Fotografia litewska ma swoje zasłużone miejsce w kanonie światowym. Różnorodna i twórcza, często oddziałuje na widza za pomocą silnych emocji. Jej wyjątkowy styl, który wyłonił się na przestrzeni lat, wynika z kulturowych, historycznych i geograficznych uwarunkowań Litwy.
Pionierzy i indywidualiści
Litewscy fotografowie zawsze stawiali na indywidualność. Otwarci na nowe wyzwania i innowacje, nie bali się poszukiwać własnego artystycznego głosu. Eksperymentowali z różnymi koncepcjami, technikami fotograficznymi czy montażem, dlatego ich twórczość niejednokrotnie jest zaskakująca i oryginalna.
Prace wybrane przez międzynarodowe grono kuratorów — Adama Mazura, Natalię Żak oraz Vilmę Samulionytė — wyeksponowano na wystawie tak, by pokazać współzależności między kolejnymi pokoleniami artystów i artystek oraz przekształcanie poszczególnych motywów. Zaczynając od XIX-wiecznych poszukiwań pionierów fotografii, przez XX-wiecznych klasyków gatunku, po zdjęcia artystów i artystek współczesnych, narracja kreśli szeroką panoramę fotografii litewskiej. Twórcy tej miary, co Józef Czechowicz, Stanisław Kazimierz Kossakowski lub klasycy „litewskiej szkoły fotografii”, jak Antanas Sutkus, Romualdas Rakauskas i Romualdas Vikšraitis, zestawieni są z kolejną generacją twórców, takich jak Tadas Kazakevičius, Indrė Šerpytytė czy Paulius Petraitis. Klimatyczne zdjęcia pokazują kraj zanurzony w tradycji, ale też otwarty na współczesność. Wystawa przypomina o związkach pomiędzy litewską i polską kulturą fotograficzną. Obok ujęć Wilna autorstwa Jana Bułhaka pojawią się prace współczesnych artystów, np. litewsko-polskiego duetu Eglė Kulbokaitė i Doroty Gawędy oraz powstała specjalnie na wystawę instalacja fotograficzna Roberta Kuśmirowskiego.
Czytaj więcej: Wystawa nawiązana do Mistrza Bułhaka
| Fot. Antanas Sutkus
Z chmur do rzeczywistości
Natura na Litwie jest najważniejszym nośnikiem wartości ponadczasowych, stąd część prac skupia się na pięknie przyrody. Fotografie ilustrują powolne zmiany w krajobrazie i długie trwanie istotnych dla tego kraju miejsc kultu oraz pamięci, odnoszących się też do litewskiej mitologii. Chętnie wykorzystywany jest kontrast, zarówno wizualny, jak i tematyczny, między światłem a ciemnością, naturą a ludzką obecnością, dziedzictwem a nowoczesnością.
Litewscy twórcy często koncentrują się na emocjach, kontemplacji i niuansach. Ich zdjęcia są głębokie, introspektywne, a jednocześnie poszukują historii, które są uniwersalne i zrozumiałe dla różnych odbiorców. W pracach wielu artystów pojawia się temat odkrywania tożsamości narodowej i indywidualnej. Nierzadko kierują oni swoją uwagę na społeczne i polityczne aspekty życia, szczególnie z okresu transformacji ustrojowej po upadku Związku Sowieckiego. Dokumentując codzienną egzystencję, tradycję i przemiany kulturowe, starają się uchwycić unikalną atmosferę Litwy.
Czytaj więcej: Dawne Wilno na fotografiach mistrzów obiektywu
Wystawa w konwencji „slow”
Aranżacja ekspozycji w Galerii MCK pozwala na jej powolne zwiedzanie. Dzięki temu możliwe jest kontemplacyjne odbieranie zdjęć oraz przyglądanie się detalom, subtelnościom i kontekstom. Zwłaszcza tym charakterystycznym dla litewskiej fotografii, którymi są poetyckość, spokój, melancholia, odnajdywanie piękna i inspiracji w powszednich, zwykle niedocenianych sytuacjach. Autorzy często korzystają z naturalnego światła, starają się złapać odpowiednią chwilę, aby nadać zdjęciom szczególną głębię i nastrój.
| Fot. Rolandas Šimulis
Fotografia w MCK
„Litwa. Dwa stulecia fotografii” jest kolejną, po „Fotoblok. Europa Środkowa w książkach fotograficznych” (2019) i „Nie tylko Bauhaus. Międzywojenna fotografia niemiecka i polskie tropy” (2021), ekspozycją, w której MCK opowiada o historii Europy Środkowej za pomocą tego medium. Towarzyszy jej pięknie wydany album w językach polskim i angielskim, uzupełniony esejami wybitnych znawców tematu. Wystawa wpisuje się również w tegoroczne obchody jubileuszu 700-lecia Wilna i jest częścią bogatego programu krakowskich wydarzeń prezentujących kulturowe dziedzictwo naszych sąsiadów.
Ekspozycję będzie można oglądać w Galerii MCK od 16 czerwca do 24 września 2023 r.
Partnerem projektu jest Lithuanian Photographers’ Association (Litewskie Stowarzyszenie Fotografów). Wystawa została zrealizowana przy wsparciu finansowym Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Gminy Miejskiej Kraków, a także Lithuanian Council for Culture (Litewskiej Rady Kultury).
Koncepcja programowa MCK: Agata Wąsowska-Pawlik, Łukasz Galusek
Kuratorzy: Adam Mazur, Vilma Samulionytė, Natalia Żak
Współpraca kuratorska: Monika Rydiger
Aranżacja plastyczna: Anna Wisz
Produkcja wystawy: Karolina Wójcik
Tłumaczenie na język angielski: Jessica Taylor-Kucia
Identyfikacja wizualna i projekt katalogu: Kuba Sowiński
Organizatorzy: Międzynarodowe Centrum Kultury, Litewskie Stowarzyszenie Fotografów
Przy wsparciu finansowym: Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego i Litewskiej Rady Kultury; wystawa jest częścią projektu „Polska i Litwa. Wspólne dziedzictwo, wspólne wartości” dofinansowanego ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Projekt jest współfinansowany ze środków Miasta Krakowa.
Sponsor: Sphinx
Patroni medialni wystawy: TVP Kultura, TVP Wilno, „Zwierciadło”, „Kurier Wileński”, „Contemporary Lynx”, „Szeroki Kadr”.
Stali patroni medialni: TVP Kraków, Radio Kraków, Radio Kraków Kultura, „Kraków Culture”, „Herito”.