Skojarzyłem sobie przy tej okazji ostatnie wyniki badań Eurobarometru, czyli prowadzonego od 1973 r., na zlecenie instytucji Unii Europejskiej, międzynarodowego projektu regularnego badania opinii publicznej. Można wyczytać z niego mnóstwo ciekawych rzeczy. Chociażby to, że aż 64 proc. Polaków uważa, iż w życiu codziennym nauka nie jest im do niczego potrzebna! W tej sytuacji trudno się dziwić, iż połowa ankietowanych wierzy, że w laboratoriach rządowych produkowane są wirusy, które są w stanie kontrolować i ograniczać naszą wolność, a 45 proc. uważa, że lek na raka istnieje, tylko jest ukrywany przed opinią publiczną. Idąc dalej, 42 proc. nie uznaje teorii ewolucji, a 10 proc. więcej jest zdania, że działalność człowieka nie wpływa na zmiany klimatyczne. Polacy wypadają w badaniach jako jeden z najbardziej podatnych na teorie spiskowe narodów w UE, plasując się w ścisłej czołówce państw o wysokim poziomie sceptycyzmu wobec oficjalnej nauki i medycyny.
Co ciekawe, całkowite przeciwieństwo Polaków stanowią pod wieloma względami Litwini, którzy wypadają w badaniach jako jedno z najbardziej odpornych na teorie spiskowe społeczeństw w UE. Litwa konsekwentnie plasuje się w unijnej czołówce państw o racjonalnym i opartym na faktach podejściu do rzeczywistości. Jedynie 9 proc. Litwinów uważa, że wiedza naukowa nie jest im do niczego potrzebna w codziennym życiu, co przekłada się bezpośrednio na ich odporność na manipulacje. Społeczeństwo, które widzi realną wartość w nauce, znacznie rzadziej szuka alternatywnych wyjaśnień w postaci spisków.
Litwini bardzo dobrze radzą sobie także w testach wiedzy ogólnej. Rzadko dają się nabrać na pytania pułapki, co automatycznie odcina dopływ popularnym fake newsom. Analitycy badań twierdzą, iż spowodowane jest to tym, że Litwa od lat kładzie ogromny nacisk na edukację medialną i walkę z rosyjską dezinformacją. Wniosek? Jak w Norwegii stanowiącej wzorzec odporności społecznej na spiski, uczmy się!
Komentarz opublikowany w wydaniu magazynowym dziennika „Kurier Wileński” Nr 41 (119) 17-23/10/2026