Saulius Spurga, doktor nauk społecznych, komentator polityczny i kanclerz Uniwersytetu Michała Römera, w rozmowie z „Kurierem Wileńskim” podkreśla, że zmiany w systemie wyborczym można formalnie uznać za pewną liberalizację. Ich głównym celem jest większe włączenie społeczeństwa w proces polityczny, zwłaszcza młodych obywateli. Ekspert zaznacza, że nie powinno to znacząco wpłynąć na ostateczne wyniki wyborów — młodzież tradycyjnie uczestniczy w głosowaniu w mniejszym stopniu.
— Mimo tego, inicjatywa może pełnić ważną funkcję wychowawczą i edukacyjną. Dla części młodych ludzi będzie to okazja, by po raz pierwszy zwrócić uwagę na nadchodzące wybory, aktywniej angażować się w życie polityczne oraz interesować się działaniami polityków. W kontekście starzejącego się społeczeństwa i malejącej liczby młodych wyborców, ich głosy stają się tym bardziej wartościowe. Nowością jest też ograniczenie prawa do prowadzenia agitacji wyłącznie do osób zarejestrowanych. Choć dynamika wyborów bywa trudna do przewidzenia, taki krok może zwiększyć przejrzystość kampanii i utrudnić niekontrolowany wpływ zewnętrznych grup na opinię wyborców. To działanie, które w dłuższej perspektywie może wzmocnić zaufanie do procesu wyborczego i podnieść jego standardy — podkreśla Saulius Spurga.
Niższe kaucje i nowe zasady agitacji wyborczej
Projekt zmian przewiduje przede wszystkim obniżenie kaucji wyborczej dla części kandydatów. W przypadku osób startujących w jednomandatowych okręgach do Sejmu oraz kandydatów do rad samorządowych i na merów, kaucja miałaby zostać zmniejszona z jednego do połowy średniego miesięcznego wynagrodzenia (lit. Vidutinis mėnesinis darbo užmokestis, VMDU). Jeszcze większe obniżki dotyczyłyby osób pełniących funkcje niepołączalne z mandatem radnego — z dwóch do połowy VMDU.
Bez zmian pozostaje natomiast kaucja dla list wyborczych w wyborach do Sejmu, Parlamentu Europejskiego oraz dla kandydatów na prezydenta i wynosi pięć VMDU.
Projekt wprowadza też restrykcje dotyczące agitacji wyborczej. Zakłada zakaz prowadzenia kampanii przez osoby niezarejestrowane oraz wprowadzenie kategorii „osób zainteresowanych” — tych, które nie są formalnymi uczestnikami kampanii, ale chcą wpływać na opinię wyborców.
Takie osoby musiałyby zarejestrować się w Głównej Komisji Wyborczej (VRK), wskazać skarbnika, zadeklarować brak powiązań z uczestnikami kampanii oraz przestrzegać limitu wydatków do pięciu VMDU. W przypadku ujawnienia powiązań ich działania byłyby przypisywane odpowiedniemu uczestnikowi kampanii.
Większa przejrzystość i prawo głosu dla 16-latków
Wśród innych propozycji znalazły się zakazy wywierania wpływu na wybory przez obserwatorów, możliwość przekazywania drobnych darowizn przelewami oraz dopuszczenie korekty oświadczeń majątkowych i deklaracji interesów przez kandydatów. Doprecyzowano też obowiązek ujawniania współpracy z tajnymi służbami ZSRS oraz pracy jako etatowy funkcjonariusz KGB, a informacje te mają być publikowane na stronie VRK.
Projekt przewiduje udogodnienia dla wyborców przebywających za granicą. Otrzymywaliby oni od razu dwa pakiety kart do głosowania — na pierwszą i drugą turę. Najpierw odsyłaliby kartę z pierwszej tury, a po sprawdzeniu, którzy kandydaci przeszli dalej, wypełnialiby i odsyłali kartę do drugiej tury.
Sejm rozpatruje również projekt poprawki do Konstytucji, która przyznałaby 16-latkom prawo do wybierania merów oraz członków rad samorządowych. Projekt przewiduje, że w wyborach lokalnych głosować mogłyby osoby, które w dniu wyborów ukończyły 16 lat.
