Dwukrotnie niszczony – kościół św. Anny w Warszawie

Zbudowany przy ufundowanym przez księżną Annę Holszańską klasztorze bernardynów, która w 1454 r. za pośrednictwem Jana Kapistrana sprowadziła do Warszawy pierwszych zakonników.

Czytaj również...

Kościół dwukrotnie niszczony, przetrwał

Budowę świątyni rozpoczęto po 1454 r. w stylu gotyckim. Fundatorką budowanej po pożarze w 1515 r. nowej świątyni była księżna Anna Radziwiłłówna. Później wielokrotnie przebudowywany (1518–1533, ok. 1620 i 1660–1667). Zniszczeniu podczas wojny uległ dach, ocalały mury oraz dzwonnica. Renowacja miała miejsce w latach 1946–1962.

Ze względu na swoje położenie w bliskim sąsiedztwie czterech spośród głównych uczelni Warszawy: Uniwersytetu Warszawskiego, Akademii Sztuk Pięknych, Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina oraz Akademii Teatralnej, kościół tradycyjnie stanowi główny ośrodek warszawskiego duszpasterstwa akademickiego. Świątynia była dwukrotnie niszczona — podczas potopu szwedzkiego i podczas II wojny światowej.

Świątynia była dwukrotnie niszczona – podczas potopu szwedzkiego i podczas II wojny światowej
| Fot. Leszek Wątróbski

Kościół św. Anny kościołem akademickim

W roku 1928 nadano kościołowi św. Anny rangę kościoła akademickiego, którą ma do dziś. W okresie okupacji był jednym z ośrodków działalności niepodległościowej. Przetrwała w nim tradycja budowania grobów wielkanocnych w duchu patriotycznym.

Obecnie jest kościołem akademickim, siedzibą Stowarzyszenia Katolickiej Młodzieży Akademickiej i miejscem, z którego już od ponad 25 lat wyrusza słynna Warszawska Akademicka Pielgrzymka Metropolitalna. Tu również najczęściej w Warszawie odbywają się śluby.

W lewej nawie kościoła znajduje się sanktuarium bł. Władysława z Gielniowa. Jego relikwie spoczywają w ołtarzu głównym. Na dziedzińcu obok kościoła znajduje się barokowa kolumna z figurą św. Anny. Przykościelna dzwonnica jest punktem widokowym, przy niej znajduje się „Pizzeria pod wieżą” — miejsce częstych spotkań studentów.

Rzeźby głównego ołtarza, powstali wraz z „kotarowym” zwieńczeniem, później niż sama architektura ołtarza
| Fot. Leszek Wątróbski

Fasada kościoła nawiązuje do Palladiego

Ołtarz główny postawiony w połowie długości dawnego prezbiterium gotyckiego, rozdziela obecnie wyższą jego część barokową od niższej starej apsydy, gdzie znajduje się chór zakonny z ustawionymi wzdłuż ścian stallami; zajmuje on szerokość całej arkady, a wysokością sięga ponad łuk ściany czołowej.

Rzeźby głównego ołtarza, odznaczające się poprawnym modelunkiem, harmonijnym układem szat, ruchem pełnym patosu, powstać musiały, wraz z „kotarowym” zwieńczeniem, nieco później niż sama architektura ołtarza, czyli na początku lat czterdziestych XVIII w. Nowa fasada kościoła w zamierzeniu jej autorów nawiązywać miała do dzieł słynnego XVI-wiecznego włoskiego architekta A. Palladio, a w szczególności do jego weneckich kościołów S. Giorgio Maggiore i Il Redentore. Później, w roku 1819, postanowiono dodatkowo zharmonizować fasadę kościoła ze stojącymi po obu jej stronach starszymi budowlami.

W roku 1811 do kościoła św. Anny przeniesiono, z burzonego w tym czasie kościółka bernardynów na Pradze, figurę Matki Boskiej Loretańskiej, wykonaną z czarnego drewna
| Fot. Leszek Wątróbski

„Czarna” Matka Boska Loretańska

W roku 1811 do kościoła św. Anny przeniesiono, z burzonego w tym czasie kościółka bernardynów na Pradze, figurę Matki Boskiej Loretańskiej, wykonaną z czarnego drewna na wzór gotyckiego posągu Madonny z XIV w. znajdującego się w Santa Casa w Loreto. Kopia ta wykonana została zapewne we Włoszech.

Po przeniesieniu jej do kościoła św. Anny przechowywano ją w skarbcu, a w roku 1837. ustawiono w specjalnie dlań wybudowanej w latach 1830–36 kaplicy, przylegającej od zachodu do kaplicy bł. Władysława.

Wiek XIX we wnętrzu kościoła św. Anny nie przyniósł żadnych zasadniczych zmian. Prowadzono jedynie niezbędne prace konserwatorskie, nie zawsze może szczęśliwe, ale zabezpieczające przed kompletnym zniszczeniem. Po kasacie zakonu i przeznaczeniu jego budynków na pomieszczenia świeckich instytucji, w roku 1885 przeniesiono także kolumnę Matki Boskiej z dziedzińca klasztornego na placyk przy północnej elewacji kościoła.

Bernardyni nie odzyskali, otrzymali akademicy

Po odzyskaniu niepodległości, mimo starań bernardynów o jego zwrot, kościół św. Anny oddany został duszpasterstwu akademickiemu i otrzymał oficjalną nazwę Kościoła Akademickiego św. Anny, przejmując tę funkcję po kościele wizytek.

Podczas II wojny światowej, w czasie nalotów i bombardowań Warszawy we wrześniu 1939 r. Niemcy zburzyli kaplicę Loretańską; spłonęły również drewniane wiązania kopuły kaplicy bł. Władysława, a także dach nad nawą. Podczas okupacji niemieckiej, pod kierownictwem architekt B. Trylińskiej, odbudowano kaplicę i dano nowe dachy. Następnie, w czasie Powstania Warszawskiego kościół, zajęty przez Niemców, zamieniono w punkt obronny; okna zakrystii zamurowano płytami chodnikowymi z pozostawieniem strzelnic.

W trakcie budowy Trasy W-Z niemal doszło do katastrofy

Podczas prac przy budowie Trasy W-Z w roku 1949, wskutek niezabezpieczenia zboczy głębokiego wykopu, popękały mury i sklepienie kościoła. Zaczęło się wówczas powolne obsuwanie apsydy i północno-wschodniej części prezbiterium wraz z kaplicą bł. Władysława. Natychmiastowa interwencja powołanej przez konserwatora komisji rzeczoznawców różnych specjalności technicznych, powstrzymała niebezpieczeństwo zawalenia się świątyni.

W 1950 r. odnowiono elewacje świątyni, odkrywając prawie wszystkie zachowane w nich mury gotyckie, wieży przy prezbiterium i wnęki, pozostałości po przejściach do nawy, a także unikalne gotyckie pomieszczenie ze sklepieniem. Pozostałe mury pokryto tynkiem. Wszystkie prace konserwatorskie, rekonstrukcyjne i odkrywcze prowadzone były przez B. Trylińską, która od czasów okupacji niemieckiej aż do swej śmierci w 1973 r. była konserwatorem tej świątyni.

Afisze

Źródłaarchwwa.pl

Więcej od autora

Szczecin świętował 11 listopada — Niepodległość nad Odrą

W Szczecinie tegoroczne obchody miały jednak szczególny, morski wymiar. Nad Odrą, u stóp Wałów Chrobrego, historia odzyskanej przed 108 laty niepodległości spotkała się ze współczesnością. Obok wojskowego ceremoniału, biało-czerwonych...

Dzień Zaduszny w Pszczelniku. Modlitwa i cierpliwe budowanie wielkiej historii

Pszczelnik pod Myśliborzem żyje w pamięci ludzi w kolejnych spotkaniach, w kwiatach składanych pod monumentem i w słowach modlitwy. W Dzień Zaduszny, 2 listopada, przy pomniku litewskich lotników znów spotkali się ludzie, dla których pamięć o Steponasie Dariusie i Stasysie Girėnasie nie jest jedynie obowiązkiem wobec przeszłości. Jest czymś znacznie głębszym — świadectwem przyjaźni dwóch narodów i przekonaniem, że nawet tragicznie przerwany lot może trwać nadal. Ta myśl szczególnie mocno wybrzmiała podczas modlitwy Ksiądz, obejmując modlitwą litewskich bohaterów, pamiętał również o wszystkich tych, którzy oddali życie w obronie wolności swoich ojczyzn — Litwy i Polski. W zaduszkowej atmosferze Pszczelnika słowa o śmierci nie były jednak słowami końca. Padło przypomnienie, że ludzkie życie zmienia się, ale się nie kończy, a pamięć i miłość potrafią przekraczać granice czasu i narodów. Od lat jednym z najważniejszych strażników tej pamięci jest środowisko myśliborskie. To właśnie mieszkańcy, samorząd i lokalni organizatorzy sprawili, że niewielki fragment lasu, w którym przed laty zakończył się dramatyczny lot Lituaniki, stał się miejscem żywej pamięci. Szczególną rolę odgrywa tu konsul honorowy Republiki Litewskiej Wiesław Wierzchoś. W swoim powitaniu przypomniał, że Pszczelnik jest miejscem szczególnym nie tylko dla Litwy, ale również dla Myśliborza i całego regionu. Mówił o kontynuacji polsko-litewskich relacji i o dumie z tego, że współczesne więzi obu narodów znajdują swoje bardzo konkretne, ludzkie oblicze właśnie tutaj — z dala od wielkich stolic i oficjalnych gabinetów. W jego słowach pobrzmiewała ważna prawda: wielka historia nie musi być tworzona wyłącznie przez wielkie państwowe uroczystości. Czasem buduje się ją cierpliwie, rok po roku, przez obecność, pamięć i zwykłe spotkania ludzi, którzy chcą być razem.

Miasto pamięci. Tegoroczne święta zmarłych na Cmentarzu Centralnym w Szczecinie

Cmentarz Centralny w Szczecinie jest rozległy jak miasto, pełen alei, drzew, wody i