Klasyczny eksperyment w nowej odsłonie
Specjaliści mówią, że zmiana dotycząca II filaru emerytalnego na Litwie będzie „eksperymentem pianki marshmallow”. Marshmallow to rodzaj glukozowej słodkiej pianki podobnej do zefirów, bardzo lubianej przez dzieci.
Eksperyment z taką pianką był przeprowadzony po raz pierwszy w 1960 r., kiedy to czteroletnim dzieciom dano wybór: zjeść jedną piankę od razu lub poczekać 20 minut i dostać dwie. Badacze stwierdzili, że dzieci, które potrafiły cierpliwie poczekać na większą nagrodę, osiągały później lepsze wyniki w życiu dorosłym. Jest jednak problem — cierpliwe czekanie wybrało tylko 30 proc. dzieci.
„Badania potwierdzają, że »Eksperyment pianki« działa również w kontekście finansowym — większość ludzi wybiera mniejszą kwotę teraz, a nie większą w przyszłości” — twierdzi Ieva Sabalienė, psychoterapeutka z Biura Zdrowia Publicznego Miasta Wilna „Vilnius sveikiau”.
Zmiana systemu emerytalnego
Co mają słowa Ievy Sabalienė do zbliżającej się reformy emerytalnej? Otóż wkrótce dotychczasowi uczestnicy II filaru emerytalnego będą mogli wypłacić wszystkie swoje środki na życzenie, rezygnując z dalszego oszczędzania. Jednak wtedy w przyszłości będzie im przysługiwać tylko emerytura bazowa, ta z pierwszego filaru.
„Decyzja o wyborze mniejszej wartości dzisiaj zamiast większej jutro zależy od kilku czynników psychologicznych i społecznych. (…) Istotną rolę odgrywają również impulsywność i samokontrola” — podkreśliła Sabalienė.
Kultura konsumpcyjna i brak edukacji finansowej dodatkowo komplikują podejmowanie racjonalnych decyzji finansowych. Nagroda dostępna natychmiast wydaje się bardziej realna i bezpieczna niż odległe korzyści.
Jak pokazuje przykład zaprezentowany przez Ivetę Pigagienė, dyrektor litewskiego oddziału SEB Life and Pension Baltic SE, różnice między decyzją o wypłacie środków z II filaru emerytalnego a ich dalszym odkładaniem znacząco wpływają na przyszłą emeryturę.
Przykłady emerytur z II filaru
35-letnia osoba zarabiająca 1 500 euro „na rękę” i posiadająca 13 tys. euro w funduszu emerytalnym mogłaby wypłacić dziś około 8,7 tys. euro. Kontynuując oszczędzanie do 65. roku życia, mogłaby jednak zgromadzić nawet 180 tys. euro.
„Jeśli spojrzymy na tę decyzję z matematycznego punktu widzenia, oczywiste jest, że kontynuując inwestowanie (odkładanie — przyp.red.), osoba ta potencjalnie zgromadziłaby znacznie większą wartość” — dodała Iveta Pigagienė.
Długoterminowe planowanie finansowe wymaga nie tylko cierpliwości, ale i zaufania do systemu.
„Emerytura wydaje się odległa i »nie dotyczy mnie teraz«, dlatego często przeważają potrzeby krótkoterminowe” — zaznaczyła Ieva Sabalienė. „Na nasze wybory wpływają również wiedza finansowa, umiejętność planowania i zaufanie do systemu” — dodaje. To ostatnie wydaje się szczególnie znaczące.
Według psychologów i ekspertów finansowych impulsywnym decyzjom można przeciwdziałać poprzez odpowiednie strategie, na przykład zatrzymanie się i przyjrzenie swoim emocjom, określenie, co dokładnie chcemy osiągnąć tym czy innym krokiem.
Specjaliści przypominają, że decyzje dotyczące drugiego filaru nie muszą być podejmowane natychmiast — ustawowo przewiduje się aż dwa lata na ich rozważenie.