W wyborach parlamentarnych, które odbyły się w Izraelu 27 października, żaden z dwóch głównych bloków nie uzyskał większości niezbędnej do utworzenia rządu. Większość w 120-osobowym Knesecie to 61 deputowanych.
Koalicja Netanjahu z jego partią Likud na czele uzyskała 53 mandaty, opozycyjny Blok Zmian Eizenkota zdobył 48 mandatów, zaś dwie partie reprezentujące arabską społeczność Izraela – 19 mandatów.
Eizenkot za Netanjahu?
Zgodnie z normami izraelskiego prawa konstytucyjnego prezydent Jicchak Herzog przeprowadził konsultacje ze wszystkimi partiami w nowym parlamencie na temat tego, kto najlepiej nadaje się do utworzenia stabilnego rządu. Wszystkie partie opozycyjne – zarówno żydowskie, jak i arabskie – zarekomendowały Eizenkota. To oznacza poparcie 67 członków Knesetu.
Netanjahu rekomendowały partie koalicji reprezentujące łącznie 46 deputowanych. Wyłamała się ultraortodoksyjna partia Zjednoczony Judaizm Tory (UTJ), która poinformowała Herzoga, że nie popiera nikogo.
W tej sytuacji Herzog nie miał wyjścia: oficjalnie powierzył Eizenkotowi zadanie utworzenia kolejnego rządu. Polityk ma na to 28 dni, ale termin ten może zostać przedłużony o kolejne dwa tygodnie.
Chociaż większość członków Knesetu poparła kandydaturę szefa partii Jaszar, nie oznacza to wcale, że ma już większość rządową. Eizenkot ma do wyboru kilka opcji, aby przeforsować swój rząd. Każda wiąże się jednak z tak poważnymi przeszkodami, że powodzenie tej misji byłoby chyba jednym z największych cudów w historii demokracji Państwa Żydowskiego.
Gadi Eizenkot, były szef sztabu izraelskich sił zbrojnych, 66-letni generał w stanie spoczynku, urodzony w rodzinie marokańskich imigrantów, byłby pierwszym premierem pochodzenia sefardyjskiego – potomkiem Żydów z Bliskiego Wschodu lub Afryki Północnej – w kraju od dawna zdominowanym przez elitę aszkenazyjską powiązaną z Europą. To nowicjusz w polityce, który obiecał zniwelować głęboką polaryzację społeczną w Izraelu, naprawić międzynarodową reputację Izraela i położyć kres szerzącej się przemocy wobec Palestyńczyków ze strony ekstremistycznych osadników żydowskich.
Należy jednak pamiętać, że stracił syna w operacji w Strefie Gazy, zaś dowodząc armią podczas wojny z Hezbollahem w 2006 r., opracował tzw. doktrynę Dahiji, która zakłada użycie ogromnej siły przeciwko infrastrukturze cywilnej w miejscach, gdzie działają wrogowie – politykę, którą krytycy uznają za zbrodnię wojenną.
Pod pewnymi względami Eizenkot nie różni się wiele od Netanjahu. Ale wyraźnie podkreśla, że priorytetem jest dla niego odsunięcie obecnego premiera od władzy. Netanjahu ma proces o korupcję i wie, że jeśli straci fotel premiera, może skończyć nawet za kratkami. Wie też, że nie ma szans na większość w nowym Knesecie, zwłaszcza po tym, jak UTJ go nie poparła, obwiniając premiera za to, że nie przeforsował zwolnienia młodych ultraortodoksów ze służby wojskowej.
Izraelska gra o tron
Beniamin Netanjahu, który pełnił funkcję premiera z przerwami przez prawie dwie dekady i od czasu ataków z 7 października 2023 r. prowadził wojny w Strefie Gazy, Libanie i z Iranem, ma poparcie jedynie 46 posłów, a jego szanse na pozyskanie kogoś z bloku Eizenkota są nikłe. Wzywa więc do utworzenia rządu jedności narodowej, aby uniemożliwić udział w rządzeniu krajem partiom reprezentującym arabską społeczność Izraela.
Były już takie przypadki, gdy w takim rządzie dzielono się władzą, lider jednej opcji był premierem przez dwa lata, a przez kolejne dwa lata lider drugiej. Ale ten scenariusz jest mało realny, nie tylko z powodu postawy Eizenkota, lecz także arytmetyki. Likud ma 27 mandatów, a Jaszar – 21, co oznacza, że brakuje im 13 mandatów do wymaganej liczby 61. Partia Naftalego Bennetta dysponuje 12 mandatami. A więc nawet trójpartyjny rząd jedności narodowej potrzebowałby co najmniej jednego dodatkowego posła z partii Jisra’el Betenu (Nasz Dom Izrael) lub partii ultraortodoksyjnych.
Gadi Eizenkot ma dwie opcje: przejąć władzę z pomocą partii arabskich (rząd mniejszościowy) lub z pomocą ultraortodoksów wyjętych z bloku Netanjahu (rząd mniejszościowy lub większościowy). Po tym, jak Arabowie poparli jego kandydaturę, wydawało się, że najprostsza droga do władzy wiedzie przez rząd mniejszościowy, wspierany z zewnątrz przez głosy arabskich posłów w Knesecie, bez formalnego zapraszania ich do koalicji rządowej. Sam Eizenkot to sugerował.
Tyle że jego sojusznicy, Bennett i Awigdor Lieberman, są przeciwni. Zwłaszcza ten drugi. Lieberman, były doradca Netanjahu, który stał się jego ostrym krytykiem, ale mimo to podziela jego jastrzębie poglądy, stanowczo sprzeciwia się jakiemukolwiek sojuszowi z izraelskimi Arabami, potomkami Palestyńczyków, którzy pozostali w kraju po utworzeniu Izraela w 1948 r.
Lieberman argumentuje, że poleganie na arabskich deputowanych spotkałoby się z głęboką niechęcią wyborców i dało blokowi Netanjahu amunicję polityczną potrzebną do doprowadzenia do upadku rządu, wcześniejszych wyborów i powrotu do władzy.
Za trzy miesiące wybory?
Lider partii Jisra’el Betenu – urodzony w Mołdawii Żyd, którego partia zbiera głosy rosyjskojęzycznych Izraelczyków i ma przyjazne nastawienie do Moskwy – chyba gra na inny scenariusz.
Lieberman po wyborach zmienił stanowisko, oświadczając, że jest gotów złagodzić swoje długoletnie żądanie dotyczące obowiązkowej służby wojskowej dla ultraortodoksyjnych mężczyzn. To otwiera drogę do utworzenia rządu większościowego pod przewodnictwem Eizenkota bez udziału partii arabskich. Partie Szas (sześć mandatów) i UTJ (siedem) dysponują łącznie 13 mandatami. Wraz z 48 mandatami opozycji daje to 61.
Tyle że zwolnienie ultraortodoksów z obowiązku służby wojskowej jest źródłem rosnącej niechęci wielu Izraelczyków, zwłaszcza że w ostatnich latach rezerwiści muszą odbywać wielokrotne tury służby w związku z prowadzonymi wojnami.
Jeśli Eizenkotowi nie uda się misja utworzenia rządu, prezydent powierzy to zadanie Netanjahu. Ten będzie miał 28 dni. W razie fiaska mandat powróci do Knesetu, gdzie każdy deputowany, który zdoła zdobyć poparcie 61 kolegów, będzie mógł podjąć próbę utworzenia rządu. Jeśli żadna z tych dróg nie zakończy się sukcesem, Izrael czeka kolejna tura wyborów. Mniej więcej za trzy miesiące. Do tego czasu premierem byłby nie kto inny jak Netanjahu.
Artykuł opublikowany w wydaniu magazynowym dziennika „Kurier Wileński” Nr 45 (131) 14-20/11/2026