Siedemnastoletnia Agnieszka Bojaren już myśli o tym, co będzie po szkole. Przed nią wybór studiów, później poszukiwanie pracy i coraz większa samodzielność. O tym, jak działa zatrudnienie, dotąd wiedziała niewiele. Agata Kowalewska ma za sobą pierwsze doświadczenie zawodowe, ale wraz z zarobkami pojawiło się pytanie: gdzie trafiają pieniądze potrącane z wypłaty? Mariana Zawłocka chciała podjąć pracę w tym roku. Nie udało się, więc myśli o następnej próbie.
Każda z nich przyszła z innym doświadczeniem. Ich wypowiedzi po Forum Młodego Kapitału pokazują jednak wspólną potrzebę: zrozumieć sprawy, z którymi wkrótce trzeba będzie poradzić sobie samodzielnie. Umowy, wynagrodzenia, składki i podatki zaczynają mieć zupełnie inne znaczenie, kiedy dotyczą własnych planów i pierwszych zarobionych pieniędzy.
Właśnie takim zagadnieniom poświęcono pierwszą część forum, skierowanego do młodzieży polskiej społeczności na Litwie w wieku 14-19 lat. Spotkanie połączyło tematy finansów osobistych, zatrudnienia, przedsiębiorczości oraz możliwości rozwoju dostępnych dla młodych ludzi.
Pierwsza praca zaczyna się jeszcze przed pierwszą wypłatą
Dla Agnieszki szczególnie ważne okazało się wystąpienie Katažiny Šeinauskienė „Pierwsza praca bez wpadki”. Prelekcja dotyczyła podejmowania zatrudnienia i sygnałów ostrzegawczych, na które warto zwracać uwagę przy pierwszych kontaktach z rynkiem pracy.
„Najbardziej zainteresowało mnie wystąpienie pani Šeinauskienė. Bardzo dobrze wyjaśniła nam, jak działa system zatrudnienia. Wcześniej naprawdę niewiele o tym wiedziałam” — mówi Agnieszka.
Pierwszej pracy często towarzyszą emocje: radość z możliwości zarobku, chęć zdobycia doświadczenia, czasem niepewność, czy uda się sprostać obowiązkom. Łatwo wtedy skupić się na samym otrzymaniu propozycji. Tymczasem równie istotne jest zrozumienie jej warunków i ustalenie, na co właściwie się zgadzamy.
Zainteresowanie Agnieszki tym wystąpieniem dobrze pokazuje, dlaczego edukacja dotycząca zatrudnienia powinna zaczynać się jeszcze przed wejściem na rynek pracy. Wiedza zdobyta wcześniej pomaga przygotować pytania, rozpoznać niejasności i podejmować decyzje z większą pewnością. „Mam 17 lat i muszę już wkraczać w kolejny etap życia. Wybrać, co studiować, a później, gdzie pracować. Kiedy więcej się o tym wie, łatwiej podejść do szukania pracy” — podkreśla uczestniczka.
Podobną perspektywę ma Mariana. Choć jej tegoroczne plany zawodowe nie doszły do skutku, temat pozostaje aktualny.
„Dzisiaj dowiedziałam się więcej o pracy. Chciałam pracować już w tym roku, ale się nie udało. Może w następnym będzie taka możliwość” — mówi.
Podatki: od potrącenia na wypłacie do pomocy innym
Najbardziej wspólnym doświadczeniem rozmówczyń okazała się zmiana spojrzenia na podatki. Wszystkie trzy wracały do pytania, dokąd trafia część zarobionych pieniędzy i komu służy.
W programie forum znalazło się wystąpienie Małgorzaty Kozicz „Sodra zabiera mi pieniądze! Sprawdźmy, co z nimi robi”. Już jego tytuł nawiązywał do reakcji, która może towarzyszyć pierwszemu zetknięciu z różnicą między wynagrodzeniem brutto a kwotą otrzymywaną na konto.
Dla Agaty nie był to temat abstrakcyjny. Miała już okazję pracować, dlatego chciała lepiej zrozumieć własne doświadczenie. „Sama pracowałam i bardzo mnie ciekawiło, gdzie trafiają moje pieniądze i za co właściwie płacę” — opowiada.
Po forum uczestniczki mówiły o podatkach także w kontekście wspólnej odpowiedzialności. Mariana zwróciła uwagę na to, że pieniądze odprowadzane z wynagrodzenia mogą służyć innym mieszkańcom kraju. „Najbardziej zainteresowało mnie, gdzie idą nasze podatki i na co są wykorzystywane. Zrozumiałam, że można je postrzegać również jako pomoc innym, a nie tylko coś, z czego korzystamy sami” — wyjaśnia.
Agata zapamiętała podobny wniosek: uczestnictwo we wspólnym systemie oznacza zarówno dokładanie się do pomocy innym, jak i możliwość otrzymania wsparcia, kiedy samemu się go potrzebuje.
Dla Agnieszki zrozumienie przeznaczenia potrąceń wiązało się również z większym spokojem. „Spojrzałam na system podatków z zupełnie innej strony. Kiedy wiesz, dokąd trafiają te pieniądze i że sam też możesz z tego skorzystać, czujesz się spokojniej” — mówi.
Własny biznes? Najpierw własna droga
Forum nie ograniczało się do wyjaśniania mechanizmów zatrudnienia i finansów. Było również okazją do zastanowienia się nad oczekiwaniami wobec przyszłej kariery.
Agatę szczególnie zainteresowało wystąpienie Mykolasa Karpičiusa „Zasady młodego biznesu, o których nikt nie mówi”. Zapamiętała z niego myśl, która pozwala spojrzeć na przedsiębiorczość bez presji, że każdy powinien założyć firmę.
„Najbardziej zaciekawił mnie pan Mykolas Karpičius. Od razu wyjaśnił, że biznes nie jest dla każdego. Najlepiej szukać tego, co naprawdę nas interesuje, zamiast podążać za kimś i powtarzać wybory innych” — opowiada.
Dla młodych ludzi, którzy dopiero rozpoznają swoje zainteresowania i możliwości, taka perspektywa może być szczególnie cenna. Wybór przyszłości łatwo podporządkować temu, co robią znajomi, co wydaje się popularne albo co obiecuje szybki sukces. Znacznie trudniej odpowiedzieć sobie na pytanie, jaką pracę rzeczywiście chce się wykonywać.
Mariana zwróciła uwagę na inny wątek tego samego wystąpienia: relację między pieniędzmi a poczuciem szczęścia. „Zapamiętałam, że pieniądze nie oznaczają pełnego szczęścia. Radość związana z rzeczami materialnymi może być chwilowa” — mówi.
W ten sposób rozmowa o biznesie otworzyła szerszy temat. Przygotowanie do dorosłości obejmuje przecież także określenie własnych priorytetów: co chcemy osiągnąć, co daje nam satysfakcję i jakie miejsce w tych planach zajmują zarobki.
Od budżetu do możliwości, po które warto sięgnąć
Program pierwszego forum pozwalał przyjrzeć się dorosłości z kilku stron. Dr Alicja Malewska w wystąpieniu „Jak nie zostać biednym dorosłym” zajęła się rozsądnym zarządzaniem własnym budżetem. To punkt wyjścia zarówno dla osoby dysponującej kieszonkowym, jak i dla kogoś, kto zaczyna otrzymywać regularne wynagrodzenie.
Planowanie pieniędzy łączy się z codziennymi wyborami: ile można wydać, na co warto odłożyć i jak pogodzić bieżące potrzeby z większym celem. W zestawieniu z tematami pierwszej pracy i przedsiębiorczości budżet stawał się częścią szerszej rozmowy o samodzielności.
Władysław Wojnicz w ramach „Mniejszość, wielkie możliwości” poruszał temat szans dostępnych dla młodych Polaków na Litwie. Z kolei Agnieška Avin Ileri i Bożena Mieżonis w wystąpieniu „Korzystaj, póki młody” przedstawiały możliwości oferowane młodzieży przez fundusze i organizacje.
Ten obszar uzupełniał rozmowę o zarabianiu o równie ważne pytanie: gdzie szukać wsparcia dla swoich planów? Stypendia, dofinansowania, granty czy inicjatywy młodzieżowe mogą pomóc w rozwoju, ale najpierw trzeba wiedzieć, że istnieją i gdzie szukać informacji.
Forum łączyło więc przygotowanie do przyszłych obowiązków z poznawaniem możliwości, z których można korzystać już w młodym wieku.
Wiedza, którą uczestniczki odnoszą do własnego życia
O wartości takiego spotkania najwięcej mówią konkretne rzeczy zapamiętane przez młodzież. W rozmowie po forum uczestniczki wskazywały zarówno wystąpienia, które je zainteresowały, jak i wnioski dotyczące własnej przyszłości.
Agnieszka odniosła temat zatrudnienia do zbliżających się wyborów edukacyjnych i zawodowych. Agata znalazła odpowiedzi na pytania wynikające z pierwszej pracy. Mariana połączyła nowe informacje z planami podjęcia zatrudnienia w kolejnym roku.
Ich wypowiedzi pokazują, że tematy forum trafiły w realne potrzeby. Każda wyniosła ze spotkania coś innego, ale wszystkie potrafiły wskazać, dlaczego zdobyta wiedza może im się przydać.
„Osobom, które chcą zacząć pracować albo studiować, takie spotkanie naprawdę może wydać się ciekawe i pożyteczne” — ocenia Agata.
Kolejne spotkanie już 29 października
Pierwsza część forum dała uczestniczkom powody, by polecić następne spotkanie rówieśnikom. Mariana deklaruje wprost: „Na pewno poleciłabym przyjść również następnym razem”.
Druga część Forum Młodego Kapitału odbędzie się 29 października 2026 r. To kolejna okazja dla młodzieży w wieku 14-19 lat, by lepiej zrozumieć świat finansów, pracy i decyzji związanych z wchodzeniem w dorosłość.
Forum Młodego Kapitału jest częścią realizowanego przez Dom Kultury Polskiej w Wilnie projektu „Algorytmy przyszłości”.
Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Erasmus+.
Maryla Żukowska