Jesienią 2021 r. doszło do pogorszenia się relacji między Litwą a Chinami. Za pretekst posłużyła nazwa przedstawicielstwa Tajwanu na Litwie, które de facto pełni rolę ambasady. W nazwie przedstawicielstwa użyto słowo „Tajwan”, a nie „Tajpej”. Pekin uważa, że używania nazwy Tajwan, w stosunku do przedstawicielstwa, jest podważaniem integralności terytorialnej Chin.
Presja na Tajwan i cios w reputację Litwy
Przed kilkoma dniami portal Delfi podał, że przedstawiciele litewskiego MSZ wręczyli przedstawicielstwu Tajwanu nieoficjalny dokument, w którym wezwano Tajwan do zmiany nazwy swojej placówki w Wilnie. Według informacji portalu, dokument został przekazany przedstawicielom Tajwanu podczas spotkania, które odbyło się 24 września. W dokumencie wskazano, że obecna nazwa Przedstawicielstwa Tajwańskiego utrudnia obu stronom rozwijanie stosunków gospodarczych. W związku z tym strona tajwańska została wezwana do zmiany nazwy placówki do 1 października.
W zamian za zmianę nazwy stronie tajwańskiej zaproponowano podpisanie dwustronnego porozumienia dotyczącego perspektyw inwestycyjnych oraz rozpoczęcie negocjacji nad umową ułatwiającą handel i mającą na celu uniknięcie podwójnego opodatkowania. Ponadto dokument przewidywał również możliwość utworzenia w MSZ stanowiska specjalnego wysłannika do spraw Tajwanu.
Ta sprawa wywołała burzę polityczną. „Budrys oszukał nas wszystkich, a także Tajwan, przez dwa lata zapewniając, że będzie robił wszystko, aby zwiększyć wzajemne inwestycje między oboma krajami. Okazuje się, że do dziś faktycznie je blokował, bezpośrednio uzależniając od zmiany nazwy przedstawicielstwa” — oświadczył Žygimantas Pavilionis, którego zdaniem minister już we wrześniu podjął decyzję o zmianie nazwy przedstawicielstwa, nie informując o tym posłów na Sejm.
Pomysł MSZ został skrytykowany również przez szefową Ruchu Liberałów. Zdaniem Viktoriji Čmilytė-Nielsen, jeśli informacje o wywieraniu presji przez MSZ potwierdzą się, to będzie oznaczało poważny cios dla reputacji Litwy jako państwa konsekwentnego i wiarygodnego. „W polityce zagranicznej łatwo stracić zaufanie, a bardzo trudno je odzyskać” — napisała polityk na Facebooku.
„Burza bez powodu” i brak niespodzianek
Prezydent oświadczył, że obecne emocje dotyczące zmiany nazwy przedstawicielstwa są nieuzasadnione. „Po raz kolejny wywołaliśmy ogromną burzę emocji zupełnie bez powodu. Kwestia przedstawicielstwa Tajwanu — owszem, jest kwestią lingwistyczną. Oczekiwano, że przyniesie ona Litwie duże korzyści polityczne. Mówiono o wielkich przedsięwzięciach, które miały się rozpocząć w 2021 r. Tak się jednak nie stało, dlatego jednym z naszych celów jest nie tylko rozmowa o nazwie przedstawicielstwa, lecz także o przyczynach braku planowanych przedsięwzięć” — oświadczył Gitanas Nausėda i dodał, że nie rozumie, dlaczego MSZ nie upubliczniło informacji o negocjacjach z przedstawicielstwem Tajwanu.
Politolog Andrzej Pukszto z Uniwersytetu Witolda Wielkiego uważa, że generalnie socjaldemokraci zawsze skupiali się na polityce wewnętrznej, a nie zagranicznej. Tym niemniej działania na odcinku tajwańskim nie były zaskoczeniem.
— Podczas kampanii wyborczej socjaldemokraci mówili, że chcą zresetować stosunki z Chińską Republiką Ludową. Tego nie ukrywali. Później, kiedy powstał rząd Gintautasa Paluckasa oraz Ingi Ruginienė, ta kwestia ciągle powracała. Nie można powiedzieć, że ta sprawa spadła z nieba. Więc czymś naturalnym jest, że reset z Chinami jest możliwy poprzez pewne ograniczenie przedstawicielstwa Tajwanu — oświadczył „Kurierowi Wileńskiemu” Andrzej Pukszto.
Pomysł konserwatystów
Relacje między Tajwanem a Chińską Republiką Ludową od dziesięcioleci pozostają napięte. Ich źródłem jest chińska wojna domowa, zakończona w 1949 r. zwycięstwem komunistów na kontynencie. Pokonane siły schroniły się na Tajwanie, gdzie utworzyły własny ośrodek władzy — Republikę Chińską. Od tego czasu wyspa funkcjonuje niezależnie od władz w Pekinie. Chiny uznają Tajwan za część swojego terytorium i dążą do jego zjednoczenia z kontynentem, nie wykluczając użycia siły.
— Zbliżenie z Tajwanem było realizowane przez rząd konserwatywno-liberalny. Chociaż warto podkreślić, że to jest jedyna kwestia, gdzie są różne podejścia, bo w pozostałych kwestiach polityki zagranicznej zachowano ciągłość. Sądzę, że socjaldemokraci chcą pokazać swoją tożsamość polityczną, a nie tylko w wewnętrznej polityce. Poza tym wydaje mi się, że jest grupa dużego i średniego biznesu, której bardzo zależy na resecie — dzieli się Pukszto.
Zdaniem rozmówcy „Kuriera Wileńskiego” poprzedni rząd, jeśli chodzi o relacje z Tajwanem, wpadł również w pewną skrajność.
— Z jednej strony obcięto relacje z Chińską Republiką Ludową, z drugiej był nadmiar aktów politycznych z Tajwanem, z których nie za wiele wynikło. Było mnóstwo dwustronnych wizyt. Wydaje się, że to otwarcie na Tajwan było absolutnie nieproporcjonalne — zauważa politolog.
Argumenty legły w gruzach
Premier Mindaugas Sinkevičius zadeklarował, że chce widzieć ostateczny rezultat w relacjach z Chinami, a nie komentować sam proces. „W programie rządu Ministerstwu Spraw Zagranicznych wyznaczono cel polegający na przywróceniu stosunków dyplomatycznych z Chinami do poziomu odpowiadającego relacjom utrzymywanym przez inne państwa Unii Europejskiej” — czytamy w rządowym komunikacie prasowym.
Premier zaznaczył, że szef dyplomacji Kęstutis Budrys regularnie informuje o postępach w tej sprawie. Dodał, że wybór planu działania należy do ministra spraw zagranicznych.
— Jednym z głównych ideologów otwarcia się na Tajwan był Žygimantas Pavilionis, który twierdził, że zacieśnienie relacji z Tajwanem ma być formą przypodobania się Amerykanom. Jednak ostatnie wydarzenia, jak spotkanie Donalda Trumpa z Xi Jinpingiem, pokazały, że Ameryce wcale nie zależy na ostrym kursie względem Chin. To pokazuje, że główne argumenty konserwatystów legły w gruzach. Zwłaszcza, jeśli uwierzymy ośrodkowi prezydenckiemu, który stwierdził, że kwestia zmiany nazwy przedstawicielstwa Tajwanu była uzgodniona ze Stanami Zjednoczonymi. Ta sprawa spowodowała duże przepychanki międzypartyjne. Ze strony konserwatystów padło wiele słów krytyki pod adresem Kęstutisa Budrysa, chociaż jeszcze niedawno twierdzili, że jest to jedyny normalny minister w tej koalicji — mówi Andrzej Pukszto.
Wizyta Xi Jinpinga w Waszyngtonie odbyła się pod koniec września.
