Mundur nie stoi ponad prawem

Sąd Okręgowy w Wilnie uznał funkcjonariusza straży granicznej Karolisa Ilgevičiusa, który podczas pełnienia służby śmiertelnie postrzelił przemytnika, za winnego nieumyślnego spowodowania śmierci wskutek naruszenia przepisów bezpieczeństwa.

Wyrok skomentował minister spraw wewnętrznych Martynas Katelynas. „Jako obywatel jestem głęboko rozczarowany takim wyrokiem sądu. Zdecydowanie inaczej postrzegam tę sytuację. Państwo nie może przecież wymagać od funkcjonariuszy, aby z bronią w ręku bronili naszego kraju, a następnie ciągać ich po sądach” – oświadczył polityk. Podkreślił, że ma nadzieję, iż wyrok zostanie zaskarżony.

Uważam tę wypowiedź za głęboko niepokojącą. Niezależne i niezawisłe sądy, orzekające na podstawie prawa uchwalonego przez demokratycznie wybrany parlament, stanowią jeden z fundamentów współczesnej demokracji. Kiedy urzędujący minister publicznie kwestionuje wyrok sądu, podważa zaufanie do tego fundamentu.

Nie oznacza to oczywiście, że orzeczenia sądowe powinny pozostawać poza krytyką. Przeciwnie, debata nad nimi jest nieodłącznym elementem demokratycznego państwa. Istnieje jednak zasadnicza różnica między krytyką formułowaną przez dziennikarzy, publicystów czy naukowców a wypowiedzią członka rządu, który sam reprezentuje władzę wykonawczą.

Jest jeszcze jeden aspekt tej sprawy. Katelynas, choć obecnie związany z socjaldemokratami, rozpoczynał karierę polityczną w skrajnie prawicowym Zjednoczeniu Narodowym. Jego dzisiejsza wypowiedź nasuwa pytanie, na ile zmiana partyjnych barw oznaczała rzeczywistą ewolucję poglądów. W słowach ministra dostrzegam niepokojące echo idei charakterystycznych dla części tzw. alternatywnej prawicy (alt right). To niejednorodny nurt skupiający rozmaite radykalnie prawicowe wizje porządku społecznego i politycznego. Łączy je często przekonanie, że interes państwa powinien górować nad prawami jednostki.

I właśnie tutaj tkwi największe zagrożenie. W demokratycznym państwie prawa mundur nie zwalnia z odpowiedzialności, a służba państwu nie daje przyzwolenia na łamanie prawa. Państwo, które stawia swoich funkcjonariuszy ponad prawem, przestaje być państwem prawa. Nawet jeśli czyni to pod hasłem obrony własnego bezpieczeństwa.


Komentarz opublikowany w wydaniu magazynowym dziennika „Kurier Wileński” Nr 46 (134) 21-27/11/2026