Niektóre melodie znamy od dzieciństwa. Wracają podczas rodzinnych spotkań, szkolnych uroczystości i narodowych świąt. Inne odkrywamy dopiero na koncercie, czasem ze zdziwieniem, że powstały tak dawno, a wciąż potrafią poruszyć. W programie „Dróg do wolności” znajdzie się miejsce na oba te doświadczenia.
Zabrzmią pieśni, arie z polskich oper, duety oraz kompozycje fortepianowe Fryderyka Chopina, Stanisława Moniuszki, Ignacego Jana Paderewskiego, Mieczysława Karłowicza, Karola Szymanowskiego, Jana Stefaniego i Zygmunta Noskowskiego. Obok utworów dobrze znanych pojawią się wykonywane znacznie rzadziej. Będzie więc okazja zarówno do powrotu do ulubionych melodii, jak i do poszerzenia własnych muzycznych upodobań.
Spotkanie głosów i doświadczeń
Przed publicznością wystąpią sopranistka Marlena Borowska, tenor Maciej Łuszyński i baryton Damian Balcer. Przy fortepianie zasiądzie litewska pianistka Šviesė Čepliauskaitė. Trzy różne głosy i fortepian pozwolą wydobyć z polskiego repertuaru zarówno rozmach operowych arii, jak i bardziej osobisty charakter pieśni.
Marlena Borowska łączy działalność koncertową z pracą pedagogiczną. Jest absolwentką Akademii Muzycznej im. Fryderyka Chopina w Warszawie, gdzie kształciła się pod kierunkiem Kazimierza Pustelaka i Haliny Słonickiej. Założyła Wydział Wokalny Państwowej Szkoły Muzycznej w Suwałkach, a jej wychowankowie kontynuowali naukę w akademiach muzycznych i trafiali na sceny operowe. W 2023 r. artystka została uhonorowana Brązowym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”.
Diana Kardis: Tytuł „Drogi do wolności” przywołuje historię, ale może też dotyczyć bardzo osobistych przeżyć. Co zdecydowało o wyborze repertuaru i jaką opowieść chcą Państwo przekazać wileńskiej publiczności?
Marlena Borowska: Zacznijmy od przypomnienia niektórych faktów historycznych. Rzeczpospolita Obojga Narodów (I Rzeczpospolita) była federacyjnym państwem powstałym 1 lipca 1569 r. na mocy unii lubelskiej, łączącym Koronę Królestwa Polskiego oraz Wielkie Księstwo Litewskie. Istniała do 1795 r., kiedy została zlikwidowana w wyniku trzech rozbiorów dokonywanych przez Rosję, Prusy i Austrię. Rozbiory Polski to trzy podziały terytorium Rzeczypospolitej Obojga Narodów przeprowadzone przez Rosję, Prusy i Austrię pod koniec XVIII w., w wyniku których Polska zniknęła z mapy Europy na 123 lata.
I rozbiór (1772 r.) — traktat podpisany 5 sierpnia 1772 r. w Petersburgu przez Rosję, Prusy i Austrię. Kraj stracił ok. 30 proc. terytorium po wybuchu konfederacji barskiej i próbach reform. Podział zatwierdzono na sejmie rozbiorowym w 1773 r. (symboliczny sprzeciw Tadeusza Rejtana).
II rozbiór (1793 r.) — przeprowadzony przez Rosję i Prusy (bez udziału Austrii) po wojnie w obronie Konstytucji 3 maja oraz klęsce wojsk polskich. Usankcjonowany na sejmie w Grodnie.
III rozbiór (1795 r.) — dokonany przez Rosję, Prusy i Austrię 24 października 1795 r. po upadku powstania kościuszkowskiego. Król Stanisław August Poniatowski abdykował w listopadzie tego roku, a państwo polskie przestało istnieć.
Polska odzyskała niepodległość 11 listopada 1918 r. po 123 latach zaborów (1795-1918).
Ignacy Jan Paderewski był wybitnym pianistą, kompozytorem oraz jednym z głównych ojców polskiej niepodległości po I wojnie światowej. Jego rola w odzyskaniu wolności państwa polskiego jest niepodważalna. Wielu artystów muzyków tworzyło w czasie zaborów. Ocalenie języka, zwyczajów, kultury oznaczało wówczas wielką determinację i odwagę. Do przekazania ważnych treści w wychowaniu przyszłych pokoleń wobec szalejącej cenzury używano symboliki, jak na przykład w „Śpiewniku dla dzieci” Zygmunta Noskowskiego do słów Marii Konopnickiej (pochodzącej z Suwałk) z 1890 r. „Śpiewnik” obejmuje 50 pieśni, w tym 11 utworów dwugłosowych, uporządkowanych według czterech pór roku. Kilka z nich zaprezentujemy na koncercie.
Dla Polaków kluczowym skutkiem I wojny światowej (1914-1918) było odzyskanie niepodległości 11 listopada 1918 roku. Z kolei II wojna światowa (1939-1945) odcisnęła tragiczne piętno na losach niemal każdej polskiej rodziny. Bolesne wspomnienia tamtych wydarzeń są przekazywane kolejnym pokoleniom jako przestroga przed okrucieństwem wojny. To ciągła, pozytywistyczna praca u podstaw nad budowaniem historycznej świadomości dziejowej, brania odpowiedzialności, badania przyczyn i skutków, chęci poznawania i budowania szacunku dla odmiennych kultur, współpracy między narodami.
Wileński koncert będzie spotkaniem różnych pokoleń wykonawców. Ten sam utwór za każdym razem wymaga przecież własnego odczytania: uważności na słowo, znalezienia odpowiedniej barwy i emocji. Dzięki temu muzyka znana od dziesięcioleci ma szansę zabrzmieć świeżo także dla kogoś, kto słyszał ją już wiele razy.
Od lat pracuje Pani z młodymi śpiewakami. Co nowe pokolenie wnosi do interpretacji polskich pieśni i arii? Czy zdarza się, że młodzi wykonawcy pomagają Pani samej odkryć w znanym utworze coś nowego?
To wielki przywilej móc pomagać młodym ludziom rozwijać ich talenty. Uczymy poprzez dawanie przykładów, przekonujemy do spełnień na wybranej drodze swoją pracą i jakością szlachetnego przekazu artystycznego. Jako osoba inspirująca młodych ludzi do stałego rozwoju, nabywania umiejętności i poszerzania wiedzy, traktuję ten proces niezwykle odpowiedzialnie. To ogromna praca nad sobą młodych ludzi, począwszy od pokonywania codziennego zmęczenia, lęków, uczenia się wielu nowych kompetencji na drodze do spełnienia w profesjonalnej działalności artysty śpiewaka. Łączę wysiłki młodych adeptów sztuki wokalnej w różnego rodzaju projektach muzycznych, z których czerpią ogromną radość i satysfakcję (np. wspólne koncerty, adaptacje operowe, tematyczne seminaria kursy, konkursy etc.)
Ważną częścią wieczoru będzie wspólne wykonanie znanych pieśni patriotycznych. Artyści zaproszą słuchaczy, by do nich dołączyli. Dla jednych będzie to powrót do melodii pamiętanych z domu, dla innych — okazja, by po raz pierwszy zaśpiewać je razem z bliskimi.
W Wilnie takie spotkania mają szczególny charakter. Polski język i muzyka są tu częścią rodzinnych historii, wspomnień i codzienności. Obecność wykonawców z obu krajów pozwoli też spojrzeć na ten repertuar jako na przestrzeń spotkania, w której każdy może odnaleźć własne skojarzenia i emocje.
Co dla Pani znaczy wykonywanie tej muzyki właśnie w Wilnie, wspólnie z artystami z Polski i Litwy?
Bardzo przeżyłam swój pierwszy koncert Muzyki Polskiej w Wilnie, który zaprezentowaliśmy w 2011 r. wraz z orkiestrą pod dyrekcją Kazimierza Dąbrowskiego. Niemal każdy z prezentowanych utworów zawierał w treści konotacje historyczne. To są bardzo trudne, rzeczywiste i niezwykle wzruszające ludzkie przeżycia i historie.
Publiczność przyjęła wówczas ten koncert z ogromnym aplauzem. od tamtej pory trwa nasza niezwykle satysfakcjonująca współpraca międzynarodowa. Prezentowane są przeróżne, niezwykle interesujące scenariusze z udziałem wspaniałych artystów. Uwielbiam, gdy znika tzw. czwarta ściana i możemy wraz z publicznością zaśpiewać znane i lubiane utwory, albowiem i takie pojawią się w programie koncertu np. „O mój rozmarynie” czy „Deszcz jesienny”. To utwory patriotyczne, bowiem walka o nadrzędną wartość, jaką jest wolność, wciąż trwa.
„Drogi do wolności” to zaproszenie dla stałych bywalców koncertów i dla tych, którzy polskiej klasyki słuchają rzadziej. Różnorodny program daje szansę, by znaleźć coś bliskiego sobie: głos, melodię, fragment tekstu. A możliwość wspólnego śpiewania sprawi, że część tego wieczoru będzie zależała również od osób zasiadających na widowni.
Koncert „Drogi do wolności” odbędzie się 17 listopada 2026 r. o godz. 18:30 w sali koncertowej Domu Kultury Polskiej w Wilnie przy ul. Naugarduko 76. Bilety w cenie 5 euro można kupić na kakava.lt oraz w DKP, w pokoju 203, od poniedziałku do piątku w godz. 8:30-17:00.
Zadanie współfinansowane ze środków Kancelarii Senatu w ramach sprawowania opieki Senatu RP nad Polonią i Polakami za granicą w 2026 r. Projekt jest współfinansowany przez Samorząd Miasta Wilna. Partner strategiczny — Stowarzyszenie „Wspólnota Polska”.
Rozmawiała Diana Kardis
Inf. Seweryna Kardis, koordynator projektów kulturalnych DKP w Wilnie