Pilotaż w niższych klasach
W litewskich szkołach rozpoczęto nowy etap edukacji obywatelskiej. Po wprowadzeniu zajęć dla uczniów klas dziewiątych, program rozszerzono na młodsze roczniki. W marcu w 30 placówkach odbyły się pierwsze jednodniowe kursy dla uczniów klas 7-8, prowadzone przez członków Litewskiego Związku Strzelców.
„Wzmocnienie odporności społeczeństwa — to jeden z głównych celów systemu obrony kraju. Dlatego systematycznie rozwijamy edukację obywatelską w szkołach. Na tym etapie zaangażujemy jeszcze więcej uczniów w program nauczania umiejętności obywatelskich i obronnych oraz przekażemy im ważną, praktyczną wiedzę, niezbędną zarówno dla bezpieczeństwa osobistego, jak i bezpieczeństwa państwa” — mówi wiceminister ochrony kraju Tomas Godliauskas.
Nauka przez praktykę
Program kursu opiera się nie tylko na teorii, ale przede wszystkim na praktycznych umiejętnościach. Uczniowie poznają podstawy przetrwania, uczą się udzielania pierwszej pomocy, zasad obrony cywilnej oraz orientacji w terenie.
Zajęcia obejmują również przygotowanie do sytuacji kryzysowych, takich jak katastrofy naturalne, awarie jądrowe czy konflikty zbrojne. Uczniowie uczą się m.in. budowy schronienia, rozpalania ognia, przygotowania do ewakuacji oraz udzielania pomocy poszkodowanym. Kluczowym celem jest wykształcenie umiejętności zachowania spokoju i podejmowania właściwych decyzji w trudnych warunkach.
Wcześniejsze kształtowanie postaw
Dotychczas kursy obejmowały uczniów klas dziewiątych i trwały trzy dni. Jak wskazują przedstawiciele Litewskiego Związku Strzelców, rozpoczęcie edukacji na wcześniejszym etapie jest uzasadnione.
„Od jesieni 2024 r. strzelcy na Litwie prowadzą kurs umiejętności obywatelskich i obronnych dla wszystkich uczniów klas dziewiątych. Zauważamy, że wartości, poglądy na państwo, obywatelstwo czy wolontariat u młodzieży w wieku 15—16 lat są często już ukształtowane, więc doskonale rozumiemy potrzebę rozpoczęcia takiej edukacji wcześniej i prowadzenia jej konsekwentnie. „W marcu ruszył pilotażowy kurs dla uczniów klas siódmych i ósmych” — mówi zastępca dowódcy Litewskiego Związku Strzelców, Dovidas Jonušas.
Program ma charakter cykliczny — uczniowie na kolejnych etapach edukacji zdobywają wiedzę dostosowaną do wieku, co pozwala stopniowo rozwijać kompetencje oraz budować pewność siebie i odpowiedzialność.
Edukacja, nieszkolenie wojskowe
Organizatorzy podkreślają, że kurs nie ma charakteru militarnego, lecz obywatelski. Jego celem jest przygotowanie młodzieży do funkcjonowania w sytuacjach kryzysowych oraz budowanie świadomości społecznej.
„Warto podkreślić, że kurs umiejętności obywatelskich i obronnych nie jest szkoleniem wojskowym. Jest to kształtowanie odporności obywatelskiej: zdolności do dbania o siebie i innych, działania w sytuacjach kryzysowych, zrozumienia swojej roli w państwie. Kurs ten pomaga młodym ludziom uświadomić sobie, że bezpieczeństwo państwa nie jest wyłącznie odpowiedzialnością instytucji — jest to wspólna sprawa wszystkich obywateli, dlatego rozszerzenie kursu umiejętności obywatelskich i obronnych na niższe klasy jest naturalnym i niezbędnym krokiem” — zwraca uwagę Dovidas Jonušas.
Jak podkreślają prowadzący zajęcia, efekty kursów wykraczają poza szkołę. Uczniowie dzielą się zdobytą wiedzą z bliskimi, co wpływa na zwiększenie bezpieczeństwa także w środowisku domowym.
„Po powrocie do domu uczniowie opowiadają rodzicom i bliskim, czego się nauczyli i czego się dowiedzieli, więc wiedza i umiejętności w naturalny sposób przekazywane są rodzinom, zwiększając bezpieczeństwo w domu i promując odpowiedzialne zachowanie w codziennych sytuacjach. Taka konsekwentna edukacja wzmacnia odporność społeczeństwa na dezinformację i kryzysy, dlatego gotowość obywatelska staje się ważną częścią bezpieczeństwa państwa” — jest przekonana Sandra Vasiliauskienė, kierowniczka Wydziału Edukacji Obywatelskiej Litewskiego Związku Strzelców.
Program będzie rozwijany
Kursy są realizowane zgodnie z harmonogramem uzgodnionym ze szkołami i będą dalej udoskonalane na podstawie opinii nauczycieli oraz uczniów. W planach jest także dostosowanie programu dla dzieci ze specjalnymi potrzebami oraz jego rozszerzenie na kolejne roczniki.
Program dla uczniów dziewiątych klas, opracowany w 2022 r. we współpracy z resortami obrony oraz edukacji, objął już wszystkie szkoły w kraju. W roku szkolnym 2024—2025 uczestniczyło w nim około 30 tys. uczniów i podobna liczba ma ukończyć go w kolejnym roku.
Docelowo możliwe jest objęcie zajęciami także uczniów klas 5-6, jednak — jak podkreślają organizatorzy — wymaga to odpowiedniego przygotowania kadrowego i logistycznego.
