Ponad 700 mln opakowań
Według danych VšĮ Užstato sistemos administratorius (USAD), w 2025 r. na Litwie zebrano łącznie 706,69 mln opakowań po napojach. To już drugi rok z rzędu, gdy przekroczono próg 700 mln zwrotów poprzez taromaty („opakowaniomaty”, od litewskiego słowa „tara”, czyli „opakowanie”).
„Stabilnie wysokie wyniki świadczą o zaangażowaniu społeczeństwa i poparciu dla systemu kaucji. Zebrane opakowania zamieniają się w tysiące ton surowców, które są wykorzystywane przez przedsiębiorstwa zajmujące się recyklingiem szkła, plastiku i metalu. W ten sposób odpady opakowaniowe zamieniają się w nowe produkty” — czytamy w komunikacie organizacji słowa Gintarasa Varnasa, dyrektora USAD.
Podkreślił również, że mieszkańcy coraz częściej przekazują zwroty kaucji na cele dobroczynne — m.in. na ochronę przyrody i wsparcie Ukrainy. Można to zrobić wybierając opcję po zwrocie opakowań. Jeśli nie chcemy nikogo wspierać, otrzymamy paragon z sumą do wydania w sklepie, który zarządza tym konkretnym taromatem.
Taromaty dzielone na kategorie
W 2025 r. zmodernizowano 200 taromatów, co miało znacząco usprawnić proces oddawania butelek i puszek w punktach handlowych. Planowane jest odnowienie kolejnych 150 urządzeń.
Nowe modele, takie jak H11 z większymi ekranami dotykowymi, trafiają głównie do małych i średnich sklepów. Przyjmują opakowania szybciej, a ich pojemność została zwiększona. Z kolei w sklepach średniej wielkości instalowane są maszyny T70, które identyfikują opakowania bez potrzeby ich obracania, przyspieszając cały proces o połowę.
Rozwija się także infrastruktura dla dużych punktów — liczba automatów R1, zdolnych do przyjmowania ponad 100 opakowań jednocześnie, wzrosła. Tego typu urządzenia działają już w Wilnie, Szawlach, Olicie, Kownie i Kłajpedzie.
Rosnące poparcie dla systemu
System kaucji funkcjonuje na Litwie od 2016 r. i jest zarządzany przez USAD — organizację non-profit powołaną przez producentów, importerów i sprzedawców napojów. Od tego czasu zebrano łącznie ponad 6 mld opakowań.
„W całej historii funkcjonowania systemu kaucji na Litwie zebrano ponad 6 mld opakowań (…). Świadczy to o tym, że nasze codzienne nawyki są jak małe kroki, które z czasem przekształcają się w długą drogę (…). Dlatego bardzo ważne jest, aby nadal podążać w tym kierunku i zachować determinację w dążeniu do ochrony czystego środowiska” — powiedział Gintaras Varnas.
Z przeprowadzonej pod koniec 2025 r. ankiety społecznej wynika, że aż 95 proc. mieszkańców Litwy lub gospodarstw domowych aktywnie korzysta z systemu kaucji. Większość z nich zwraca opakowania raz lub kilka razy w miesiącu.
90 proc. respondentów zadeklarowało zadowolenie z działania systemu i uważa, że punktów zbiórki jest wystarczająco dużo.
Znaczna część mieszkańców decyduje się przekazywać środki ze zwrotów na cele dobroczynne. W ciągu ostatnich dwunastu miesięcy fundusz Sengirės fondas otrzymał 128,7 tys. euro z automatów do zwrotu opakowań. Dzięki temu fundusz wykupił łącznie 52,2 ha lasów, chroniąc je przed wycinką.
Na podobny system zdecydowała się także Polska, choć dopiero go wprowadza. Od 1 października 2025 r. zaczęły się pojawiać opakowania objęte kaucją, która jest zwracana przy ich zwrocie do specjalnych automatów. System dopiero jest w trakcie wdrażania.