13 wydarzeń, 9 dni festiwalu przyniosły uczestnikom wiele wrażeń, inspiracji i perspektywę rozwoju. Wieloaspektowość I Festiwalu Kultury Polskiej na Wyspach „Polskie Arcypolskie” na nowo zdefiniowała potencjał miejsca, jakim jest POSK, oraz ludzi z zapotrzebowaniem na kulturę.
Mocny początek
Festiwal rozpoczął się od mocnego uderzenia, czyli warsztatów wokalno-choreograficznych dedykowanych tematycznie 100-leciu Gdyni i prowadzonych przez wybitne specjalistki w swoich dziedzinach – Agnieszkę Szydłowską (chórmistrzynię) oraz Joannę Semeńczuk (kierownik baletu) – z Teatru Muzycznego im. Danuty Baduszkowej w Gdyni. Grupę ponad 20 uczestników tworzyli członkowie: Zespołu Pieśni i Tańca „Tatry”, Teatru POSK, Teatru POSK Dzieciom oraz inni zainteresowani rozwijaniem swoich kompetencji.
Intensywne dwudniowe działania obejmowały przede wszystkim nabywanie kompetencji w zakresie techniki wokalnej (praca nad właściwym oddechem, dykcją, ekspresją słowa, emisją dźwięku, redukowanie napięcia mięśniowego wpływających na swobodę śpiewania), rozwijanie świadomości ciała i ostatecznie – zbudowanie zbiorowej koncepcji wokalno-ruchowej z dedykowanym przekazem. Finałem był publiczny pokaz, który zgromadził licznie przybyłą publiczność. Dzięki wsparciu Miasta Gdyni w finale wszyscy uczestnicy wystąpili w specjalnych koszulkach z logotypem 100-lecia Gdyni.
Pierwszy weekend festiwalu to także finał konkursowych open call dla twórców sztuk wizualnych oraz poetów mieszkających i tworzących na Wyspach. W wyniku publicznych wezwań zgłosiło się kilkadziesiąt osób, z których odrębne jury wyłoniły najciekawsze propozycje do zamieszczenia w dwóch publikacjach: „Polska poezja na Wyspach” (21 laureatów) oraz „Polska sztuka na Wyspach” (7 laureatów). Oba wydawnictwa są dostępne pod adresem: www.pomyslodalnia.pl/ifkp_uk/.
Ponadto w Sali Orłów w POSK odbył się wernisaż twórczości wybranych artystów zaproszonych do nadesłania prac. Szczególne wrażenie zrobiły obrazy młodej, 20-letniej malarki Zofii Nowosielskiej, która na uroczyste otwarcie przybyła z rodziną reprezentująca aż trzy pokolenia. „Interesuję się polską tożsamością, pragnę poprzez sztukę ją pokazywać. Inspiruje mnie szczególnie okres Młodej Polski, przede wszystkim Chełmoński i jego »Babie lato«” – powiedziała m.in. w rozmowie z „Gazetą Świętojańską”, jednym z patronów medialnych festiwalu.
Hitem okazał się slam poetycki – chętnych do pierwszego tego typu konkursu wśród Polonii brytyjskiej było tylko siedem osób, nagrody mogły wyjściowo otrzymać tylko trzy, ale emocje towarzyszące występom poszybowały wysoko, także za sprawą bardzo licznie przybyłej publiczności.
Mocno podkręcał emocje Piotr Wyszomirski prowadzący zmagania slamistów, znany z niebanalnego, ciętego języka, jak również z rozlicznych odniesień kulturalnych i kulturowych. Niekwestionowanym liderem zmagań okazał się Tomasz Łopatecki, który, jak się okazało, ma liczne grono miłośników chętnie mu towarzyszących w publicznych odsłonach. Łopatecki, a także Elżbieta Dziedzic i Halina Ledzianowska otrzymali okolicznościowe upominki pozyskane dzięki uprzejmości Miasta Gdyni przywiezione przez członków Fundacji Pomysłodalnia. Nagrodę specjalną od prowadzącego otrzymał Marcin Czyż, czerpiący inspiracje z muzyki i popkultury.
Dalszą część wieczoru, odsłaniającą premierowo tomik poetycki „Polscy poeci na Wyspach”, poprowadziła poetka Agnieszka Kuchnia-Wołosiewicz, której słowo wstępne dało początek kilkudziesięciostronicowej publikacji. „Na kartach tego tomu spotykają się twórcy o uznanym dorobku literackim z autorami stawiającymi pierwsze kroki na poetyckiej drodze. Obok wierszy nawiązujących do klasycznych form odnajdziemy utwory pisane wierszem wolnym, a różnorodność pokoleń, doświadczeń i sposobów postrzegania świata tworzy wielogłos, który stanowi największą wartość tej publikacji. Nie jest to antologia poszukująca jednej estetyki ani wspólnego programu artystycznego. To zapis twórczej obecności polskiego słowa na Wyspach – szczery, autentyczny i wielobarwny. (…) Jest świadectwem żywej i różnorodnej twórczości polskich poetów mieszkających i tworzących w Wielkiej Brytanii – ludzi, których łączy język, wrażliwość i potrzeba wyrażania siebie poprzez poezję” – napisała we wstępie.
Polskie kino w najlepszym wydaniu
Na projekt I Festiwalu Kultury Polskiej na Wyspach „Polskie Arcypolskie” złożył się także przegląd filmów Andrzeja Wajdy, najbardziej polskiego reżysera w historii sztuki filmowej. Większość jego twórczości poświęcona jest historii Polski, w swych obrazach reagował i objaśniał, czasami odkrywał, czasami profetyzował, ale bez wątpienia zawsze jego filmy były po coś. Oglądając je po 10 latach od śmierci twórcy, trzeba stwierdzić, że wiele z nich jeszcze mocniej rezonuje, dając świadectwo ponadczasowego mistrzostwa.
W Londynie pokazane zostały cztery filmy: „Ziemia obiecana”, „Człowiek z marmuru”, „Człowiek z żelaza” i dwukrotnie „Katyń”. Wszystkie filmy były prezentowane w wersji po rekonstrukcji cyfrowej i poprzedzone zostały dedykowanymi prelekcjami. W projekcjach uczestniczyli także Anglicy, ponieważ licencjonowane filmy zawierały napisy w języku angielskim. Jak się okazało, zapotrzebowanie na rozmowę o filmach było tak duże, że zaistniała naturalna potrzeba przeprowadzenia dyskusji poemisyjnej.
– Przyznam, że poczułem wzruszenie. Po wielu latach udało się powrócić do klasycznej, DKF-owskiej triady: prelekcja – projekcja – dyskusja. A co jeszcze bardziej miłe, uczestnicy triady chcieli więcej i częściej – mówi kurator segmentu filmowego Piotr Wyszomirski.
Ze specjalną prelekcją dla młodzieży przygotowującej się do egzaminu maturalnego z języka polskiego przyjechał z Gdańska dr hab. Krzysztof Kornacki, wybitny znawca twórczości Wajdy, założyciel kierunku studiów Wiedza o Filmie i Kulturze Audiowizualnej na Uniwersytecie Gdańskim. Kornacki jest wykładowcą na Uniwersytecie Gdańskim i w Gdyńskiej Szkole Filmowej, członkiem Rady Programowej Gdańskiego Funduszu Filmowego. Jego prelekcja przed filmem „Katyń” zrobiła duże wrażenie na wypełnionej po brzegi młodej widowni. Doceniono pasję, dociekliwość i sposób analizy dzieła filmowego.
Premiera słuchowiska i różnorodny teatr
Festiwal pozostawił po sobie trwały ślad w postaci nagranego słuchowiska „Proces Lorda Jima” w oparciu o powieść „Lord Jim” Josepha Conrada. W POSK mieści się Biblioteka Polska (The Polish Library in London), powstała w 1942 r. przy Rządzie RP na uchodźstwie, w której od początku istnienia kolekcjonuje się dzieła Conrada w oryginale i tłumaczeniach; biblioteka posiada także ok. 2 tys. conradianów. O pisarzu pisaliśmy w poprzednim wydaniu magazynu „Kuriera Wileńskiego”.
Słuchowisko sygnowane marką Radia POSK zostało wyreżyserowane przez Sławomira Gaudyna. Otwartej dla publiczności premierze towarzyszyła dyskusja poprowadzona przez Iwonę Załuską (Rada POSK), w której uczestniczyli Dobrosława Platt, dyrektor Biblioteki Polskiej w Londynie (POSK), dr hab. Jarosław Cymerman z UMCS w Lublinie oraz reżyser.
Drugi, zamykający weekend festiwalu to przede wszystkim jednak sceniczne prezentacje spektakli. Zaproszono trzy polskie teatry działające w Ukrainie, Kanadzie i Niemczech. Po każdym pokazie prowadzona była przez Piotra Wyszomirskiego niebanalna rozmowa z aktorami i realizatorami z udziałem publiczności. Wszystkie teatry otrzymały okolicznościowe upominki z Teatru Muzycznego w Gdyni i Miasta Gdyni. Wydarzeniem towarzyszącym w programie festiwalu był spektakl „Niech wybrzmi pamięć” w reż. S. Gaudyna Teatru POSK w Londynie.
Polski Teatr Ludowy we Lwowie (obchodzący w tym roku 68-lecie działalności) zaprezentował urokliwą komedię Antoniego Cwojdzińskiego pt. „Hipnoza”. Widzowie nie tylko oklaskiwali znakomicie grających Jadwigę Pechaty i Wiktora Lafarowicza, ale doświadczyli co najmniej dwóch niespodzianek.
Pierwszą z nich był program poetycki przygotowany przez reżysera spektaklu i dyrektora teatru – Zbigniewa Chrzanowskiego i J. Pechaty, zaprezentowany tuż po spektaklu. Kolejnym zaskoczeniem był fakt, że na widowni zasiedli członkowie rodziny autora sztuki, wzruszeni przypomnieniem tekstu Antoniego Cwojdzińskiego. Widzowie nie kryli wzruszenia, kiedy padały w rozmowie słowa o niezwykle trudnej sytuacji teatru działającego w obliczu działań wojennych na Ukrainie.
Salon Poezji, Muzyki i Teatru w Toronto im. Jerzego Pilitowskiego wystawił „Pocałunki”, które były podróżą śladami życia i twórczości Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej – poetki wielkiej wyobraźni, delikatności i odwagi serca. Charyzmatyczna, energetyczna i zwiewna Agata Pilitowska w roli Marii wystąpiła wraz z urokliwą współautorką muzyki, pieśniarką, autorką tekstów i… kier. Centrum Sztucznej Inteligencji Stosowanej Sheridan w Ontario – Iloną Anną Urbaniak oraz wirtuozem saksofonu Krzysztofem Medyną. Dream Team uzupełniła w nagraniu wideo wybitna aktorka Maria Nowotarska, mama Agaty Pilitowskiej, która wprowadziła do spektaklu tajemniczość i tęskność.
Joanna Stanecka i Zibby Krebs w spektaklu „Arna” dali popis „wydzierankowej” koncepcji artystycznej zasadzającej się m.in. na ustawicznym dialogowaniu i procesualnym budowaniu przekazu. „Arna” to spektakl, który się pięknie narodził i będzie kwitł z każdym pokazem. To śpiewna, wewnętrzna rozmowa Joanny Staneckiej z główną postacią, samą sobą i światem, który przedstawia albo który ilustruje jej muzycznie wybitny gitarzysta Zibby Krebs. To osobista, kobieca opowieść o dojrzewaniu do siebie, akceptacji i marzeniach. Bezsprzecznym walorem spektaklu, który pokazał możliwy poziom determinacji twórczej Joanny Staneckiej, były wykonane przez nią wszystkie kostiumy, jak również głowy kukieł. „Wydziergany” świat artystki zachwycił i uwiódł widzów.
Zamiast podsumowania
I Festiwal Kultury Polskiej na Wyspach „Polskie Arcypolskie” dowiódł, że jest zapotrzebowanie poza Macierzą na jakościową kulturę, wielokontekstową, wspartą merytorycznym komentarzem i oprawą, budowanie społeczności wokół idei, kreowanie potrzeb, tworzenie partnerstw, docieranie do rozsianej polskiej społeczności.
Fundacja Pomysłodalnia, realizując wieloletnią misję wspierania działań teatrów polskich poza Polską, tworząc przestrzeń do współpracy, zaproponowała koncepcję merytoryczną festiwalu i podjęła partnerstwo z największym zachodnim ośrodkiem polonijnym, Polskim Ośrodkiem Społeczno-Kulturalnym w Londynie, o ogromnym potencjale zasobów. Czas pokaże, czy owoce tej współpracy dojrzeją.
I Festiwal Kultury Polskiej na Wyspach „Polskie Arcypolskie” organizowany był w terminie 12–20 września 2026 r. Organizator Festiwalu: Polski Ośrodek Społeczno-Kulturalny w Londynie. Partner: Fundacja Pomysłodalnia. Patroni medialni: Radio POSK, Magazyn „Sami Swoi”, MyPolska.UK, BritishPoles.UK, Londynek.net, „Gazeta Świętojańska”. Zadanie współfinansowane ze środków Kancelarii Senatu w ramach konkursu „Senat – Polonia 2026”.
Artykuł opublikowany w wydaniu magazynowym dziennika „Kurier Wileński” Nr 39 (113) 03-09/10/2026
