Jono). Początki pałacu, zwanego Kardynalią, sięgają XV w. W 1541 r. pałac wynajęto Mikołajowi Radziwiłłowi Czarnemu, później odstąpiono Radziwiłłom, którzy zarządzali nim blisko 400 lat. Ostatnią właścicielką była księżniczka Stefania Radziwiłłówna. Po jej śmierci w 1832 r. pałac stał się własnością jej męża, księcia Ludwika Wittgensteina. W 1849 r. Wittgenstein sprzedał dawną siedzibę Radziwiłłów.
— Pałac nabył rząd rosyjski na pomieszczenia poczty i telegrafu. W 1896 r. zaczęła działać tu pierwsza centrala telefoniczna w Wilnie. Budynek ucierpiał w czasie II wojny światowej, część zburzono, a na jego miejscu wzniesiono betonowe domy mieszkalne z galerią, która biegnie wzdłuż ulicy Zamkowej — opowiada Paweł Giedroyć.
Pałac Chodkiewiczów
Pałac przy pobliskiej ulicy Wielkiej (Didžioji) kształtował się w czasach gotyku i renesansu. Wielokrotnie przebudowany nosi obecnie cechy stylu późno klasycystycznego. Chodkiewiczowie nabyli stojące w tym miejscu domy na początku XVII w. i przekształcili je w renesansową rezydencję. Obecny kształt nadano pałacowi podczas przebudowy w 1834 r. W 1919 r. dawny pałac przeszedł na własność uniwersytetu. Mieszkali tu profesorowie uczelni. Obecnie w pałacu czynna jest Wileńska Galeria Obrazów.
| Fot. Marian Paluszkiewicz
Michał Kazimierz Pac
Budynek nr 7 zdobi herb Paców — Gozdawa. Lilie symbolizują nieskazitelne rycerstwo, zaś pawie pióra w klejnocie — mądrość. Taki sam herb widnieje na frontonie, nad głównym wejściem do kościoła św. Piotra i Pawła. Obydwa gmachy ufundował Michał Kazimierz Pac — hetman wielki litewski, najbardziej znaczący magnat litewski drugiej połowy XVII w.
Wspaniały pałac przy ulicy Wielkiej Pac wzniósł w drugiej połowie XVII w. Pałacowe komnaty były zdobione prawdopodobnie przez tych samych włoskich mistrzów, którzy dekorowali kościół na Antokolu. Przy różnych okazjach w pałacu gościli m.in. król Jan Sobieski, car Aleksander I oraz Napoleon. Budynek przebudowano w 1841 r., fasada pochodzi z epoki klasycyzmu. Obecnie mieści się tu pięciogwiazdkowy hotel „Pacai”. Ma 104 pokoje, dwie sale konferencyjne. Badania i rekonstrukcja budynku na potrzeby hotelu kosztowała około 20 mln euro.
