W 2009 r., w jeszcze nie do końca odbudowanym Pałacu Władców, zostało otwarte muzeum. Inicjatorem odbudowy Zamku Dolnego Wielkich Książąt Litewskich był wybitny litewski architekta i inżynier Kazys Napoleonas Kitkauskas, który obchodził kilka dni temu jubileusz 95-lecia.
Czytaj więcej: Muzeum Narodowe – Pałac Władców zaprasza do wspólnych obchodów urodzin Wilna
Plan odbudowy
Jubilat pojawił się na świecie w roku 1931 w okręgu malackim.
„Historia odbudowy Pałacu Władców jest żywa, ponieważ jest ściśle związana z ludźmi. Jedną z takich wyjątkowych osobowości, bez której nie moglibyśmy opowiadać naszej historii, a o naszym dziedzictwie wiedzielibyśmy znacznie mniej, jest rycerz i kronikarz zamków wileńskich, dr Kazys Napoleonas Kitkauskas. Jego praca, energia i wytrwałość, silne i niezłomne przekonania, kompetencje, naukowa przenikliwość oraz doświadczenie położyły bardzo solidne fundamenty pod badania Pałacu Władców, ideę jego odbudowy oraz jej realizację” — mówił nam przed pięcioma laty dyrektor Pałacu Władców Vydas Dolinskas.
Kitkauskas ma na swoim koncie opublikowanych ponad 300 artykułów naukowych na temat architektury.
— Jego badania są wysoko oceniane w gronie naukowców historyków, architektów i archeologów. Początek jego działalności datuje się na lata 60. XX wieku. Zaczynał od restaurowania obiektów zabytkowych. Od 1987 r. przede wszystkim skupił się na Zamku Dolnym Wielkich Książąt Litewskich. Wciągu 20 lat badał fundamenty katedry i zamku. Jego wkład, jeśli mówimy o tym kierunku, jest jednym z największych. Dzięki jego badaniom udało się stworzyć plan odbudowy Pałacu Władców, który miał naukowe uzasadnienie — mówi „Kurierowi Wileńskiemu” Gintautas Striška, kierownik Działu badań archeologicznych i architektonicznych Pałacu Władców.
Czytaj więcej: Pałac Władców Litwy kością niezgody
Nie spotkał się z aprobatą
Pomysł z odbudową Dolnego Zamku pojawił się jeszcze w czasach sowieckich.
— W 1983 r. był szykowany projekt budowy Galerii Obrazów. Grupa architektów, przy której działał Kitkauskas, zaproponowała, aby umieścić galerię w odbudowanym Pałacu Władców. Jeszcze nie było politycznej odwilży, dlatego pomysł nie spotkał się z aprobatą. Tym niemniej to był ten moment, kiedy zaczęto poważnie zastanawiać się nad odbudową — podkreśla Gintautas Striška.
Nie patrząc na odrzucenie pomysłu Kitkauskas i inni naukowcy nadal prowadzili badania w okolicach Zamku Dolnego oraz Placu Katedralnego.
— W 1993 roku ten pomysł naprawdę spotkał się z dużym zainteresowaniem władz. Wówczas zaczęto zastanawiać się nad odbudową. Początkowo raczej stawiano na stopniową odbudowę — informuje nasz rozmówca.
Oficjalnie odbudowa ruszyła w 2002 roku.
— Stworzone przez Kitkauskasa retrospekcyjne makiety oparte na badaniach naukowych dały początek budowie. To były bardzo szerokie badania dotyczące architektury, szczegółów architektonicznych. Oczywiście w badaniach brało udział wielu naukowców, tym niemniej Kitkauskas był tym, który prowadził badania konsekwentnie od samego początku. Kiedy rozpoczęła się odbudowa Pałacu Władców został kierownikiem naukowym odbudowy i faktycznie koordynował prace dotyczące architektury i odpowiedniego wyglądu budynku — wyjaśnia Striška.
Medal Zygmunta Augusta
Na swym koncie Kitkauskas ma liczne nagrody państwowe. Między innymi jest kawalerem Orderu Giedymina 3 i 4 stopnia.
— Osobiście dla mnie najważniejszą nagrodą na koncie Kitkauskasa jest Medal Zygmunta Augusta, którym nagradzał samorząd miasta Wilna. To jest bardzo symboliczne, że miasto stołeczne nagrodziło go za badania naukowe dotyczące historii Wilna. Dla mnie Kitkauskas to specjalista działający konsekwentnie, mający wizję. Bardzo ważne jest, że jego wizja została zrealizowana. To on stoi za szeregiem obiektów historycznych, o których można nie tylko podyskutować naukowo, ale które można zwyczajnie odwiedzić. Najlepszym przykładem jest Pałac Władców — podkreśla Gintautas Striška.
Aresztowany przez NKWD
Warto zaznaczyć, że los nie zawsze był przychylny wobec Kazysa Napoleonasa Kitkauskasa. 6 grudnia 1947 r. został on aresztowany przez NKWD wraz z innymi uczniami, skazany na 10 lat i więziony w obozie w Mordowii. W 1954 r. powrócił na Litwę. W 1960 r. ukończył Kowieński Instytut Politechniczny. W 1980 r. uzyskał stopień kandydata nauk architektonicznych.
W latach 1960-1969 pracował w Naukowych Pracowniach Restauracyjno-Produkcyjnych, w latach 1966-1969 był kierownikiem grupy, a w latach 1969-1992 pracował w Instytucie Konserwacji Zabytków. od 1993 r. kierownik Działu Badań Architektonicznych Centrum Badań Zamków. W latach 1994-1996 wykładowca Uniwersytetu Wileńskiego. Był członkiem Państwowej Komisji Dziedzictwa Kulturowego.
W 2018 r., z okazji 100. rocznicy odrodzenia państwa, prezydent Dalia Grybauskaitė za zasługi dla Litwy oraz rozsławianie imienia kraju na świecie odznaczyła Kitkauskasa Wielkim Krzyżem Komandorskim Orderu „Za Zasługi dla Litwy”. W ten sposób została doceniona jego wieloletnia i owocna działalność naukowa, muzealna i społeczna.