Wykład odbywa się w ramach cyklu wykładów i spacerów edukacyjnych „Wileński Cmentarz na Rossie: historia, dziedzictwo, pamięć”. Wydarzenie odbędzie się w języku polskim z tłumaczeniem symultanicznym na język litewski.
W jaki sposób nekropolie wileńskie były oglądane, przedstawiane i interpretowane
Wykład będzie poświęcony cmentarzom Wilna, ze szczególnym uwzględnieniem Cmentarza Na Rossie, jako miejscom pamięci, ale także jako obrazom utrwalanym w malarstwie, grafice i fotografii. Punktem wyjścia będzie pytanie, w jaki sposób nekropolie wileńskie były oglądane, przedstawiane i interpretowane: jako przestrzenie melancholii, historii rodzinnej, pamięci narodowej, miejskiego krajobrazu, a także jako zasób wymagający rozpoznania, opisu i ochrony.
Istotne miejsce zajmie tu fotografia
Nie chodzi więc o prostą opowieść o przejściu od romantycznej wizji do współczesnej dokumentacji. Ujęcia nastrojowe, pamiątkowe i symboliczne są obecne również dzisiaj, tak jak dokumentacyjny sposób patrzenia pojawiał się już w XIX wieku. Istotne będzie raczej pokazanie, jak różne sposoby obrazowania cmentarzy nakładały się na siebie i wzajemnie przenikały. Istotne miejsce zajmie tu fotografia. Szczególne znaczenie będzie miało pytanie, co takie obrazy pokazują, a co pomijają: czy utrwalają jedynie miejsca znane i rozpoznawalne nazwiska, czy pozwalają także przywrócić widzialność mniej obecnym historiom mieszkańców Wilna.
Wielowarstwowy zapis relacji
W tym sensie cmentarze Wilna zostaną potraktowane nie tylko jako zabytkowe nekropolie, lecz także jako archiwa obrazów, praktyk pamięci i sposobów patrzenia. Od malarstwa i grafiki, przez fotografię artystyczną i pamiątkową, po współczesną dokumentację, tworzą one wielowarstwowy zapis relacji między miastem, śmiercią, pamięcią i dziedzictwem.
Dr Bartłomiej Gutowski — historyk sztuki, wykładowca w Instytucie Historii Sztuki Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. Zajmuje się historią sztuki XIX i XX wieku, dziedzictwem kulturowym poza granicami kraju, dokumentacją zabytków oraz problematyką cmentarzy jako miejsc pamięci. Współpracuje z Instytutem Polonika, jest redaktorem naczelnym portalu Baza Polonika. Autor i współautor opracowań naukowych oraz popularnonaukowych poświęconych sztuce, pamięci kulturowej i ochronie dziedzictwa w tym dokumentacji Cmentarza Na Rossie. Od roku 2026 uczestniczy w projekcie dokumentacji Cmentarza Słonecznego w Wilnie.
Wstęp wolny.
Obowiązuje rejestracja: vsaagentura@gmail.com
Organizatorzy i partnerzy:
Agencja ds. Rewitalizacji Starego Miasta w Wilnie
Departament Dziedzictwa Kulturowego przy Ministerstwie Kultury
Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej w Wilnie
Narodowy Instytut Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą POLONIKA
Instytut Polski w Wilnie
Ambasada RP w Wilnie