Koncepcja nowej Ustawy o mniejszościach narodowych

Nowa Ustawa o mniejszościach narodowych, oczywiście, jeśli tylko zostanie przyjęta, ma gwarantować prawa mniejszościom narodowym, o jakie polska mniejszość walczy od lat kilkunastu Fot. Marian Paluszkiewicz

Niebawem mniejszości narodowe na Litwie będą mogły w pełni korzystać z praw, jakie gwarantuje Konwencja Ramowa Rady Europy o Ochronie Mniejszości Narodowych.

Girl in a jacket

Przynajmniej zakłada to koncepcja nowej ustawy o mniejszościach narodowych, którą w Ministerstwie Kultury Litwy przygotowała grupa robocza. W jej skład wchodzą zarówno urzędnicy resortów kultury, oświaty, spraw wewnętrznych, jak i spraw zagranicznych oraz przedstawiciele wspólnot mniejszości narodowych, jak też historyk i wiceprezes Państwowej Komisji Języka Litewskiego.

— Jest to na razie suchy dokument, który nie obejmuje wszystkich kwestii w zakresie praw mniejszości narodowych. Generalnie zakłada on przeniesienie do prawa krajowego założeń Konwencji Ramowej Rady Europy, które dotyczą, między innymi, prawa do podwójnych nazw topograficznych i nazw ulic, używanie języka mniejszości narodowych w administracji publicznej w miejscowościach zwarcie zamieszkałych przez mniejszości narodowe, jak też pisowni nazwisk w języku mniejszości narodowych — wyjaśnia „Kurierowi” sekretarz Związku Polaków na Litwie Edward Trusewicz, który bierze udział w pracy grupy roboczej przygotowującej koncepcję ustawy o mniejszościach narodowych, jak też po jej zatwierdzeniu ma przygotować projekt samej ustawy.

— Ta ustawa jest potrzebna, gdyż po wygaśnięciu z początkiem tego roku ustawy o mniejszościach narodowych z 1989 roku nie ma jednego aktu prawnego, który regulowałby prawa mniejszości narodowych. Mamy ratyfikowaną w 2000 roku Konwencję Ramową Rady Europy o Ochronie Mniejszości Narodowych, lecz jest to dokument polityczno-programowy. Nowa ustawa natomiast będzie kodyfikowała prawnie założenia Konwencji — mówi nam Kastytis Minkauskas, kierownik wydziału do spraw mniejszości narodowych Ministerstwa Kultury.

Zarówno Trusewicz, jak i Minkauskas podkreślają, że koncepcja nowej ustawy przewiduje regulację prawną kwestii dotyczących mniejszości narodowych w duchu Konwencji i oparta jest na doświadczeniu w zakresie praw mniejszości narodowych innych krajów europejskich, dla których jest aktualnym temat mniejszości narodowych.

W koncepcji stwierdza się, że 18 z 27 państw Unii Europejskiej ma ustawy o mniejszościach narodowych lub w inny sposób reguluje prawa mniejszości narodowych. W koncepcji stwierdza się też, że wszystkie kraje przyjęły zasadę integracji mniejszości narodowych w społeczeństwo przy zachowaniu ich odrębności kulturowej, językowej i etnicznej. Większość tych państw dopuszcza używania języka mniejszości narodowych w nazwach topograficznych, nazwach ulic, jako pomocniczego w administracji publicznej oraz gwarantuje prawo do nauki języka ojczystego bądź nauki w języku ojczystym..

Jak zauważa Edward Trusewicz, mimo że skład gruby roboczej stanowią przedstawiciele różnych instytucji państwowych oraz mniejszości narodowych, na ogół panuje w niej pozytywna atmosfera i wyrozumiałość wobec oczekiwań mniejszości narodowych.

— Mamy więc nadzieję, że spod obrad tej grupy wyjdzie projekt nowej ustawy, który przynajmniej nie będzie gorszy od starej ustawy — mówi sekretarz ZPL.

— Mniejszości narodowe mają sporo problemów, które rozstrzygnąć pomoże ta ustawa. Chcemy, żeby nasze mniejszości narodowe czuły się komfortowo i korzystały z pełni praw, jakie przewiduje Konwencja — mówi nam przedstawiciel Ministerstwa Kultury. Minkauskas apeluje też do przedstawicieli organizacji mniejszości narodowych o przysyłanie swoich uwag, zastrzeżeń i oczekiwań w zakresie przygotowanej ustawy.

— Te uwagi i propozycje pomogą nam bardziej precyzyjnie sprostać oczekiwaniom mniejszości narodowych, bo każda z nich ma swoją specyfikę. Jak chociażby w zakresie zachowania tożsamości narodowej, ponieważ jeśli, na przykład, dla Polaków język ojczysty jest bardzo ważnym elementem zachowania tożsamości nordowej, to już dla Tatarów język nie jest pierwszorzędną kwestią. Tak samo precyzyjnie musimy określić pojęcie „mniejszość narodowa”, gdyż w Konstytucji mówi się o wspólnotach narodowych — wyjaśnia nam Minkauskas.

Według harmonogramu prac nad koncepcją ustawy oraz samą ustawą przewiduje się, że obydwa dokumenty zostaną przygotowane w najbliższych dwóch miesiącach. Minkauskas spodziewa się, że gotowy projekt ustawy rząd będzie mógł wnieść pod obrady Sejmu już podczas jesiennej sesji, tymczasem nie bierze się prognozować, kiedy parlament uchwali nową ustawę.

Trudno też przewidywać  (szczególnie po losie rządowej Ustawy o pisowni nazwisk oraz nowej Ustawy o oświacie, które w zakresie praw mniejszości narodowych Sejm zmodyfikował je w kierunku ograniczeń tych praw), czy europejska w duchu koncepcja przygotowanej Ustawy o mniejszościach narodowych znajdzie akceptację w Sejmie, który dowiódł swoją niechęć do uznania praw mniejszości narodowych.

— Miejmy nadzieję, że Sejm jednak zaakceptuje założenia przygotowywanej ustawy, a na pewno musimy dążyć w tym kierunku — mówi Edward Trusewicz.

Oprócz podstawowych praw mniejszości narodowych do używania języka ojczystego oraz prawa do oświaty i kultywowania swojej kultury etnicznej, koncepcja zakłada też dostęp mniejszości narodowych do telewizji i radia publicznego w znacznie szerszym zakresie niż jest to obecnie. W Koncepcji stwierdza się, między innymi, że w tej kwestii doszło w ciągu ostatnich lat do regresji, gdyż czas antenowy dla programów mniejszości narodowych zmniejszył się do 2,08 proc. w radiu oraz 1,6 proc. w telewizji publicznej, aczkolwiek mniejszości narodowe stanowią na Litwie około 20 proc.

Zakłada się też, że na terenach zwarcie zamieszkanych przez mniejszości narodowych (proponuje się ustalić 30 procentowy próg od ogółu mieszkańców, ale ostatecznej decyzji w tej kwestii grupa robocza podejmie na kolejnym posiedzeniu 22 czerwca), mniejszości narodowe będą mogły w pełni korzystać z praw w zakresie używania języka ojczystego w administracji publicznej oraz w nazewnictwie topograficznym.

Członkowie grupy roboczej opracowującej koncepcję ustawy o mniejszościach narodowych przyznają, że wdrożenie ustawy w życie, będzie wymagało nie tylko wyrozumiałości i porozumień politycznych, ale też determinacji w nowelizacji całego systemu prawnego, gdyż założenia Ustawy o mniejszościach narodowych wymagają nowelizację szeregu innych ustaw i aktów prawnych, jak chociażby omawianych obecnie w Sejmie ustaw o pisowni nazwisk oraz o oświacie. Potrzebna będzie też nowelizacja ustawy o języku państwowym, ustawy o samorządach terytorialnych oraz wielu innych aktów prawnych, ponieważ dziś ponad dwadzieścia aktów prawnych krajowych i zagranicznych reglamentuje prawa mniejszości narodowych.


WSPÓŁPRACA

Przedstawiciele organizacji mniejszości narodowych oraz osoby pojedyncze mogą zgłaszać swoje uwagi, zastrzeżenia i oczekiwania w zakresie przygotowanej Ustawy o mniejszościach narodowych do sekretariatu posiedzeń grupy roboczej – e-mail: a.ismailova@lrkm.lt albo przesyłać na adres Ministerstwa Kultury do wydziału ds. mniejszości narodowych.