Więcej

    Maria Piłsudska – socjalistka znana z urody i siły przekonań

    Marię Piłsudską z domu Koplewską nazywano Piękną Panią. 22 sierpnia 1921 r. w Wilnie odbył się pogrzeb pierwszej żony Marszałka.

    Czytaj również...

    Było to wielkie wydarzenie z udziałem licznych przedstawicieli wojska i tłumów wilnian. Nie było na nim Józefa Piłsudskiego. Naczelnik Państwa Polskiego nie stawił się na pogrzebie kobiety, dla której na 17 lat porzucił Kościół i zmienił wyzwanie.

    Córka wileńskiego lekarza

    Maria Koplewska była córką lekarza wileńskiego Konstantego Koplewskiego i Ludmiły z Chomiczów. Urodziła się w 1865 r. w Wilnie.

    „W Petersburgu ukończyła Kursy Bestużewskie, czyli wyższą szkołę żeńską. Pracowała jako nauczycielka, była związana z konspiracją i działalnością niepodległościową. Należała do Wielkiego Proletariatu, działała w Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS). W wieku 20 lat została po raz pierwszy uwięziona. Według świadectwa współczesnych odznaczała się wielką urodą, energią i aktywnością społeczną. Nazywano ją Piękną Panią” – pisze w książce „Wilno w XX wieku. Ludzie i wydarzenia” Mieczysław Jackiewicz.

    Pierwsze małżeństwo zakończone rozwodem

    Maria bardzo młodo wyszła za mąż za inżyniera Mariana Juszkiewicza, z którym miała córkę Wandę.

    – Związek ten zakończył się rozwodem. W Wilnie Maria Juszkiewiczowa prowadziła salon, będący miejscem spotkań konspiratorów politycznych. O względy pięknej rozwódki zabiegało wielu adoratorów, m.in. przyszły przywódca Narodowej Demokracji Roman Dmowski – opowiada historyk Paweł Giedroyć.

    Jednak rywalizację o Marię, mimo utraty dwóch przednich zębów, które wybili mu rosyjscy żołdacy, wygrał Józef Piłsudski. Gdy poznała o dwa lata młodszego Ziuka, był schorowany i wymizerowany, dopiero wrócił z syberyjskiego zesłania.

    Ślub wzięli 15 lipca 1899 r. w kościele luterańskim pod Łomżą, w oddalonej o 300 km od Wilna Paproci Dużej. Świadkami byli bracia pana młodego: Jan i Adam Piłsudscy.

    Maria Piłsudska odznaczała się wielką urodą, energią i aktywnością społeczną
    | Fot. domena publiczna

    Dla kobiety zmienił wyzwanie

    Żaden katolicki ksiądz nie udzieliłby Marii ponownego ślubu z członkiem Kościoła rzymskokatolickiego.

    – Z powodu formalnych trudności na uzyskanie katolickiego ślubu z rozwódką Piłsudski z wyzwania rzymskokatolickiego przeszedł na ewangelicko-augsburskie. Oficjalnie Maria pozostała żoną Piłsudskiego do końca swego życia – opowiada Paweł Giedroyć.

    Po ślubie zamieszkali w Łodzi, gdzie przyszły Naczelnik Państwa pod pseudonimem „Wiktor” prowadził drukarnię PPS. W nocy 22 lutego 1900 r. do ich mieszkania wtargnęli carscy żandarmi. Obydwóch konspiratorów aresztowano i uwięziono w X Pawilonie Cytadeli Warszawskiej.

    Marię wkrótce zwolniono. Józef zaś zaczął symulować chorobę psychiczną, dzięki czemu przewieziono go do szpitala więziennego w Petersburgu. Uciekł stamtąd 14 maja 1901 r.

    Wkrótce Piłsudscy przenieśli się do Galicji. W 1904 r. Józef wyjechał do Japonii, a od wybuchu rewolucji 1905 r. włączył się w kierowanie Organizacją Bojową PPS.

    W 1906 r. poznał, również zaangażowaną w działalność konspiracyjną, 24-letnią Aleksandrę Szczerbińską. Ich romans rozpoczął się w czasie przygotowań do napadu na bank w Kijowie. Wspólnie brali też udział w ataku na rosyjski pociąg pocztowy pod Bezdanami 26 września 1908 r. Marszałek ożenił się z Aleksandrą Szczerbińską dopiero po śmierci pierwszej żony.

    WIĘCEJ NIŻEJ | Reklama na podst. ust. użytkownika.; Dzięki reklamie czytasz nas za darmo

    Czytaj więcej: Filmowy życiorys Józefa Piłsudskiego

    Wanda Juszkiewiczówna (1887-1906)
    | Fot. domena publiczna

    Prosiła, by pochowano ją w Wilnie

    W 1906 r., w wieku zaledwie 19 lat, w Wilnie umiera Wanda Juszkiewiczówna. Maria po śmierci ukochanej córki mocno podupadła na zdrowiu. Wiodła spokojny i cichy tryb życia w Krakowie. Jej małżeństwo faktycznie się rozpadło. Kiedy zapraszano ją, jako żonę Naczelnika Państwa, na oficjalne uroczystości czy bale wojskowe, zawsze taktownie odmawiała, powołując się na zły stan zdrowia.

    Zmarła 17 sierpnia 1921 r. w szpitalu garnizonowym w Krakowie na atak serca. Miała 56 lat. Przed śmiercią prosiła, by pochowano ją w rodzinnym Wilnie, na Rossie, obok matki i córki.

    Zwłoki Marii Piłsudskiej przewieziono do Wilna pociągiem. „W Lidzie odczepiono wagon z trumną, którą na peronie spotkał Naczelnik Państwa Polskiego Józef Piłsudski i złożył na trumnie wieniec z napisem: »Gorącemu sercu i wiernej Towarzyszce pracy – Józef Piłsudski«. W pogrzebie w Wilnie Naczelny Wódz nie wziął udziału, co uznano za postępowanie niegodne, świadczące o pewnej małości, szczególnie w obliczu spraw ostatecznych” – pisał Mieczysław Jackiewicz.

    Niestrudzona bojowniczka

    Pogrzeb odbył się 22 sierpnia 1921 r. Nabożeństwo żałobne w kościele katedralnym pw. św. św. Stanisława i Władysława odprawił biskup Władysław Bandurski, na chórze przygrywała orkiestra. Z katedry wyniesiono trumnę i w otoczeniu kleru, rodziny, licznych wojskowych i tłumów wilnian, pochód pogrzebowy ruszył na Rossę…

    WIĘCEJ NIŻEJ | Reklama na podst. ust. użytkownika.; Dzięki reklamie czytasz nas za darmo

    Na nagrobku widnieje inskrypcja: „ŚP. z Koplewskich Maria Piłsudska/Żona Naczelnika Państwa/zmarła 17 sierpnia 1921 r./Gorącemu sercu, niestrudzonej bojowniczce o wolność i niepodległość Ojczyzny”.

    Płyta z szarego granitu wznosi się na zachodnim zboczu Rossy, na wzgórzu. W 1936 r. u dołu tego wzgórza spoczęło serce Józefa Piłsudskiego.

    Czytaj więcej: Rossa – jeden z najważniejszych cmentarzy poza granicami Polski

    Wanda Juszkiewiczówna zmarła w 1906 r. w wieku dziewiętnastu lat. Pochowana została na cmantarzu na Rossie
    | Fot. rossa.lt

    Artykuł opublikowany w wydaniu magazynowym „Kuriera Wileńskiego” Nr 31 (94) 24-30/08/2024

    Reklama na podst. ust. użytkownika.; Dzięki reklamie czytasz nas za darmo

    Afisze

    Więcej od autora

    Połączone sczepienie przeciwko grypie i COVID-19 — najlepiej zaszczepić się przed szczytem sezonu

    – Krajowi infektolodzy nie stwierdzają przeciwskazań do szczepienie się jednocześnie dwiema szczepionkami – komentuje w rozmowie z „Kurierem Wileńskim” Ginreta Megelinskienė, doradczyni w Departamencie Zdrowia Publicznego przy Ministerstwie Ochrony Zdrowia . Zaktualizowane szczepionki W sezonie 2024–2025 szczepienia przeciwko grypie i COVID-19...

    Katastrofalne skutki powodzi w Polsce — pomóżmy rodakom

    Polska zgłosiła chęć skorzystania z unijnego Funduszu Solidarności w związku z powodzią Minister ds. UE Adam Szłapka skierował do unijnych komisarzy list, w którym zapowiedział chęć skorzystania z unijnego Funduszu Solidarności ze względu na przechodzącą przez kraj powódź. Wniosek zostanie...

    Wileńskie Muzeum A. Mickiewicza zamknięte — remont potrwa do końca 2025 roku

    — Ostatni poważny remont całego budynku miał miejsce w 1976 r. — odnowiono wówczas już istniejące i wprowadzono brakujące komunikacje. Teraz prace remontowe będą prowadzone nie tylko wewnątrz, ale i na zewnątrz budynku. Odnowione albo wymienione zostaną wszystkie drewniane...

    Polskie okno na świat – TVP Wilno hucznie świętowała urodziny

    Hasło przewodnie spotkania urodzinowego brzmiało: „Włącz zmysły!”. Wydarzenie pełne było interaktywnych stref odpowiadających zmysłom: wzrokowi, słuchowi, dotykowi, smakowi i węchowi. Strefy zmysłów stały się też pretekstem do zaprezentowanie 5-letniej historii TVP Wilno.  Każdy z pięciu zmysłów miał swoje odzwierciedlenie w specjalnych...