Historia i teraźniejszość – ulica z ruchem dwukierunkowym

Jako historyk z wykształcenia nie lubię określenia, że historia to nic innego jak polityka robiona wstecz. Tę tezę wypowiedział bolszewicki historyk Michaił Pokrowski. Podobny pogląd na historię daje prawo politykom na instrumentalne wykorzystanie naszej przeszłości, do usprawiedliwiania bieżącej polityki, którą uprawiają, i jednocześnie wymusza na historykach dopasowanie badań do potrzeb polityków. W podobny wulgarny sposób z historii korzysta putinowska Rosja. Manipulując historią, usprawiedliwia swoją dzisiejszą agresywną politykę.

O wiele rozsądniejszy, produktywny i, co najważniejsze, przyzwoity stosunek do historii ustalili na początku lat 90. ubiegłego stulecia polscy i litewscy politycy. Układa się w formule: zostawmy historię historykom. I po upływie trzech dziesięcioleci widzimy, że takie podejście przyniosło wiele korzyści zarówno obydwu narodom, pomagając rozbrajać niewypały z przeszłości, jak i samym historykom, którzy mogą spokojnie i obiektywnie, bez zwracania uwagi na polityków, robić swoje – badać naszą przeszłość i nie zważać na to, jakkolwiek byłaby zawiła, trudna i często bolesna. Nie muszą podkręcać wyników swoich badań w kierunku usprawiedliwienia bieżącej polityki.

Oczywiście wydarzenia i postacie historyczne nie mogą nie mieć wpływu na dzień dzisiejszy. Historia i postacie historyczne mogą służyć jako źródło inspiracji dla współczesnych polityków. To dotyczy również jej trudnych i bolesnych kart. Wyciągając lekcje z nich, unikamy błędów w dniu dzisiejszym.

Właśnie o styku polityki i historii w tym wydaniu magazynowym „Kuriera Wileńskiego” rozmawiają historyk i dziennikarka Ilona Lewandowska z Urszulą Doroszewską, byłą ambasador RP na Litwie i w Gruzji. Rozmowa toczy się wokół książki Pani Ambasador o bardzo symbolicznym tytule – „Pora się godzić. Wyzwania dyplomacji historycznej”. Książka pokazuje właśnie, jak w praktyce rodzi się dialog między narodami.


Komentarz opublikowany w wydaniu magazynowym dziennika „Kurier Wileński”  ” Nr 19 (53) 16-22/05/2026