Inicjatywę wspólnie organizują Litewska Adwokatura, Litewski Caritas oraz Centrum Zwalczania Handlu Ludźmi i Wyzysku. Tegoroczna edycja ma również symboliczny wymiar – jest prezentem dla prezydenta Valdasa Adamkusa z okazji jego setnych urodzin.
– W 2024 r. z bezpłatnych konsultacji skorzystało 545 osób, a w ubiegłym roku ok. 500. Zmniejszenie liczby zainteresowanych w 2025 r. było raczej wyjątkiem, ponieważ wcześniej zapotrzebowanie na taką pomoc systematycznie rosło. W tym roku również obserwujemy większe zainteresowanie. Jeszcze przed rozpoczęciem akcji wiele osób kontaktowało się z Caritasem, pytając, kiedy ponownie będzie można skorzystać z bezpłatnych porad – mówi w rozmowie z „Kurierem Wileńskim” Aleksandras Valentas, koordynator ds. komunikacji Caritasu Litwy.
Bez kryterium dochodowego
Tegoroczna edycja różni się od poprzednich przede wszystkim dostępnością. Wcześniej pomoc kierowano głównie do osób ubogich, zagrożonych wykluczeniem społecznym lub przeżywających poważne kryzysy życiowe. Teraz nie obowiązują kryteria dochodowe ani ograniczenia związane ze statusem społecznym. Z porady może skorzystać również osoba, która nie jest podopiecznym Caritasu.
– Caritas nie dzieli ludzi na kategorie i nie uzależnia udzielanej pomocy od ich sytuacji materialnej czy społecznej. Wspieramy każdego, kto znalazł się w trudnym położeniu i potrzebuje pomocy. Nie mają znaczenia narodowość, przekonania religijne, płeć, wiek ani status społeczny. To jedna z podstawowych zasad naszej działalności. Chcemy, aby każdy, kto zwraca się do nas o wsparcie, miał poczucie, że zostanie wysłuchany i potraktowany z szacunkiem. Właśnie dlatego w tegorocznej edycji bezpłatnych konsultacji prawnych zdecydowaliśmy się otworzyć możliwość skorzystania z porad dla wszystkich mieszkańców, bez względu na wysokość dochodów czy przynależność do grup szczególnie zagrożonych wykluczeniem – zaznacza Aleksandras Valentas.
Jedna konsultacja trwa zazwyczaj od 30 do 60 minut. W tym czasie można przedstawić swoją sytuację, omówić wątpliwości i uzyskać wskazówki dotyczące możliwych rozwiązań prawnych oraz dalszego postępowania. Jeśli problem jest bardziej złożony i wymaga dodatkowych wyjaśnień, można ponownie zgłosić się po poradę. Nie oznacza to jednak, że kolejne spotkanie odbędzie się z tym samym adwokatem. Zależy to od dostępności prawników uczestniczących w akcji oraz od tego, czy dany adwokat nie wykorzystał już przyznanego mu limitu bezpłatnych konsultacji. Warto dlatego podczas pierwszej rozmowy możliwie dokładnie przedstawić problem i przygotować wszystkie dokumenty, które mogą pomóc prawnikowi w jego ocenie.
Długi, rozwody i problemy z emeryturą
Zakres spraw, z którymi mieszkańcy zwracają się do prawników, pokazuje, jak różnorodne i często skomplikowane są ich problemy życiowe. Wiele pytań dotyczy prawa rodzinnego: rozwodów, podziału majątku po rozstaniu, ustalania wysokości alimentów oraz obowiązku utrzymania dzieci. Inni szukają pomocy w sprawach finansowych, związanych z zadłużeniem, a także w kwestiach spadkowych, na przykład dotyczących formalności związanych z dziedziczeniem. Prawnicy odpowiadają również na pytania o zagubione dokumenty, prawa pracowników, zwolnienia z pracy czy prawidłowe obliczanie stażu emerytalnego. Są to często sprawy, które bez fachowej porady trudno samodzielnie uporządkować, a brak wiedzy o przysługujących prawach i obowiązujących procedurach może utrudnić znalezienie właściwego rozwiązania.
– W rodzinach o niższych dochodach częściej spotykamy się z problemami związanymi z zadłużeniem. Z kolei pytania dotyczące dziedziczenia, obowiązku alimentacyjnego wobec rodziców w podeszłym wieku czy prawidłowego obliczania stażu emerytalnego pojawiają się zarówno wśród młodszych, jak i starszych osób. Pokazuje to, że potrzeba konsultacji prawnych nie jest związana wyłącznie z wiekiem czy sytuacją materialną – podkreśla przedstawiciel Caritasu.
Bezpłatne porady obejmują szeroki zakres zagadnień: od prawa rodzinnego i spadkowego, przez prawo pracy i kwestie mieszkaniowe, po problemy związane z zadłużeniem i innymi zobowiązaniami finansowymi. Z pomocy mogą skorzystać również osoby doświadczające przemocy domowej. Podczas rozmowy z prawnikiem dowiedzą się, jakie środki ochrony prawnej są im dostępne, jak mogą zabezpieczyć swoje prawa i do jakich instytucji zwrócić się po dalsze wsparcie.
Adwokaci mogą także pomóc w przygotowaniu wniosków, skarg czy pism procesowych. Trzeba jednak pamiętać, że nie każdą sprawę da się rozwiązać w ciągu jednej, trwającej od 30 do 60 minut konsultacji. Sporządzenie pełnej dokumentacji, zwłaszcza w bardziej skomplikowanych przypadkach, może wymagać dodatkowego czasu i pracy. Wiele spotkań służy więc przede wszystkim wyjaśnieniu sytuacji prawnej, wskazaniu możliwych rozwiązań i określeniu kolejnych kroków.
– Najczęściej zgłaszają się do nas osoby, które chcą skonsultować swoją sytuację prawną jeszcze przed wszczęciem postępowania sądowego. Każda sprawa jest jednak inna i wymaga indywidualnego podejścia. O ile podczas krótkiej rozmowy można wyjaśnić podstawowe wątpliwości i wskazać możliwe rozwiązania, o tyle przygotowanie odpowiednich dokumentów, wniosków czy pism procesowych może wymagać znacznie więcej czasu niż 30–60 minut przewidzianych na bezpłatną konsultację – zaznacza Aleksandras Valentas.
Po raz pierwszy otwarte spotkania online
Nowością tegorocznej edycji jest cykl otwartych spotkań i wykładów online, dostępnych dla wszystkich zainteresowanych. Będą się one odbywać w każdy czwartek o godz. 16. Podczas kolejnych spotkań eksperci będą omawiać różne zagadnienia prawne, wyjaśniać obowiązujące przepisy i odpowiadać na pytania uczestników. Tematyka została dobrana tak, aby pomóc mieszkańcom lepiej orientować się w prawach i obowiązkach w codziennych sytuacjach.
W ramach cyklu zaplanowano cztery spotkania poświęcone różnym zagadnieniom prawnym. 5 listopada omówione zostały kwestie związane z prawem pracy, prowadzeniem działalności indywidualnej, zwolnieniami z pracy oraz zmianami w Kodeksie pracy, które weszły w życie 1 listopada. Tydzień później, 12 listopada, tematem spotkania stały się rozwody, podział majątku, utrzymanie dzieci i alimenty. 19 listopada prawnicy przybliżą zagadnienia dotyczące zadłużenia, zagubionych dokumentów i spraw spadkowych. Ostatnie spotkanie, zaplanowane na 26 listopada, będzie skierowane do obywateli Ukrainy objętych opieką Caritasu. Uczestnicy będą mogli uzyskać informacje m.in. na temat zezwoleń na pobyt na Litwie oraz przepisów prawa pracy.
Indywidualne konsultacje będą prowadzone zarówno stacjonarnie, jak i zdalnie. W ten sposób organizatorzy chcą dotrzeć także do mieszkańców mniejszych miejscowości, dla których dojazd do prawnika może stanowić dodatkową przeszkodę.
Polacy na Litwie również mogą skorzystać
Z bezpłatnych konsultacji mogą skorzystać wszyscy mieszkańcy Litwy, niezależnie od narodowości czy sytuacji życiowej. Pomoc jest dostępna również dla osób polskiego pochodzenia, które na co dzień nie korzystają ze wsparcia Caritasu i nie są objęte jego programami pomocowymi. Nie trzeba więc być podopiecznym organizacji, aby zgłosić się po poradę prawną. Osoby zainteresowane konsultacją w języku polskim powinny zaznaczyć taką potrzebę już na etapie rejestracji. Jak zapewnia Aleksandras Valentas, w poprzednich edycjach akcji nie brakowało prawników gotowych udzielać porad nie tylko po litewsku, lecz także po polsku i w innych językach. Dzięki temu z pomocy mogą skorzystać również osoby, którym bariera językowa utrudnia samodzielne wyjaśnienie problemu prawnego.
Osoby zainteresowane skorzystaniem z bezpłatnych porad prawnych mogą się rejestrować telefonicznie w ośrodkach Caritasu właściwych dla miejsca zamieszkania. Mieszkańcy Wilna oraz rejonów należących do Wileńskiej Archidiecezji Caritas mogą kontaktować się z Editą Kundrotienė pod nr. 0 655 02242.
Zapisy prowadzone są również w pozostałych diecezjach: archidiecezji kowieńskiej – pod nr. 0 673 22327, diecezji szawelskiej – 0 657 86463, diecezji poniewieskiej – 0 613 33463, diecezji telszańskiej – 0 671 30611, diecezji koszedarskiej – 0 612 59170, diecezji wyłkowyskiej – 0 649 14402. Ogólna informacja o rejestracji: 0 674 66042.
Zapisy prowadzone są przez cały okres trwania akcji, do 3 grudnia. Podczas rozmowy telefonicznej należy krótko przedstawić problem, aby pracownicy Caritasu mogli skierować zainteresowanego do prawnika odpowiedniej specjalizacji. Dokumenty dotyczące sprawy należy przygotować na spotkanie z adwokatem.
Od 60 prawników do tysiąca
Skala przedsięwzięcia zmieniła się znacząco od początku współpracy Litewskiej Adwokatury i Caritasu. Partnerstwo rozpoczęło się w 2015 r., a już rok później w bezpłatnej akcji uczestniczyło 60 adwokatów i aplikantów. Wówczas konsultacje trwały zaledwie kilka dni. Dziś zaangażowanych jest blisko tysiąc prawników, a mieszkańcy mogą korzystać z ich wiedzy przez cały miesiąc.
Niektórzy adwokaci uczestniczą w inicjatywie już po raz jedenasty. Zdarzało się, że prawnik bezpłatnie prowadził sprawę osoby znajdującej się w trudnej sytuacji społecznej od pierwszej konsultacji aż do postępowania przed Sądem Najwyższym. Innym razem adwokat sam pojechał do starszej kobiety, która ze względu na trudności z dojazdem nie mogła dotrzeć na spotkanie.
Znaczenie takich działań podkreśla również sekretarz generalna Litewskiego Caritasu Milita Žičkutė-Lindžienė. „Osoby, które przychodzą na konsultację z niepokojącymi pytaniami, często wychodzą z niej z większą odwagą, jasnością sytuacji i przekonaniem, że trudności można przezwyciężyć” – oceniła.
Jej zdaniem profesjonalna porada może zapobiec poważniejszym problemom w przyszłości, a jednocześnie pomóc odzyskać poczucie bezpieczeństwa. Jak przypomina, za każdym pytaniem prawnym stoi człowiek, który potrzebuje nie tylko konkretnej odpowiedzi, ale również zrozumienia i wysłuchania.
„Zachęcamy do korzystania z bezpłatnych konsultacji i dziękujemy Litewskiej Adwokaturze za jedenastoletnią współpracę oraz zaangażowanie w wolontariat wiedzy” – Milita Žičkutė-Lindžienė podziękowała partnerowi akcji.
Artykuł opublikowany w wydaniu magazynowym dziennika „Kurier Wileński” Nr 45 (131) 14-20/11/2026
