Dyrektor muzeum Frank Boehm określił Mitoraja jako jednego z najwybitniejszych artystów ostatnich dekad i zapowiedział, że w przyszłości placówka ma stać się ważnym ośrodkiem sztuki nowoczesnej na międzynarodowej scenie.
Pietrasanta leży u podnóża Alp Apuańskich, w historycznym regionie Versilia, niedaleko Morza Tyrreńskiego. Od dziesięcioleci przyciąga artystów z całego świata i jest jednym z najważniejszych europejskich ośrodków obróbki marmuru – tradycji sięgającej renesansu, gdy w latach 1516–1520 sam Michał Anioł poszukiwał tu kamienia do swoich rzymskich i florenckich projektów.
Bliskość złóż w Massie i Carrarze uczyniła z miasta centrum, w którym artysta może korzystać z lokalnych odlewni i pracowni kamieniarskich. Oprócz Mitoraja tworzyli tu m.in. Fernando Botero, Kan Yasuda i Pietro Cascella, co nadało miastu wyraźnie międzynarodowy charakter i przyniosło mu przydomek „małych Aten”. Latem 2026 r. miasto ubiegało się również o tytuł Włoskiej Stolicy Sztuki Współczesnej 2027, co potwierdza jego rosnącą pozycję na kulturalnej mapie kraju.
Chłopiec z Grójca
Igor Mitoraj urodził się 26 marca 1944 r. w saksońskim Oederan jako Jerzy Makina – syn Zofii Makiny, polskiej robotnicy przymusowej wywiezionej przez Niemców na roboty, i George’a, oficera Legii Cudzoziemskiej z Paryża, więzionego w pobliskim obozie jenieckim. Losy rodziców rozeszły się już w lutym 1945 r.: matka z synem uciekła z bombardowanego Drezna do Grójca pod Oświęcimiem, skąd pochodziła, ojciec wrócił do Francji. Chłopiec nigdy nie poznał go bliżej.
W 1948 r. Zofia wyszła za mąż za Czesława Mitoraja, a Jerzy przyjął nazwisko ojczyma – to właśnie ono, po latach, stało się jego artystycznym szyldem rozpoznawanym na całym świecie. Rodzina żyła skromnie, w robotniczych warunkach powojennej Polski.
Śmierć ojczyma w wypadku w kopalni w 1963 r. zmusiła nastoletniego Jerzego do podjęcia pracy zarobkowej, by wspierać matkę i pięcioro rodzeństwa – pracował m.in. w katowickim domu handlowym, a później jako plastyk w domu kultury przy Zakładach Chemicznych w Oświęcimiu.
Krakowska Akademia i wyjazd w mroczny rok
Mimo trudnej sytuacji materialnej Mitoraj ukończył słynne liceum plastyczne w Bielsku-Białej, a w 1966 r. dostał się na Akademię Sztuk Pięknych w Krakowie. Rok później trafił do pracowni Tadeusza Kantora – malarza, reżysera i twórcy Teatru Cricot 2, jednej z najważniejszych postaci powojennej polskiej awangardy. Choć uczył się pod jego kierunkiem tylko przez rok, wpływ Kantora okazał się decydujący: to on, widząc w młodym studencie wybitny talent, miał otwarcie namawiać go do wyjazdu, przekonując, że Polska niewiele może mu zaoferować.
Rok 1968, w którym Mitoraj ostatecznie opuścił kraj, nie był przypadkowy – to Marzec ’68, moment antysemickiej nagonki, czystek na uczelniach i masowej, wymuszonej emigracji, po której polskie środowisko artystyczne i intelektualne długo nie mogło się podnieść.
Biografka artysty Agnieszka Stabro zwraca uwagę, że choć Mitoraja nie objęła bezpośrednio kampania antysyjonistyczna, klimat tamtych miesięcy z pewnością ją współkształtował. W rozmowie z Polską Agencją Prasową podkreślała też, że losy artysty trudno oddzielić od losów kraju: w jego biografii – wojennym wykorzenieniu, powojennej biedzie i wreszcie ucieczce z duszącej rzeczywistości PRL – odbija się, jak w miniaturze, cały ten fragment historii Polski.
Do Włoch przez Paryż
W Paryżu Mitoraj zmienił też imię – z Jerzego na Igora – symbolicznie odcinając się od dotychczasowego życia i budując nową, międzynarodową tożsamość artystyczną. Mimo to nigdy nie zerwał więzi z krakowskim mistrzem: korespondował i rozmawiał telefonicznie z Kantorem aż do jego śmierci, a jedną z jego grafik woził ze sobą przez całe życie.
Nie zerwał też więzi z Polską – w 2003 r. otworzył wielką wystawę w Krakowie, którą odwiedził prezydent RP Aleksander Kwaśniewski, tego samego roku otrzymał doktorat honoris causa krakowskiej ASP, a jego „Eros Bendato” stoi od 2005 r. na Rynku Głównym stolicy Małopolski. Pośmiertnie, w 2023 r., gmina Oświęcim nadała mu tytuł honorowego obywatela.
Przełomem w jego twórczości był rok 1979, gdy odwiedził Versilię, region turystyczny w północnej Toskanii. W 1983 r. założył w Pietrasancie własną pracownię, gdzie powstały jego rozpoznawalne, „zabandażowane” torsy i twarze.
Mitoraj zmarł w Paryżu 6 października 2014 r., ale zgodnie z własną wolą został pochowany na cmentarzu w Pietrasancie.
Historia muzeum poświęconego artyście zaczęła się w 2018 r., gdy porozumienie o zagospodarowaniu terenu otworzyło drogę do powstania placówki, wiążąc projekt z darowizną dzieł na rzecz państwa włoskiego. 23 marca 2022 r. w Ministerstwie Kultury podpisano akt założycielski Fundacji Museo Igor Mitoraj (Ministerstwo Kultury Włoch, region Toskania, gmina Pietrasanta).
Realizacja trwała dłużej, niż zakładano – pandemia i komplikacje konstrukcyjne opóźniły jedną z najbardziej wyczekiwanych inwestycji publicznych w historii miasta. Latem 2024 r. udostępniono publiczności plac przed muzeum wraz z brązową rzeźbą „Corazza”, a 27 sierpnia 2024 r. dyrektorem instytucji został Frank Michael Boehm.
Nowe życie dawnego targu
Siedzibą muzeum został dawny targ komunalny z 1968 r., zaprojektowany przez Tita Salvatoriego. Budynek o powierzchni ok. 2500 mkw. gruntownie przekształciło mediolańskie studio OBR (Open Building Research) pod kierunkiem architektów Paola Brescii i Tommasa Principiego. Jak podkreślał jeden z inicjatorów projektu, kurator Stefano Contini, gdyby muzeum nie powstało w Pietrasancie, mogłoby zostać otwarte w Paryżu. Ostatecznie zwyciężyła Toskania, której Mitoraj był honorowym obywatelem.
Rdzeń zbiorów stanowi 69 prac podarowanych przez Jeana-Paula Sabatiégo. Wystawa „Mitoraj. Present”, czynna do 10 stycznia 2027 r., obejmuje dzieła z lat 1976–2013 – od biżuterii tworzonej z galerią Artcurial przez małe rzeźby mitologiczne po monumenty, jak „Corazza” (1980) i „Bocca della Rocca” (1990), oraz pięć prac z białego marmuru apuańskiego, materiału, który Mitoraj postrzegał jako „żyjący”.
Spacer śladami rzeźb
Pietrasanta jest właściwie galerią pod gołym niebem – jej szlak rzeźby, Parco Internazionale della Scultura Contemporanea, liczy ponad 80 prac. Na fasadzie Katedry San Martino przy Piazza Duomo umieszczono brązową „Annunciazione” Mitoraja, a nieopodal, na Piazza del Centauro, od 1995 r. stoi monumentalny „Centauro” – jego twarz jest autoportretem artysty. Warto odwiedzić Museo dei Bozzetti „Pierluigi Gherardi” przy Piazza Sant’Agostino, gdzie znajdują się szkice Mitoraja, m.in. „Nascita di Venere” (1991) i „Orizzonte” (1984). Przy wejściu do muzeum, na Viale Oberdan, stoi z kolei „Corazza” (1980), ustawiona tam jeszcze w 2024 r.
Artykuł opublikowany w wydaniu magazynowym dziennika „Kurier Wileński” Nr 38 (110) 26/09-02/10/2026
