„Sytuacja młodzieży na rynku pracy poprawia się: systematycznie spada bezrobocie, skraca się średni czas pozostawania bez pracy, a także maleje liczba osób ponownie rejestrujących się w Służbie Zatrudnienia. Wciąż jednak pozostają wyzwania, ponieważ ponad połowa młodych interesantów nie pracuje ani się nie uczy. Dominuje niski poziom kwalifikacji — najliczniejszą grupę wśród zarejestrowanych młodych osób stanowią osoby bez przygotowania zawodowego, które odpowiadają za 52 proc. wszystkich młodych klientów. Wykształcenie wyższe ma 22 proc., a zawodowe — 26 proc. Większość młodych osób zarejestrowanych w urzędzie oceniana jest jako posiadająca przeciętne szanse na znalezienie pracy (78 proc.). Ograniczone możliwości zatrudnienia ma 19 proc., natomiast szybkie znalezienie pracy byłoby możliwe w przypadku 1 proc. z nich” — informuje Służba Zatrudnienia.
Wysokie wymagania
— Młodzi ludzie coraz śmielej mówią o swoich oczekiwaniach. Dla pracodawców taka otwartość jest korzystna, ponieważ już podczas pierwszej rozmowy obie strony mogą ustalić, czego od siebie nawzajem oczekują. Nie zawsze jednak oczekiwania kandydatów odpowiadają realiom rynku pracy. Szczególnie wyraźnie widać to podczas rozmów o pierwszym wynagrodzeniu. Zdarza się, że młody człowiek, który dopiero zdobywa kwalifikacje zawodowe, oczekuje zarobków na poziomie doświadczonego specjalisty, potrafiącego samodzielnie wykonywać skomplikowane zadania — mówi „Kurierowi Wileńskiemu” Raminta Radavičienė, dyrektor generalna Litewskiej Konfederacji Przemysłowców.
Rozbieżności dotyczą również organizacji czasu pracy. Młodzi chcą mieć większą swobodę w ustalaniu godzin rozpoczęcia i zakończenia obowiązków. Takie rozwiązanie nie zawsze jest jednak możliwe, szczególnie w przemyśle, gdzie praca poszczególnych osób musi być zsynchronizowana z funkcjonowaniem całej zmiany i harmonogramem produkcji.
— Różnice w oczekiwaniach dotyczących wynagrodzenia czy czasu pracy pojawiają się na tyle często, że spotyka się z nimi niemal każda firma. Nie oznacza to, że młodzi pracownicy powinni rezygnować z wymagań dotyczących warunków zatrudnienia. Bezpieczeństwo, szacunek w miejscu pracy i przejrzyste zasady wynagradzania powinny być standardem niezależnie od wieku czy stażu. Czym innym jest jednak jakość warunków pracy, a czym innym wysokość pensji, która powinna odpowiadać zakresowi obowiązków, odpowiedzialności i kompetencjom pracownika. Warto zrozumieć, za co płaci się na konkretnym stanowisku. Inna odpowiedzialność spoczywa na osobie, która dopiero uczy się obsługi obrabiarki, a inna na specjaliście, który samodzielnie potrafi ją ustawić, zauważyć awarię i wie, jak bezpiecznie wznowić produkcję — wyjaśnia przedstawicielka przemysłowców.
W praktyce liczą się więc nie tylko chęci, ale przede wszystkim umiejętność samodzielnego wykonywania powierzonych zadań. Podobnie jest z elastycznością. W zakładzie produkcyjnym nie można dowolnie zmieniać godzin pracy, ale możliwe jest uwzględnianie indywidualnych potrzeb zatrudnionych. Przykładowo student może otrzymać grafik ustalany z wyprzedzeniem lub możliwość uzgodnienia zmiany w dniu egzaminu.
Szybki zarobek a nauka
Problemem jest nie tylko brak kwalifikacji, lecz także niechęć do ich zdobywania. Inga Nomeikienė, doradczyni Departamentu Organizacji Usług Służby Zatrudnienia, zwraca uwagę, że znaczna część młodych klientów nie jest zmotywowana do podjęcia nauki zawodu. Zniechęca ich przede wszystkim czas potrzebny na zdobycie przygotowania zawodowego — od 1,5 do 3 lat.
Wielu młodych chce jak najszybciej usamodzielnić się finansowo. Woli podjąć zatrudnienie, założyć własną firmę lub rozpocząć działalność indywidualną, zamiast poświęcać kolejne lata na naukę. Część wybiera krótkie kursy i samokształcenie, licząc na szybsze wejście na rynek.
„Obserwujemy, że młodzi często nie doceniają długofalowych korzyści, mają też trudności z podejmowaniem zobowiązań. Charakterystyczny jest brak systematyczności i dążenie do szybkich rezultatów. Jednym z największych wyzwań pozostaje grupa młodych osób nieaktywnych zawodowo, która najmniej chętnie korzysta z oferowanych jej usług dostosowanych do indywidualnych potrzeb” — mówi Inga Nomeikienė.
To szczególnie trudna sytuacja, ponieważ brak kwalifikacji ogranicza wybór ofert, a niechęć do ich zdobywania utrudnia poprawę własnej pozycji. W efekcie część młodych pozostaje w zawieszeniu: nie podejmuje nauki, nie zdobywa doświadczenia i jednocześnie nie znajduje zatrudnienia odpowiadającego swoim oczekiwaniom.
Wilno, Kowno i regiony
Preferencje zawodowe młodych różnią się również w zależności od miejsca zamieszkania. W dużych miastach kandydaci częściej poszukują stanowisk biurowych i usługowych, podczas gdy w mniejszych samorządach większym zainteresowaniem cieszą się również zajęcia niewymagające przygotowania zawodowego.
Ofertami pracy niewymagającej kwalifikacji interesuje się 23,8 proc. młodych osób bez zatrudnienia. W Wilnie odsetek ten wynosi zaledwie 8,8 proc., w Kownie 13 proc., w rejonie wileńskim 13,6 proc., w kowieńskim – 13,9 proc. Zupełnie inaczej wygląda sytuacja w samorządach rejonów pokrojskiego, ignalińskiego, orańskiego, kupiskiego oraz w Kazłowej Rudzie, gdzie udział młodych zainteresowanych takimi stanowiskami sięga lub przekracza 50 proc.
Różnice pokazują, jak silnie lokalny rynek pracy wpływa na zawodowe wybory. W dużych ośrodkach młodzi mają większy dostęp do ofert związanych z administracją, marketingiem czy usługami, a także do możliwości zdobywania wykształcenia. W mniejszych miejscowościach wybór bywa bardziej ograniczony, dlatego praca niewymagająca kwalifikacji stanowi dla części kandydatów realną drogę do zatrudnienia.
Jednocześnie, jak zauważa Inga Nomeikienė, niepokojąca jest sytuacja, w której osoby bez przygotowania zawodowego niechętnie podejmują nawet te prace, do których nie są potrzebne specjalistyczne kwalifikacje.
„Młodzi orientują się na »czystsze«, bardziej elastyczne zajęcia, takie jak: marketing, administracja czy branża IT. W rzeczywistości możemy im jednak zaoferować jedynie stanowiska niewymagające wysokich kwalifikacji albo skorzystanie z naszych usług, które pomogą im zdobyć zawód” — wyjaśnia przedstawicielka Służby Zatrudnienia.
Produkcja przegrywa z biurem
Młodzi częściej niż przedstawiciele starszych grup wiekowych interesują się zatrudnieniem w sektorze usług. Chętnie rozważają pracę barmana, kelnera, sprzedawcy itp. Przyciągają ich również zajęcia biurowe, szczególnie w dużych miastach.
Tymczasem pracodawcy mają trudności ze znalezieniem osób do wykonywania wielu innych obowiązków. Brakuje pracowników pomocniczych, między innymi osób sprzątających, myjących okna czy sortujących odpady. O stanowiska biurowe i bardziej atrakcyjne dla kandydatów trzeba natomiast konkurować z większą liczbą chętnych.
Niewielkim zainteresowaniem cieszą się także zawody wymagające wykształcenia zawodowego. Zaledwie 16,5 proc. młodych poszukujących pracy deklaruje zainteresowanie stanowiskami wykwalifikowanych robotników lub operatorów maszyn. Dla porównania, wśród starszych osób odsetek ten wynosi około 24 proc.
