W budynku biblioteki mieszczącym się przy ul. Zygmuntowskiej 1 wykonano już niemało prac modernizacyjnych, wymieniono pokrycie dachowe oraz odnowiono elewację. Dokonano rekonstrukcji dobudówki, w której przechowywane są książki. Pomimo trwającego remontu biblioteka pozostaje otwarta.
Placówka dostępna dla szerszej społeczności
Po zakończeniu wszystkich prac rekonstrukcyjnych i budowlanych w gmachu Biblioteki Wróblewskich Litewskiej Akademii Nauk pojawi się zmodernizowana przestrzeń kulturalna.
– Odnowiona biblioteka będzie dostępna dla szerszej społeczności. Zaoferuje znacznie więcej możliwości dla ludzie w różnym wieku i o różnych zainteresowaniach. Będą tu odbywały się zajęcia edukacyjne, pojawi się sala multifunkcyjna, czynna będzie kawiarnia. Zwiedzający będą mogli m.in. dowiedzieć się, na czym polega renowacja oraz konserwacja cennych druków. Czasy, kiedy bibliotekę w większości odwiedzali naukowcy, minęły bezpowrotnie – opowiada „Kurierowi Wileńskiemu” Sigitas Narbutas, kierownik Biblioteki Litewskiej Akademii Nauk im. Eustachego i Emilii Wróblewskich.
Od stycznia br. generalny remont trwa wewnątrz budynku. Wymieniono sieci komunikacyjne, rury kanalizacyjne, zamontowano nowe schody.
– Szacujemy, że na początku 2026 r. lub nieco później (terminy zależą od przebiegu finansowania prac) wszystkie gmachy biblioteki będą funkcjonować. Wkrótce wespół ze Związkiem Artystów Litwy ogłosimy konkurs na wykonanie rzeźby pary królewskiej „Zygmunt i Barbara”, w planach mamy utworzenie Muzeum Litewskiej Książki – mówi kierownik placówki.
Pałac hrabiny Tyszkiewiczowej
Teren między dzisiejszymi ulicami Zygmuntowską (Žygimantų) i Tadeusza Wróblewskiego (Tado Vrublevskio) na przestrzeni wieków należał do Radziwiłłów. Został zabudowany w XIV–XIX w. W latach 1884–1888 według projektu Cypriana Maculewicza wybudowano reprezentacyjny pałac dla hrabiny Klementyny Tyszkiewiczowej. Była to jak na owe czasy nowoczesna budowla, niczym nieustępująca pałacom wznoszonym w tym okresie w Europie. Pałac słynął z wykwintnych bali i karnawałów wydawanych przez jego właścicielkę.
Po śmierci męża i córki hrabina z synem przeniosła się do Paryża. W 1925 r. rząd polski odkupił pałac od Alfreda Tyszkiewicza, który odziedziczył go w spadku po matce. W latach 1927–1931 rezydencję Klementyny Tyszkiewiczowej przebudowano na potrzeby biblioteki Wróblewskich.
Czytaj więcej: Budowniczy kamienic i pałaców
Nowa biblioteka w przedwojennym Wilnie
Niestety, po rekonstrukcji dawnego pałacu nie zachowały się autentyczne elementy dekoru, zamienione zostały drzwi i okna, pałacowe komnaty podzielono na piętra, zainstalowane żelazne kręcone schody.
Państwowa Biblioteka im. Eustachego i Emilii Wróblewskich zaczęła funkcjonować w 1935 r. W gmachu biblioteki mieściły się także Instytut Naukowo-Badawczy Europy Wschodniej i Szkoła Nauk Politycznych. W 1939 r. zbiory biblioteczne obejmowały: 163 tys. woluminów, 35 tys. rękopisów, kolekcje numizmatyczne i kartograficzne, galerię malarstwa polskiego i zagranicznego.
27 października 1939 r. Biblioteka Wróblewskich została przejęta przez Republikę Litewską. Razem z innymi polskimi bibliotekami (m.in. Biblioteką Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie z prawie 77 tys. woluminów) posłużyła do utworzenia Biblioteki Litewskiej Akademii Nauk (lit. Lietuvos Mokslų Akademijos Biblioteka). W 2009 r. do oficjalnej nazwy biblioteki powróciło nazwisko fundatora. Obecnie jej nazwa brzmi: Biblioteka Wróblewskich Litewskiej Akademii Nauk.
| Fot. Marian Paluszkiewicz
Założyciel biblioteki
Założycielem biblioteki był Tadeusz Wróblewski (1858–1925), znany wileński prawnik i polityk. Bogaty księgozbiór, który odziedziczył po swoich rodzicach, Eustachym i Emilii Wróblewskich, znacznie powiększył.
Wróblewski zarówno skupował księgozbiory, jak i przyjmował swoje honoraria w postaci książek. Biblioteka była systematycznie powiększana, trafiały do niej unikatowe eksponaty z obszaru dawnej Rzeczypospolitej, Rosji i Prus. Ze względu na zasobność zbiorów biblioteka została przekazana w depozyt państwu polskiemu. Księgozbiory były przechowywane w mieszkaniu Wróblewskiego przy ul. Uniwersyteckiej 9.
W 1912 r. Tadeusz Wróblewski przeznaczył 42 tys. rubli na zakup działki przy ul. Juliusza Słowackiego (obecnie ul. Mindaugo). Miał tu stanąć nowy budynek biblioteki. W 1914 r. Wróblewski na jego budowę przeznaczył jeszcze 40 tys. rubli. Budowa miała ruszyć niebawem, jednak wybuch I wojny światowej pokrzyżował plany.
Po śmierci Tadeusza Wróblewskiego, w 1925 r., bibliotekę upaństwowiono. Trzeba zaznaczyć, że Tadeusz Wróblewski w swoim testamencie bibliotekę, której nadał imię swoich rodziców, Eustachego i Emilii Wróblewskich, przekazał państwu polskiemu, pod warunkiem że zostaną one na zawsze w Wilnie.
Biblioteka w stanie awaryjnym
Obecnie budynek, w którym mieście się Biblioteka Wróblewskich Litewskiej Akademii Nauk, figuruje w rejestrze zabytków kultury i znajduje się pod ochroną państwa. Planowanie prac rekonstrukcyjnych zespołu bibliotecznego rozpoczęło się w latach 2011–2012.
Przed rozpoczęciem rekonstrukcji wykonano badania geologiczne, hydrogeologiczne, historyczne i architektoniczne. Z przeprowadzonej ekspertyzy konstrukcji historycznego gmachu biblioteki i dobudowanego w 1974 r. budynku przechowalni księgozbiorów wynikało, że znajdują oni w stanie awaryjnym i w każdej chwili mogą runąć się niczym domek z kart. Specjaliści ustalili, że liczba przechowywanych księgozbiorów dwukrotnie przewyższała tę, na którą rozliczone są konstrukcje. Po naradach z architektami i budowniczymi ustalono, że podczas remontu biblioteka będzie funkcjonować i przyjmować czytelników.
Czytaj więcej: Biblioteka Wróblewskich odzyskała swoją nazwę
Artykuł opublikowany w wydaniu magazynowym „Kuriera Wileńskiego” Nr 42 (126) 09-15/11/2024