W dniu 11 lutego w Łazienkach Królewskich w Warszawie wręczono nagrody za wkład w rozwój współpracy litewsko-polskiej.
W gronie laureatów za rok 2026 znalazł się dr Vydas Dolinskas, dyrektor Narodowego Muzeum Pałacu Władców Wielkiego Księstwa Litewskiego. Wyróżnienie przyznano za działalność na rzecz wspólnej pamięci i dziedzictwa.
Nagrody trafiają do osób szczególnie zaangażowanych w utrzymywanie dialogu i wzajemnego zrozumienia między narodami. Obok Vydasa Dolinskasa uhonorowani zostali białoruski historyk prof. Alaksandr Smalanczuk, dyrektor Muzeum Bitwy pod Grunwaldem dr Szymon Drej oraz ukraiński poeta i pisarz Andrij Lubka.
„Dzięki pracy takich ludzi nasze państwa ponownie łączy wspólna pamięć i wspólne wartości. Jesteśmy wdzięczni za wkład Vydasa Dolinskasa w budowanie dobrych stosunków między Litwą a Polską” – powiedział Robert Kostro, dyrektor Archiwum Główne Akt Dawnych (AGAD) w Warszawie.
Nagrody dla Ukraińca i Białorusina nieprzypadkowe
Forum wyróżniło Vydasa Dolinskasa za działalność na rzecz historii i pamięci zbiorowej oraz za odtworzenie Muzeum Pałacu Władców – jednego z kluczowych miejsc na mapie kultury i tożsamości Litwy. Podkreślono wkład instytucji w upowszechnianie dziedzictwa, które od wieków łączy Litwę i Polskę.
„Niektóre wydarzenia historyczne interpretujemy różnie, łączy nas wspólne dziedzictwo materialne, tradycje kultury politycznej i obywatelskiej, a także kultura w szerokim znaczeniu, więzi myślowe i duchowe” – zaznaczono podczas ceremonii.
Laureat podkreślił, że wyróżnienie jest wyrazem uznania dla całej społeczności muzeum, która „przywraca historię Wielkiego Księstwa Litewskiego, wspólne dziedzictwo Litwy i Polski, buduje mosty relacji i przyjaźni”.
Po wybuchu wojny w Ukrainie fora litewskie i polskie zaczęły przyznawać wspólną nagrodę Ukraińcom, a od tego roku także Białorusinom, jako spadkobiercom tradycji Rzeczypospolitej Obojga Narodów.
Spór o Grunwald i „historyczna sprawiedliwość”
Jednym z tematów współpracy była interpretacja bitwy pod Grunwaldem. Muzeum Pałacu Władców wydało w czterech językach książkę Svena Ekdahla „Ieškant 1410 m. Žalgirio mūšio lauko. Nauji 2014-2019 m. tyrimai su metalo ieškikliais” (pol. „W poszukiwaniu pola bitwy pod Grunwaldem z 1410 r. Nowe badania z lat 2014–2019 z użyciem wykrywaczy metalu”), w której doprecyzowano ustalenia dotyczące przebiegu bitwy.
Prof. Sven Ekdahl dowodził, że Litwini nie uciekli z pola bitwy, lecz zastosowali świadomy manewr. Ostatecznie nowa interpretacja znalazła odzwierciedlenie także w polskim muzeum, a badania zostały uznane w Polsce.
W ocenie Vydasa Dolinskasa jest to „ważne przywrócenie historycznej sprawiedliwości, znak komunikacji i współpracy, koleżeńskiego dialogu”.
Wspólne dziedzictwo i sieć współpracy
Muzeum Pałacu Władców utrzymuje około 100 partnerstw w Polsce – z muzeami, bibliotekami, archiwami, fundacjami, kościołami i kolekcjonerami. Na wystawę poświęconą rodowi Paców pozyskano eksponaty z 25 polskich instytucji, a nad katalogiem pracowali przedstawiciele około 10–15 podmiotów.
Litewskie muzeum wypożycza również własne zbiory. Współpraca obejmuje także znaleziska archeologiczne.
Jak podkreśla Vydas Dolinskas, wielowiekowa wspólna historia, tradycja katolicka i dziedzictwo dynastii Jagiellonów tworzą naturalną przestrzeń współdziałania. „Krótko mówiąc, komunikując się i działając razem, możemy osiągnąć wszystko” – podsumował Vydas Dolinskas.
Nagroda jest przyznawana od 2015 r. przez Forum Dialogu i Współpracy Polsko-Litewskiej. Wydarzenie współorganizują Fundacja im. prof. Bronisława Geremka i Muzeum Łazienki Królewskie, a partnerem strategicznym jest PZU.