Artur Ludkowski w rozmowie z „Kurierem Wileńskim” opowiada o początkach DKP, o pandemii, która niemal zatrzymała wszystko, o pracownikach, których nazywa największym bogactwem Domu Polskiego, oraz o tym, dlaczego po ponad 20 latach wciąż nie potrafi rozstać się z tym miejscem.
Honorata Adamowicz: Przyszedł Pan do Domu Kultury Polskiej w 2001 r. Miał Pan wtedy zaledwie 29 lat. Czy zdawał Pan sobie sprawę, że obejmuje instytucję, której przyszłość wcale nie jest pewna?
Artur Ludkowski: W czerwcu 2001 r. ogłoszono konkurs na stanowisko dyrektora. Postanowiłem spróbować swoich sił i udało mi się go wygrać. Jednym z podstawowych warunków było to, że Dom Kultury Polskiej musi być obiektem samofinansującym się. Wówczas wydawało się to mało realne, wręcz utopijne.
Budynek został oddany do użytku jeszcze w 2000 r., ale nie był wyposażony. Zabrakło na to środków. Nieukończony był hotel, nie było mebli ani restauracji. Właściwie nie było niczego, co mogłoby przynosić dochody. Dodatkowo finansowanie było zapewnione tylko do 2002 r. Sytuacja wyglądała więc nieciekawie.
Drugim ważnym zadaniem było uporządkowanie zarządzania obiektem. Organizacjom rozdano klucze do pomieszczeń, ale nie zawarto z nimi żadnych umów. Podpisanie umów użytkowania zajęło nam kilka lat. Organizacje od początku ponoszą koszty mediów, m.in. wody i ogrzewania. Pozostałe wydatki pokrywamy my.
Najważniejsze było doprowadzenie do sytuacji, w której obiekt będzie w stanie sam się utrzymać. Równolegle rozwijaliśmy działalność kulturalną, na tyle, na ile pozwalały nam możliwości.

Dziś trudno wyobrazić sobie Wilno bez Domu Kultury Polskiej. Tymczasem jego początki były bardzo trudne, a samofinansowanie placówki wydawało się niemal niemożliwe. Co pozwoliło Panu uwierzyć, że ten projekt jednak się powiedzie?
Wspólnie z panią Krystyną Zimińską analizowaliśmy sytuację finansową i początkowo zupełnie nie widzieliśmy możliwości, aby ten obiekt mógł sam się utrzymywać. Bilans po prostu się nie zgadzał. Jednak, jakimś trafem, chyba dzięki Bożemu zrządzeniu, udało się tak zarządzać placówką, że dziś jest samofinansująca się.
Nasze dochody pochodzą przede wszystkim z trzech źródeł. Sami prowadzimy hotel, mamy restaurację i zajmujemy się obsługą klientów oraz organizacją wydarzeń. Dochody przeznaczamy na utrzymanie obiektu, wynagrodzenia pracowników i modernizację. Cały czas trzeba coś odnawiać. Jeżeli obiekt nie będzie dobrze wyglądał, coraz mniej osób będzie chciało do niego przychodzić.

Hotel, który dziś jest jednym z filarów działalności DKP, zaczynał właściwie od zera. Pamięta Pan pierwszego gościa?
Pamiętam go bardzo dobrze. Jest nawet na zdjęciu. Wtedy nie mieliśmy jeszcze łóżek ani właściwego wyposażenia. Do pokoju hotelowego wstawiono kanapę z innego pomieszczenia. W takich warunkach przyjęliśmy naszego pierwszego gościa.
Hotel uruchamialiśmy stopniowo, pokój po pokoju, ponieważ brakowało pieniędzy na pełne wyposażenie. Jesteśmy bardzo wdzięczni Stowarzyszeniu „Wspólnota Polska”, a szczególnie jego oddziałowi rzeszowskiemu, który ufundował meble do pierwszych 10 pokoi. Pozostałe wyposażenie dokupowaliśmy już sami.
Nie mieliśmy natomiast możliwości uruchomienia restauracji bez poniesienia znacznych nakładów finansowych. Dlatego przez osiem lat wynajmowaliśmy pomieszczenia restauracyjne. Z jednej strony przynosiło to dochody, ale z drugiej – nie mieliśmy wpływu na jakość świadczonych usług. Obecnie wszystkim zarządzamy samodzielnie.
Dom Kultury Polskiej to jednak przede wszystkim kultura i polskie życie społeczne. Jaką rolę odgrywa dziś w tym zakresie?
Można wyróżnić trzy rodzaje wydarzeń. Pierwsza grupa to imprezy organizowane przez nas samych, takie jak: Dni Kultury Polskiej, zabawy noworoczne dla dzieci, koncerty czy spektakle.
Druga grupa to wydarzenia przygotowywane przez polskie organizacje społeczne i środowiska kulturalne. Organizują je m.in. polskie zespoły teatralne, Polski Zespół Artystyczny Pieśni i Tańca „Wilia” czy Macierz Szkolna. Odbywają się tutaj również spektakle teatralne, koncerty noworoczne oraz wiele innych inicjatyw integrujących polską społeczność na Litwie.
Trzeci rodzaj stanowią wydarzenia komercyjne. Mamy sale, w tym salę teatralną, którą organizacje chętnie wynajmują na różnego rodzaju imprezy. Odbywają się tutaj również litewskie występy stand-upowe.

Przez 25 lat zmieniła się nie tylko oferta DKP, lecz także jego publiczność. Dzieci, które kiedyś przychodziły na organizowane przez Was imprezy, dziś przyprowadzają własne dzieci. Czy to właśnie jest dowód, że udało się zbudować coś trwałego?
Ćwierć wieku to dużo czasu. Czasami wydaje nam się, że jesteśmy tacy sami jak na początku, ale przecież minęło już 25 lat. Wyrosło już niejedno pokolenie uczestników naszych wydarzeń. Szczególnie dobrze widać to podczas półkolonii, które organizujemy od ośmiu, dziewięciu lat dla dzieci z klas początkowych. Obserwujemy kolejną zmianę pokoleniową. Dzieci, które wcześniej uczestniczyły w naszych zajęciach, dziś same aktywnie działają w zespołach, teatrach i innych inicjatywach.
Oczywiście życie ma swoje prawa. Wiele osób, które było aktywnych w polskim środowisku 25 lat temu, odeszło już na zawsze. Ich miejsce zajmują kolejne pokolenia.
Czy udało się stworzyć nie tylko instytucję, ale prawdziwą wspólnotę?
Mam nadzieję, że tak. W Domu Kultury Polskiej swoje siedziby ma wiele organizacji. Przychodzi tu bardzo dużo osób, które uczestniczą w ich spotkaniach i działalności. Każdy może znaleźć coś dla siebie, zgodnie ze swoimi zainteresowaniami. Działają tu zarówno największe organizacje, takie jak Związek Polaków na Litwie czy Macierz Szkolna, jak i stowarzyszenia skupiające lekarzy, inżynierów, naukowców i przedstawicieli innych środowisk. Bardzo aktywnie działa również harcerstwo.
Od początku mieliśmy podobną wizję: chcieliśmy stworzyć instytucję otwartą dla wszystkich, niezależnie od ich poglądów, również politycznych. Nie chcieliśmy, aby DKP był miejscem selekcji, w którym ocenia się, kto jest słuszny, a kto nie. Każdy miał mieć możliwość przyjścia i przedstawienia swojej propozycji. Mam nadzieję, że udało nam się stworzyć właśnie takie otwarte miejsce.

Przez ćwierć wieku wiele osób poświęciło temu miejscu swoją pracę, czas i energię. Zawsze mówi Pan o pracownikach z ogromnym szacunkiem. Szczególnie często wspomina Pan Krystynę Zimińską, wicedyrektorkę, która jest związana z DKP od samego początku. Jak wielką rolę odegrała w budowaniu tej instytucji?
Przez 25 lat działalności Domu Kultury Polskiej jego historię tworzyło i nadal tworzy wiele osób. Chciałbym podkreślić wkład wszystkich pracowników, zarówno tych, którzy są z nami od lat, jak i tych, którzy dołączyli później. Szczególne miejsce w tym gronie zajmuje Krystyna Zimińska, nasza wicedyrektorka, która jest z nami pod początku. Przez te wszystkie lata nie żałowała sił, czasu ani zdrowia, aby DKP mógł funkcjonować i się rozwijać. Jej zaangażowanie, odpowiedzialność i oddanie tej instytucji są dla mnie niezwykle ważne. To osoba, która zna Dom od podszewki, pamięta jego trudne początki i uczestniczyła w kolejnych etapach jego rozwoju. Takich ludzi nie da się zastąpić ani ich pracy przecenić.
Jednym z naszych najstarszych pracowników jest również Grzegorz Jakowicz, który z Domem Kultury Polskiej jest związany od wielu lat. Można powiedzieć, że niemal żyje tym miejscem. Jego codzienna obecność, zaangażowanie i znajomość funkcjonowania placówki sprawiają, że jest jedną z osób, które współtworzą jej historię i tożsamość.
Nie można też zapominać o pozostałych osobach odpowiedzialnych za poszczególne obszary działalności placówki. Bożena Mieżonis koordynuje projekty kulturalne, a Władysław Wojnicz, jego zastępczyni Irena Łukaszewicz oraz menedżerka Renata Naumowicz zajmują się obsługą zamówień, organizacją konferencji, prowadzeniem hotelu, zakwaterowaniem i wynajmem sal.
Szczególne miejsce w naszym zespole zajmuje Halina Wiszniewska, szefowa restauracji. Restauracja jest ważną częścią działalności Domu Kultury Polskiej, a jej sprawne funkcjonowanie ma znaczenie nie tylko dla gości hotelowych, lecz także dla osób uczestniczących w konferencjach, spotkaniach i wydarzeniach. Nie można mówić o całym zapleczu DKP, pomijając ludzi, którzy odpowiadają za ten obszar. Bardzo doceniam jej pracę i zaangażowanie, podobnie jak wysiłek wszystkich pracowników hotelu i restauracji.
Każdy z tych pracowników dokłada swoją cegiełkę do rozwoju DKP. Przez te lata wspólnie mierzyliśmy się z trudnościami, szukaliśmy rozwiązań i dbaliśmy o to, aby to miejsce żyło. Jestem wdzięczny wszystkim, którzy pracowali i nadal pracują na rzecz tej instytucji. Bo Dom Kultury Polskiej to nie tylko budynek, sale czy organizowane wydarzenia. To przede wszystkim ludzie.
A kiedy mówi Pan o ludziach, wspomina również tych, których już nie ma. Czy właśnie oni pozostawili w Panu szczególny ślad?
Wizyt było bardzo dużo, ale nie one najbardziej zapadły mi w pamięć. Bardziej wspominam ludzi, z którymi przyszło mi pracować, spotykać się i od których wiele się nauczyłem, a których już nie ma wśród nas.
Zaczynaliśmy pracę jako młodzi ludzie, bez dużego doświadczenia. Spotkania z osobami, które miały ogromną wiedzę i praktykę, bardzo dużo nam dawały. Dlatego za jeden z największych kapitałów uważam właśnie ludzi, których miałem okazję poznać.

Nie można jednak mówić o 25 latach działalności bez wspomnienia o kryzysach. Który moment był najtrudniejszy?
Przeżyliśmy kryzys gospodarczy w 2008 r., a później pandemię, która mocno dała nam się we znaki. Podobnie jak w większości instytucji nasza działalność praktycznie stanęła. Trzeba było jednak utrzymać pracowników i nadal opłacać rachunki za media oraz utrzymanie budynku. Na Litwie nie było wówczas takich dotacji jak w Polsce. Dostępne były preferencyjne kredyty. Zaciągnęliśmy kilka takich zobowiązań i robiliśmy wszystko, co było możliwe, żeby utrzymać placówkę. Szukaliśmy różnych sposobów, aby przetrwać ten trudny czas, m.in. przygotowywaliśmy paczki żywnościowe, co pozwoliło nam częściowo utrzymać działalność kuchni.
Nie chciałbym nawet wracać do tamtych wspomnień. To był naprawdę ciężki okres. Nie przypuszczaliśmy, że pewnego dnia wszystko może nagle stanąć. Mam nadzieję, że już nigdy nie będziemy musieli przechodzić przez coś podobnego.
Co uważa Pan za największy sukces tych 25 lat?
Największym sukcesem jest to, że udało się zachować ten obiekt. 25 lat temu toczyło się wiele dyskusji na temat tego, czy Dom Kultury Polskiej jest w ogóle potrzebny. Pojawiały się obawy, że stanie się swoistym gettem, zamkniętym miejscem, które będzie sztucznym tworem. Tymczasem udało nam się nie tylko zachować obiekt, lecz nawet go rozbudować. Dzisiaj mamy znacznie większą przestrzeń i nowe możliwości działalności.
Myślę, że fakt, iż przez te wszystkie lata Dom Kultury Polskiej funkcjonuje i przychodzą tutaj ludzie, najlepiej świadczy o tym, że jest potrzebny mieszkańcom Wilna i Wileńszczyzny.

Powiedział Pan kiedyś, że Dom Polski nie jest miejscem, do którego można przyjść rano, wyjść po południu i zapomnieć o pracy. Czy po ponad 20 latach nadal traktuje Pan tę działalność jak misję?
To zdecydowanie coś więcej niż zwykła praca. Dom Polski nie jest miejscem, do którego można przyjść o dziewiątej, wyjść o osiemnastej, zamknąć drzwi i zapomnieć o wszystkim.
Nigdy nie przypuszczałem, że będę pracował w jednym miejscu przez ponad 20 lat. Sam jestem tym trochę zaskoczony. To miejsce ma w sobie coś przyciągającego. Można powiedzieć, że kiedy już się tutaj przyjdzie, trudno później odejść.
Z jednej strony nasza działalność ma pewną powtarzalność. Wiemy, że każdy rok zakończy się zabawą choinkową dla dzieci, a także koncertem wigilijnym i noworocznym. W pewnym sensie tymi wydarzeniami odmierzamy upływ czasu.
Z drugiej strony pomiędzy nimi dzieje się tak wiele różnych rzeczy. Pojawiają się zarówno przyjemne, jak i mniej przyjemne niespodzianki. Obiekt jest duży, dużo się tutaj dzieje, dlatego praca jest bardzo różnorodna i nigdy nie staje się monotonna.
Mówi Pan o początkach, kiedy brakowało niemal wszystkiego, o nieprzespanych nocach, problemach finansowych i konieczności angażowania własnych pieniędzy. Czy dziś, po tych wszystkich latach, może Pan powiedzieć, że było warto?
Kiedy teraz patrzę na wszystko z pewnego dystansu i widzę, co udało się zachować oraz stworzyć, myślę, że miało to sens. Na początku brakowało mi wiedzy i doświadczenia, ale miałem zapał. Chciałem udowodnić, że coś, co wydawało się niemożliwe, jednak może funkcjonować. Dzisiaj widzę, że ten młodzieńczy entuzjazm odegrał bardzo dużą rolę.
Przez pierwszych pięć lat miałem chyba zaledwie kilka dni wolnych. Tak wyglądały początki – ciągle coś trzeba było załatwiać, organizować i rozwiązywać kolejne problemy. Praktycznie bez przerwy byliśmy w drodze. Mój samochód niemal tego nie wytrzymał.
Zdarzało się też, że musieliśmy angażować własne pieniądze. Pierwszej zimy nasza księgowa przyniosła nawet swoje środki, które wpłaciła do kasy. Dzięki temu mogliśmy przetrwać pierwsze cztery miesiące nowego roku. Było wiele takich sytuacji, kiedy dokładaliśmy własne środki, żeby placówka mogła funkcjonować.
Dzisiaj Dom Kultury Polski jest już znacznie bardziej rozwiniętą instytucją. Mamy doświadczonych pracowników, z których wielu pracuje tutaj od lat i doskonale zna specyfikę tego miejsca. Dzięki temu wszystko funkcjonuje sprawnie. Zarząd może być spokojny, że ma dobry zespół, który poradzi sobie z obowiązkami.

Jakie są plany na kolejne 25 lat? Co chciałby Pan, aby Dom Kultury Polskiej dał następnym pokoleniom?
Cały czas pojawiają się nowe pomysły i projekty. Ostatnio wygraliśmy projekt skierowany do młodzieży, dotyczący m.in. przedsiębiorczości i rozwoju młodych ludzi. Chcemy podążać w tym kierunku. Szukamy również różnych źródeł finansowania. Widzimy, że środki pochodzące z Polski stopniowo się kurczą. Organizacji jest coraz więcej, a pieniędzy nie przybywa. Dlatego chcemy poszukiwać wsparcia również na Litwie, w różnych instytucjach i programach.
Cieszy nas, że przychodzą do nas dzieci, poznają się nawzajem i nawiązują znajomości. W tym roku na naszych półkoloniach uczestniczyło 400 dzieci, a w ubiegłym roku było ich 500. To naprawdę duża liczba młodych osób, które przewijają się przez DKP w okresie wakacyjnym. To pierwszy krok do tego, żeby poznawały to miejsce i nawiązywały z nim więź.
Mam nadzieję, że kiedyś uda nam się wrócić do organizowania zabaw młodzieżowych, jeżeli sama młodzież będzie tym zainteresowana. Pandemia skutecznie przerwała tradycję takich spotkań tanecznych. Do dzisiaj nie udało się jej w pełni odbudować. Wyrosło już pokolenie młodych ludzi, którzy właściwie nie wiedzą, czym były takie zabawy.
Chcemy nadal oferować bogaty program kulturalny. Cieszy nas, że aktywnie działają u nas zespoły i teatr. Każdy, kto chce uczestniczyć w życiu polskiej społeczności, może znaleźć coś dla siebie. Organizujemy wiele wydarzeń – zarówno bezpłatnych, jak i biletowanych, o bardzo różnorodnym charakterze.
Życie kulturalne w Wilnie jest bogate i chcemy być jego ważną częścią.

Wywiad opublikowany w wydaniu magazynowym dziennika „Kurier Wileński” Nr 46 (134) 21-27/11/2026












